Điều chỉnh từ thực tiễn sản xuất

Sau gần nửa năm triển khai, Nghị định số 38/2026/NĐ-CP về quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động xuất khẩu nông sản. Tuy nhiên, những bất cập phát sinh trong thực tiễn cũng cho thấy yêu cầu phải điều chỉnh kịp thời để hệ thống quản lý vừa bảo đảm hiệu lực quản lý Nhà nước, vừa theo kịp yêu cầu sản xuất và thương mại quốc tế.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, Bộ đang khẩn trương hoàn thiện phương án sửa đổi Nghị định theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, giảm tối đa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường hậu kiểm thay cho cách quản lý thiên về tiền kiểm như trước.

Theo lộ trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra, thủ tục hành chính toàn trình đối với cấp mã số vùng trồng sẽ được đưa vào vận hành từ ngày 15/7. Người dân có thể kê khai hồ sơ trên Cổng thông tin điện tử thay vì sử dụng hồ sơ giấy, qua đó rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí và nâng cao tính minh bạch.

Theo lộ trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra, thủ tục hành chính toàn trình đối với cấp mã số vùng trồng sẽ được đưa vào vận hành từ ngày 15/7.

Theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị định 38 đã hình thành hành lang pháp lý thống nhất trong quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói - điều kiện bắt buộc đối với nhiều loại nông sản muốn tiếp cận các thị trường như Trung Quốc, Mỹ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc hay Liên minh châu Âu.

Để được cấp mã số, vùng trồng phải đáp ứng nhiều tiêu chí về quản lý sinh vật gây hại, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, ghi chép nhật ký sản xuất cùng các yêu cầu riêng của từng thị trường nhập khẩu. Sau khi được cấp, các vùng trồng vẫn chịu sự giám sát thường xuyên và có thể bị tạm dừng hoặc thu hồi mã nếu không duy trì các điều kiện theo quy định.

Đến tháng 5/2026, cả nước đã có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Riêng thị trường Trung Quốc đã phê duyệt 4.323 mã số vùng trồng và 1.332 mã số cơ sở đóng gói của Việt Nam.

Những con số này phản ánh tốc độ mở rộng đáng kể của hệ thống mã số vùng trồng, song cũng bộc lộ một số quy định chưa phù hợp với điều kiện sản xuất tại nhiều địa phương.

Vướng mắc rõ nhất nằm ở quy định diện tích tối thiểu 10ha đối với một mã số vùng trồng. Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, nhiều khu vực có quy mô nhỏ hơn nhưng được tổ chức sản xuất bài bản, đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật vẫn gặp khó khi đăng ký. Vì vậy, Bộ sẽ nghiên cứu điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với đặc điểm sản xuất của từng vùng.

Cùng với đó, Nghị định sửa đổi cũng sẽ làm rõ các quy định liên quan đến vùng trồng chuyên canh và vùng trồng xen canh nhằm thống nhất cách hiểu và cách áp dụng giữa các địa phương, hạn chế tình trạng mỗi nơi thực hiện một cách khác nhau.

Giảm thủ tục, tăng trách nhiệm

Thay đổi lớn nhất trong lần sửa đổi này là chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, thay vì phải trải qua nhiều khâu thẩm định trước khi được cấp mã như hiện nay, người dân và doanh nghiệp sẽ thực hiện kê khai theo quy định, còn cơ quan quản lý tập trung kiểm tra trong quá trình vận hành. 

Song song với cải cách thủ tục, toàn bộ quy trình cấp mã số vùng trồng sẽ được số hóa. Bộ cũng dự kiến kết nối với cơ sở dữ liệu đất đai và hệ thống mã định danh thửa đất nhằm bảo đảm tính chính xác của thông tin, hình thành nền tảng quản lý thống nhất trên phạm vi cả nước.

Theo lãnh đạo Bộ, nếu tiếp tục xử lý bằng hồ sơ giấy, mục tiêu mở rộng và chuẩn hóa hệ thống mã số vùng trồng sẽ rất khó đáp ứng tiến độ. Vì vậy, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để nâng cao hiệu quả quản lý. Quá trình triển khai cũng cần sự phối hợp của địa phương và các lực lượng hỗ trợ tại cơ sở. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất huy động đoàn viên, thanh niên, sinh viên tình nguyện hướng dẫn người dân thực hiện kê khai trực tuyến, đặc biệt tại những khu vực còn hạn chế về kỹ năng số.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, cải cách thủ tục hành chính chỉ là một phần trong mục tiêu lớn hơn là xây dựng nền sản xuất nông nghiệp có trách nhiệm.

Ông cho rằng mỗi sản phẩm đưa ra thị trường phải truy xuất được nguồn gốc, xác định rõ chủ thể sản xuất, quy trình canh tác và trách nhiệm của từng khâu trong chuỗi. Khi phát sinh vi phạm, hệ thống quản lý phải nhanh chóng xác định được nguyên nhân và đối tượng liên quan thay vì xử lý chung chung.

Yêu cầu này ngày càng trở nên cấp thiết khi các thị trường nhập khẩu liên tục nâng tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc. Mã số vùng trồng vì thế không còn đơn thuần là điều kiện kỹ thuật để thông quan hàng hóa mà đang trở thành "giấy thông hành" khẳng định uy tín của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Trong phương án sửa đổi, Bộ cũng sẽ quy định rõ hơn trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân tham gia chuỗi sản xuất và bổ sung chế tài xử lý đối với những trường hợp vi phạm, tránh tình trạng một số đơn vị làm ảnh hưởng đến uy tín của cả vùng nguyên liệu hoặc ngành hàng.