Từ ngành sản xuất truyền thống đến trụ cột kinh tế hiện đại 

Ngành đồ uống là một trong những lĩnh vực có lịch sử phát triển lâu đời, gắn với đời sống kinh tế, văn hóa và nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Ở Việt Nam, dấu ấn của ngành xuất hiện từ khá sớm. Các nghiên cứu khảo cổ cho thấy nghề làm rượu đã gắn với cư dân Việt cổ từ hàng nghìn năm trước. Đến cuối thế kỷ XIX, bia bắt đầu hiện diện với những cơ sở sản xuất đầu tiên, đặt nền móng cho các thương hiệu lớn sau này như Bia Hà Nội và Bia Sài Gòn.

Cùng với công cuộc Đổi mới từ năm 1986, ngành đồ uống Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc. Từ mô hình sản xuất thủ công, quy mô nhỏ, lĩnh vực này từng bước chuyển mình thành ngành công nghiệp hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và hội nhập sâu với thị trường quốc tế.

VBA cùng cộng đồng doanh nghiệp đang chuẩn bị cho một chặng đường mới, nơi tăng trưởng kinh tế đi cùng trách nhiệm xã hội và khát vọng phát triển đất nước.

Hệ sinh thái ngành ngày càng mở rộng, kết nối từ nông nghiệp nguyên liệu, sản xuất, logistics, phân phối, bán lẻ đến du lịch và dịch vụ. Chính quá trình phát triển nhanh đó đặt ra nhu cầu cần có một tổ chức đại diện tiếng nói chung của doanh nghiệp, đồng thời làm cầu nối giữa thị trường với chính sách, giữa sản xuất với tiêu dùng và giữa khu vực tư nhân với cơ quan quản lý nhà nước.

Giai đoạn đầu hoạt động từ 1991 đến 2001 là thời kỳ VBA tập trung kiện toàn tổ chức, định hình vai trò đại diện và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với cơ chế thị trường. Đây cũng là thời điểm nhiều nhà máy trong nước đầu tư nâng công suất, cải thiện chất lượng, mở rộng thị phần. Những thương hiệu lớn như Bia Hà Nội, Bia Sài Gòn dần khẳng định vai trò dẫn dắt, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng Việt.

Song song với đó, làn sóng đầu tư nước ngoài đầu tiên vào Việt Nam cũng mang tới nhiều thương hiệu toàn cầu như Heineken, Carlsberg, AB InBev, Coca-Cola hay PepsiCo. Việc các tập đoàn quốc tế đầu tư nhà máy hiện đại, hợp tác với doanh nghiệp trong nước đã tạo cú hích về công nghệ, quản trị và tiêu chuẩn chất lượng. Trong nước, nhiều doanh nghiệp tư nhân như Tân Hiệp Phát, Hương Sen hay POLYCO cũng vươn lên mạnh mẽ, góp phần tạo nên diện mạo mới cho ngành đồ uống Việt Nam.

Từ năm 2001 đến 2021, ngành đồ uống bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh cả về quy mô lẫn chiều sâu. Theo thống kê trong bài viết gốc, mỗi năm ngành đóng góp trên 60.000 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước, đồng thời tạo ra hàng triệu việc làm trực tiếp và gián tiếp trong toàn chuỗi giá trị.

Tại nhiều địa phương, các nhà máy đồ uống luôn nằm trong nhóm dẫn đầu về nộp ngân sách, trở thành động lực phát triển công nghiệp và an sinh xã hội. Những con số đó cho thấy đây không đơn thuần là một lĩnh vực sản xuất tiêu dùng, mà là ngành kinh tế có sức lan tỏa rộng lớn.

Trong quá trình ấy, VBA liên tục tham gia góp ý, phản biện và đồng hành xây dựng nhiều chính sách liên quan đến quản lý sản xuất, tiêu dùng, môi trường, thuế và phát triển thị trường. Vai trò của Hiệp hội không dừng ở việc bảo vệ quyền lợi hội viên, mà còn góp phần tạo môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Bên cạnh giá trị kinh tế, ngành đồ uống còn mang đậm dấu ấn văn hóa xã hội. Trong đời sống người Việt, nhiều sản phẩm đồ uống gắn với lễ tết, cưới hỏi, hội họp, giao lưu hay tiếp khách. Nước uống thiết yếu hiện diện trong sinh hoạt hàng ngày, còn các sản phẩm bia, rượu, nước giải khát góp phần làm phong phú văn hóa ẩm thực và dịch vụ du lịch. Vì thế, sự phát triển của ngành luôn gắn với nhịp sống của xã hội và sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng.

Dù vậy, hành trình phát triển không phải lúc nào cũng thuận lợi. Giai đoạn 2020 - 2022 được xem là phép thử lớn khi doanh nghiệp cùng lúc chịu tác động từ đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí đầu vào leo thang, nhu cầu tiêu dùng suy giảm và những thay đổi trong khung pháp lý như Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia hay Nghị định 100. Nhiều doanh nghiệp phải tái cấu trúc, tiết giảm chi phí và tìm hướng đi mới để duy trì hoạt động. Từ năm 2023 đến nay, khó khăn vẫn đan xen khi chi phí tuân thủ tăng lên cùng với sức mua phục hồi chậm.

Trong bối cảnh đó, VBA tiếp tục phát huy vai trò tập hợp tiếng nói của doanh nghiệp, kiến nghị chính sách phù hợp thực tiễn, thúc đẩy đối thoại và hỗ trợ hội viên thích ứng với môi trường kinh doanh mới. Những nỗ lực này góp phần giúp nhiều doanh nghiệp phục hồi, duy trì sản xuất và chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Những năm gần đây, ngành đồ uống Việt Nam dịch chuyển mạnh sang phát triển bền vững. Nhiều doanh nghiệp đã đưa ESG vào chiến lược vận hành, từ tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo, giảm phát thải, quản trị minh bạch đến đầu tư cho con người và cộng đồng, hơn 80% hội viên chủ chốt là doanh nghiệp sản xuất đã triển khai năng lượng tái tạo tại nhà máy. 100% đơn vị báo cáo thu gom, xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường.

Một số doanh nghiệp ghi nhận kết quả cụ thể như Suntory PepsiCo Vietnam Beverage giảm 41,6% lượng nước sử dụng so với năm 2015; SABECO giảm 10,6% cường độ tiêu thụ nước so với năm 2023; Heineken Vietnam giảm ba lần lượng nước sử dụng so với giai đoạn đầu sản xuất. Nhiều doanh nghiệp còn trồng rừng đầu nguồn, bồi hoàn nguồn nước, tăng tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì và thúc đẩy phân loại rác tại nguồn.

Về khía cạnh xã hội, ngành tiếp tục đóng góp lớn cho việc làm, đào tạo nhân lực và bình đẳng giới. Nhiều doanh nghiệp duy trì tỷ lệ nữ lãnh đạo cao trong ban điều hành, đồng thời dành ngân sách đáng kể cho đào tạo nhân viên, an toàn lao động và nâng cao kỹ năng. Hàng năm, doanh nghiệp trong ngành cũng dành hàng trăm tỷ đồng cho hoạt động an sinh xã hội, hỗ trợ thiên tai, xây nhà tình nghĩa, giúp đỡ người khó khăn và mở rộng tiếp cận nước sạch tại nhiều địa phương.

Những nỗ lực về quản trị bền vững đã giúp nhiều doanh nghiệp ngành đồ uống liên tục được ghi nhận trong Top CSI - bảng xếp hạng doanh nghiệp bền vững Việt Nam do Vietnam Chamber of Commerce and Industry công bố. Đây là chỉ dấu cho thấy khu vực doanh nghiệp ngành đồ uống đang chuyển từ mục tiêu tăng trưởng đơn thuần sang tăng trưởng có trách nhiệm và dài hạn.

Bước vào giai đoạn mới, ngành đồ uống Việt Nam đặt mục tiêu trở thành ngành công nghiệp hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trọng tâm phát triển sẽ là nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh khoa học công nghệ, mở rộng thị trường xuất khẩu, thúc đẩy chuyển đổi xanh và xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm.

Với phương châm “Đoàn kết - Thích ứng - Đổi mới - Phát triển bền vững”, VBA cùng cộng đồng doanh nghiệp đang chuẩn bị cho một chặng đường mới, nơi tăng trưởng kinh tế đi cùng trách nhiệm xã hội và khát vọng phát triển đất nước.