Ảnh minh họa.

Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội vừa đề nghị Bộ Xây dựng và Cục Đường sắt Việt Nam cho ý kiến về phương án tuyến, vị trí công trình tỷ lệ 1/500 của Dự án. Hồ sơ do liên danh tư vấn gồm TEDI, ICC và PCC lập.

Theo thuyết minh, tuyến cải dịch dài khoảng 27,5 km, bắt đầu từ tổ hợp ga Ngọc Hồi, qua Thường Tín, Phú Xuyên rồi nối trở lại đường sắt Bắc - Nam hiện hữu tại xã Chuyên Mỹ, TP. Hà Nội. Hành lang nghiên cứu đi qua 7 xã gồm Đại Thanh, Thanh Trì, Ngọc Hồi, Thường Tín, Thượng Phúc, Phượng Dực và Chuyên Mỹ.

Khác với đường sắt hiện hữu chạy dọc Quốc lộ 1A, tuyến cải dịch được đưa sang hành lang gần đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Theo chiều từ Ngọc Hồi về Phú Xuyên, tuyến nằm bên trái đường sắt tốc độ cao, chạy song song, cách khoảng 25 m và cơ bản thuộc phạm vi giải phóng mặt bằng dự kiến của tuyến này.

Từ Ngọc Hồi, tuyến đi qua khu vực Khu đô thị Him Lam - Thượng Phúc đang xây dựng tại Km4+530. Nếu giữ hướng tuyến quy hoạch sẽ phải giải phóng mặt bằng công trình, trong khi việc điều chỉnh có thể ảnh hưởng đến đường sắt tốc độ cao và các tuyến vành đai phía Đông, phía Tây.

Một vị trí khác cần lưu ý là khu vực giữa Bệnh viện Đa khoa huyện Thường Tín và Trường Cao đẳng Truyền hình Trung ương, nơi việc vi chỉnh hướng tuyến có nguy cơ phải phá dỡ công trình hiện hữu của một trong hai đơn vị.

Tiếp tục về phía Nam, tuyến lần lượt đi qua ga Thường Tín mới tại Km7+780 và ga Phú Xuyên tại Km19+800. Tư vấn kiến nghị giữ hướng tuyến quy hoạch từ Ngọc Hồi đến trước vị trí giao cắt Quốc lộ 1A nhằm hạn chế ảnh hưởng đến công trình hiện hữu và các tuyến đường sắt liên quan.

Vướng mắc lớn ở cuối tuyến là vị trí vượt sông Châu Giang, giao cắt Quốc lộ 1A và nối vào đường sắt Bắc - Nam hiện hữu. Tại khu vực này, liên danh tư vấn đưa ra hai phương án khác nhau về hướng tuyến, tổ chức giao cắt và khối lượng cầu, đường phải xây dựng.

Theo phương án thứ nhất, tuyến tiếp tục chạy bên trái đường sắt tốc độ cao, lần lượt vượt sông Châu Giang, Quốc lộ 1A và đường sắt hiện hữu rồi vuốt nối vào tuyến đang khai thác.

Ưu điểm của phương án này là giao cắt khác mức với đê sông Châu Giang và Quốc lộ 1A, thuận lợi cho kết nối giao thông đường bộ. Tuy nhiên, khối lượng cầu đường sắt lớn, với chi phí xây dựng khoảng 585,85 tỷ đồng, trong đó riêng phần cầu khoảng 488,35 tỷ đồng.

Đối với phương án thứ hai, tuyến vẫn chạy bên trái đường sắt tốc độ cao nhưng đến trước sông Châu Giang sẽ chuyển sang bên phải, sau đó vượt sông, cắt qua Quốc lộ 1A và đường sắt hiện hữu rồi vuốt nối vào tuyến đang khai thác.

Theo phương án này, Quốc lộ 1A sẽ được bố trí cầu đường bộ vượt đường sắt khổ 1.000 mm và đường sắt tốc độ cao; khu vực đê sông Châu Giang phải xây dựng đường ngang có người gác để phục vụ nhu cầu đi lại của địa phương.

Bù lại, phương án thứ hai giảm đáng kể khối lượng cầu đường sắt, với chi phí xây dựng sơ bộ khoảng 407,88 tỷ đồng, thấp hơn gần 178 tỷ đồng so với phương án thứ nhất.

Trên cơ sở so sánh các yếu tố kinh tế - kỹ thuật, liên danh tư vấn kiến nghị lựa chọn phương án thứ hai. Theo đó, tuyến cải dịch từ Ngọc Hồi chạy song song bên trái đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam; đến sông Châu Giang, tuyến rẽ phải theo đường cong bán kính 600 m, tiếp tục đi về phía Đông, giao cắt Quốc lộ 1A rồi kết nối với đường sắt hiện hữu.

Về trắc dọc, tư vấn đề xuất tuyến đường sắt chủ yếu đi trên mặt đất nhằm giảm chi phí đầu tư, đồng thời bố trí các công trình giao cắt phù hợp để duy trì kết nối giao thông giữa hai bên tuyến.

Ngoài tuyến chính, hồ sơ còn nghiên cứu đoạn đường sắt dài khoảng 3 km kết nối từ ga Ngọc Hồi với tuyến Bắc Hồng - Văn Điển hiện hữu. Đoạn này đi theo hành lang đường sắt vành đai phía Tây; đến khu vực sông Tô Lịch thì rẽ về phía Tây để vuốt nối vào tuyến hiện hữu, phục vụ vận tải trong giai đoạn các tuyến đường sắt vành đai chưa được đầu tư hoàn chỉnh.

Bên cạnh phương án hướng tuyến, hồ sơ nghiên cứu bố trí 3 ga gồm Ngọc Hồi, Thường Tín và Phú Xuyên, với chức năng được phân định theo định hướng tổ chức lại mạng lưới đường sắt khu vực đầu mối Hà Nội.

Trong đó, ga Ngọc Hồi được định hướng là đầu mối hành khách, kết nối đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các tuyến đường sắt đô thị. Toàn bộ tổ hợp ga đang được nghiên cứu quy hoạch trên diện tích khoảng 260 ha, gồm các công trình nhà ga, depot, cơ sở chỉnh bị, sửa chữa đầu máy, toa xe và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia.

Đáng chú ý, Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia dự kiến được bố trí trong tổ hợp ga Ngọc Hồi, song vị trí cụ thể chưa được xác định do quy hoạch chi tiết tổ hợp ga chưa được cấp có thẩm quyền chấp thuận.

Ga Thường Tín mới là đầu mối hàng hóa phía Nam TP. Hà Nội, đảm nhận chức năng lập tàu, xếp dỡ, chuyển tải hàng hóa và sửa chữa đầu máy, toa xe.

Theo phương án nghiên cứu, toàn bộ ga Thường Tín có quy mô khoảng 99 ha, trong đó phạm vi đầu tư thuộc Dự án cải dịch đường sắt trước mắt dự kiến khoảng 78 ha, tập trung vào các công trình phục vụ đường sắt quốc gia, từng bước thay thế chức năng hàng hóa của ga Giáp Bát hiện hữu.

Ga Phú Xuyên tại Km19+800 được bố trí làm ga kỹ thuật, nhường tránh, có 4 đường ga và các công trình phụ trợ trên diện tích khoảng 5,2 ha. Việc kết nối với tổ hợp công nghiệp đường sắt mới dừng ở mức nghiên cứu, chưa nằm trong phạm vi đầu tư.

Ngoài hệ thống nhà ga, phương án dự kiến xây dựng khoảng 18,83 km đường gom, 10 cầu đường sắt, 2 cầu đường bộ và một vị trí hầm chui tại trục đường Olympic rộng 120 m. Một số đường ngang có người gác được bố trí trong giai đoạn đầu, trước khi thay thế bằng công trình giao cắt khác mức theo quy hoạch.

Tuy nhiên, do quy hoạch chi tiết tổ hợp ga Ngọc Hồi chưa được phê duyệt, phương án tuyến và vị trí công trình từ Km0+000 đến Km5+600, cùng đoạn kết nối dài khoảng 3 km với đường sắt Bắc Hồng - Văn Điển, hiện chưa ổn định.

Vì vậy, liên danh tư vấn kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, phê duyệt trước phương án tuyến và vị trí công trình tỷ lệ 1/500 đối với đoạn từ Km5+600 đến cuối tuyến; phạm vi ga Ngọc Hồi và đoạn kết nối Bắc Hồng - Văn Điển sẽ tiếp tục được cập nhật sau khi quy hoạch chi tiết tổ hợp ga được chấp thuận.

Trước đó, ngày 28/8/2026, UBND TP. Hà Nội đã ban hành Quyết định số 4626/QĐ-UBND về Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp đối với Dự án, giao Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội làm chủ đầu tư, với mục tiêu hoàn thành ngày 31/3/2027.

Dự án có sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 12.419 tỷ đồng, sử dụng vốn đầu tư công từ nguồn ngân sách trung ương chuyển về TP. Hà Nội để triển khai theo Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp.

Việc cải dịch tuyến đường sắt không chỉ nhằm giải phóng hành lang Quốc lộ 1A phục vụ nâng cấp, mở rộng và chỉnh trang đô thị, mà còn tổ chức lại mạng lưới đường sắt phía Nam Thủ đô theo hướng ga Ngọc Hồi tập trung vận tải hành khách, ga Thường Tín đảm nhận vận tải hàng hóa, đồng thời duy trì hoạt động đường sắt Bắc - Nam không bị gián đoạn trong quá trình chuyển đổi.