Theo Bloomberg, điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan đặt ngành nông nghiệp toàn cầu dưới nhiều tác động. Trong ngành cà phê, nhiều loại giống mới được đưa vào sử dụng để tăng sức chống chịu, nhưng đồng nghĩa vị cà phê sẽ đậm hơn, đặc biệt với dòng Robusta. Tại Việt Nam, quốc gia sản xuất Robusta số 1 thế giới, người trồng cà phê cũng không tránh khỏi tác động thất thường của thời tiết.

Bà Trần Thị Liên, 46 tuổi, chủ trang trại sở hữu 1ha cà phê ở tỉnh Đắc Lắc, cho biết: “Chúng tôi phải đào sâu hơn để lấy nước. Có năm, không đủ nước tưới, có những năm lại mưa quá nhiều.”

Điều kiện trồng trọt khó khăn hơn đã khiến nông dân Việt Nam hoài nghi về giá trị của cà phê khi tính đến bài toán lợi nhuận. Không ít nông dân Tây Nguyên đã nhổ bỏ cà phê để trồng hồ tiêu hay sầu riêng – loại trái cây đang được ưa chuộng tại Trung Quốc.

Bloomberg cho biết nguồn cung giảm đã đẩy giá cà phê Robusta toàn cầu lên mức cao kỷ lục trong năm nay, ít nhất là tính từ thời điểm 2008. Chưa dừng lại ở đó, nhiệt độ toàn cầu tăng lên cũng đồng nghĩa với việc sản lượng cà phê sẽ tiếp tục giảm trong tương lai.

Trên thế giới, cà phê là ngành công nghiệp trị giá khoảng 200 tỷ USD, có quy mô trải dài từ các trang trại nhỏ trên khắp Brazil hoặc Indonesia cho đến những nhà rang xay tầm cỡ quốc tế, chẳng hạn như Nestle. Theo truyền thống, các chuỗi cà phê lớn như Starbucks thường ưa chuộng hạt Arabica với vị nhẹ hơn, thơm hơn, còn hạt Robusta được sử dụng chủ yếu cho cà phê hòa tan.

Tuy nhiên sắp tới đây, người tiêu dùng sẽ phải làm quen với những hương vị khác. Một nghiên cứu tiến hành năm 2022 với các cây trồng nhiệt đới như cà phê Arabica, bơ, hạt điều,… cho thấy các loại cây này dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, khiến diện tích sản xuất trên toàn cầu bị thu hẹp lại do nhiệt độ gia tăng. Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng sự thích nghi là cần thiết, bao gồm cả việc thay thế cà phê Arabica bằng cà phê Robusta với sức chống chịu tốt hơn.

Nestle, nhà sản xuất cà phê lớn của Thụy Sĩ, cũng nằm trong số những công ty đang nỗ lực hướng tới sự thay đổi này.

Ông Philipp Navratil, Giám đốc bộ phận Chiến lược kinh doanh cà phê của Nestle cho biết: “Các tính toán chỉ ra rằng 30 năm nữa, về cơ bản, 50% diện tích đất trồng cà phê hiện nay sẽ không còn khả năng sản xuất cà phê nữa, nếu vấn đề biến đổi khí hậu không được giải quyết”.

Nestle là tập đoàn tiêu thụ cà phê Robusta lớn nhất toàn thế giới, với hơn 6.000 ly Nescafe được uống trong mỗi giây. Mỗi năm, tập đoàn chi khoảng 700 triệu USD để thu mua 1/4 sản lượng cà phê của Việt Nam.

Năm ngoái, Nestlé cho biết sẽ đầu tư hơn 1 tỷ franc Thụy Sĩ (tương đương 1,2 tỷ USD) tính đến 2030 để khuyến khích nông dân đang sản xuất cà phê đầu vào cho thương hiệu Nescafe có thể chuyển đổi sang các phương pháp canh tác bền vững, nhằm đối phó và thích nghi với biến đổi khi hậu. Một trong các giải pháp là thay thế giống cà phê cũ bằng giống mới có khả năng đối phó tốt hơn.

“Robusta không phải là giải pháp hoàn hảo để chống lại biến đổi khí hậu”, Jennifer Vern Long, Giám đốc điều hành tổ chức nghiên cứu cà phê quốc tế-World Coffee Research, khẳng định. “Hạt Robusta có khả năng chịu nhiệt tốt hơn và chống lại một số bệnh tật cũng như sâu bệnh, nhưng chúng tôi vẫn đang tìm hiểu các giới hạn của loại hạt này”.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 10 vừa qua, World Coffee Research cho biết thế giới có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu cà phê Robusta lên tới 35 triệu bao vào năm 2040, khi tính đến xu hướng tiêu dùng ngày càng gia tăng, cộng thêm tác động của biến đổi khí hậu đối với sản xuất.

Ông Jennifer Vern Long cho biết các kiểu thời tiết cực đoan có thể khiến năng suất cây cà phê thấp hơn đáng kể, từ đó đẩy hàng triệu hộ nông dân sản xuất nhỏ lẻ – những người nắm giữ 60% sản lượng cà phê của thế giới – vào tình trạng dễ bị tổn thương bởi sự mất an ninh kinh tế và lương thực.

Với Việt Nam, ngành công nghiệp cà phê được hình thành từ sự chắp vá của những hộ trồng trọt nhỏ lẻ, chiếm 80% tổng diện tích canh tác. Theo một nghiên cứu được công bố vào năm 2021, thời kỳ khô hạn kéo dài ở Việt Nam và tình trạng thiếu nước tưới trong những năm gần đây đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất của các trang trại trồng cà phê Robusta ở Tây Nguyên. Tuy nhiên, điểm tích cực là ngành cà phê Việt Nam đã và đang thực hành nhiều giải pháp để đối phó với i tác động của El Niño trong những tháng tới.

Bà Trần Thị Liên, nông dân với gần 30 năm kinh nghiệm trồng cà phê, cho biết dưới áp lực từ tình trạng nhiệt độ tăng cao và sự thiếu hụt nguồn nước tới, gia đình bà đã áp dụng các biện pháp canh tác bền vững hơn, bao gồm cả những biện pháp do tập đoàn Nestle hỗ trợ. Bà và những hộ xung quanh đã cắt giảm phân bón hóa học, tăng cường tạo bóng mát cho cây cà phê để cây hạn chế tiếp xúc với ánh nắng gay gắt. Bà cũng trồng thêm tiêu đen và cây cau để đa dạng hóa vùng trồng.

“Khi áp dụng các phương pháp canh tác mới, chúng tôi có thêm thu nhập và có thể tiết kiệm rất nhiều sức lao động. Bây giờ tôi thấy vườn cà phê của mình phát triển tốt hơn, năng suất cao hơn”, bà khẳng định.