Chuẩn hóa vùng trồng để đưa bưởi, chanh vào chuỗi xuất khẩu chính ngạch

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Hội nghị triển khai Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi tươi và quả chanh tươi xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc.

Hội nghị tập trung phổ biến các yêu cầu kỹ thuật của Nghị định thư, hướng dẫn xây dựng vùng trồng, cơ sở đóng gói đáp ứng quy định của phía Trung Quốc; đồng thời triển khai Nghị định số 38/2026/NĐ-CP về nhập khẩu cây mang theo bầu đất và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, tất cả vùng trồng và cơ sở đóng gói bưởi, chanh xuất khẩu sang Trung Quốc phải đăng ký với Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông qua Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đồng thời được Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) phê duyệt trước khi tham gia xuất khẩu.

Chuẩn hóa vùng trồng, cơ sở đóng gói để sớm xuất khẩu chanh tươi vào thị trường Trung Quốc.

Đây được xem là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm việc quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm soát chất lượng xuất khẩu được thực hiện thống nhất, minh bạch theo quy định của hai nước.

Theo Nghị định thư, vùng trồng bưởi và chanh xuất khẩu phải áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) hoặc tương đương, triển khai quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), giám sát các sinh vật gây hại mà phía Trung Quốc quan tâm, đồng thời thực hiện đầy đủ việc ghi chép và lưu trữ hồ sơ sản xuất.

Riêng với bưởi, yêu cầu bao trái được quy định bắt buộc và phải thực hiện tối thiểu 60 ngày trước thu hoạch. Các vùng trồng cũng phải đặt bẫy ruồi đục quả và duy trì quy trình kiểm soát sinh vật gây hại xuyên suốt mùa vụ.

Trong khuôn khổ chương trình, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với các địa phương khảo sát thực tế tại một số vùng trồng và cơ sở đóng gói để đánh giá điều kiện sản xuất, công tác kiểm soát sinh vật gây hại và khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của phía Trung Quốc.

Việc ký kết Nghị định thư được đánh giá là bước tiến quan trọng đối với ngành rau quả Việt Nam. Thỏa thuận được Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Tổng cục Hải quan Trung Quốc ký kết hồi tháng 4/2026, sau quá trình đàm phán kỹ thuật kéo dài từ năm 2019.

Hiện Trung Quốc là một trong những thị trường nhập khẩu trái cây lớn nhất thế giới, với nhu cầu tiêu thụ các loại quả có múi ngày càng tăng. Trong khi đó, bưởi và chanh đều là nhóm nông sản có lợi thế của Việt Nam.

Đặc biệt, Việt Nam hiện thuộc nhóm quốc gia có quy mô sản xuất bưởi hàng đầu thế giới, với diện tích khoảng 106.000 ha, sản lượng tiềm năng vượt 1 triệu tấn. Nhiều giống bưởi đặc sản như bưởi da xanh, bưởi Năm Roi đã được thị trường quốc tế đón nhận nhờ chất lượng tốt và thời gian bảo quản dài hơn nhiều loại trái cây khác.

Tuy nhiên, phần lớn sản lượng bưởi hiện vẫn tiêu thụ nội địa hoặc xuất khẩu quy mô nhỏ. Việc mở cửa chính ngạch vào Trung Quốc được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa tiêu thụ, góp phần nâng cao giá trị ngành hàng và thu nhập cho người sản xuất.

Từ “cấp mã số” sang “giữ uy tín quốc gia”

Cùng với việc mở rộng thị trường, yêu cầu quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc đối với nông sản xuất khẩu cũng ngày càng chặt chẽ hơn.

Phát biểu kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh: “Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu của các thị trường nhập khẩu ngày càng cao, đặc biệt là thị trường Trung Quốc đang chuyển mạnh từ ‘mở cửa thị trường đơn thuần’ sang ‘quản lý chặt điều kiện nhập khẩu’, thì việc tổ chức sản xuất theo chuỗi, kiểm soát chất lượng và quản lý chặt mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói không còn là yêu cầu mang tính khuyến khích mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì xuất khẩu bền vững”.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung phát biểu tại hội nghị.

Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói hiện không còn đơn thuần là “thủ tục xuất khẩu”, mà đã trở thành công cụ quản lý chất lượng, là cam kết trách nhiệm với thị trường nhập khẩu và cũng là uy tín quốc gia đối với nông sản Việt Nam.

Đến tháng 5/2026, cả nước có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu sang nhiều thị trường lớn. Riêng với Trung Quốc, hiện có 4.323 mã số vùng trồng và 1.332 mã số cơ sở đóng gói đang hoạt động.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh, áp lực quản lý cũng gia tăng. Chỉ tính từ năm 2025 đến nay, hàng trăm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đã bị phía Trung Quốc cảnh báo không tuân thủ quy định về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm hoặc truy xuất nguồn gốc.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tình trạng ghi chép hồ sơ sản xuất còn mang tính hình thức, liên kết vùng nguyên liệu chưa bền vững, năng lực giám sát tại cơ sở còn hạn chế, trong khi hiện tượng sử dụng sai mã số hoặc gian lận mã số vẫn xảy ra ở một số nơi.

Thứ trưởng Hoàng Trung nêu rõ: “Chỉ cần một số trường hợp vi phạm về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm hoặc gian lận mã số xảy ra cũng có thể tác động dây chuyền tới toàn ngành hàng, ảnh hưởng tới uy tín quốc gia và làm gia tăng nguy cơ bị siết chặt kiểm tra hoặc tạm dừng nhập khẩu từ phía nước nhập khẩu”.

Trong bối cảnh đó, Nghị định số 38/2026/NĐ-CP được xem là bước hoàn thiện hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói.

Lần đầu tiên, trách nhiệm của từng cấp quản lý được quy định tương đối đầy đủ, từ tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra, cấp mã số đến giám sát, tạm dừng, phục hồi hoặc thu hồi mã số. Nghị định cũng nhấn mạnh vai trò của địa phương trong việc hậu kiểm và duy trì điều kiện kỹ thuật sau cấp mã.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, định hướng sắp tới là chuyển mạnh từ tư duy “cấp được nhiều mã số” sang “duy trì mã số bền vững”, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc.

Thứ trưởng Hoàng Trung đề nghị các địa phương khẩn trương rà soát toàn bộ mã số hiện có, kiên quyết xử lý các trường hợp không duy trì điều kiện kỹ thuật; đồng thời tăng cường tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân nhằm kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu.

“Muốn đi xa thì phải đi bài bản. Muốn giữ được thị trường thì phải giữ được uy tín. Muốn nâng cao giá trị thì phải nâng cao chất lượng và năng lực tuân thủ”, Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh.