Câu chuyện từ những hợp tác xã đi đầu

Thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương, hỗ trợ hợp tác xã và doanh nghiệp triển khai việc xây dựng mã số vùng trồng. Việc này không chỉ giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm từ khâu gieo trồng, chăm sóc, thu hoạch, sơ chế đến chế biến, mà còn đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Theo đánh giá của ngành chức năng, mã số vùng trồng đóng vai trò như một “giấy thông hành”, tạo điều kiện thuận lợi cho tiêu thụ trong nước và đặc biệt là mở rộng xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường lớn như châu Âu, Nhật Bản, Mỹ hay Australia. Khi mỗi lô hàng có mã số, đồng nghĩa với việc sản phẩm đã được xác nhận đáp ứng đầy đủ quy định về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm.

Tại vùng đất bãi ven sông Hồng, Hợp tác xã Sản xuất và cung ứng rau quả sạch Thắng Lợi (xã Mê Linh) đang là điểm sáng với mô hình trồng chuối xuất khẩu. Trên diện tích 15 ha, các hộ xã viên tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chăm sóc: sử dụng phân bón hữu cơ, bón đúng kỹ thuật, quản lý sâu bệnh bằng thuốc trong danh mục cho phép… Toàn bộ quy trình được chuẩn hóa nhằm đáp ứng tiêu chí của thị trường Trung Quốc.

Tương tự, Hợp tác xã Sản xuất và Kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức (xã Bát Tràng) đã hình thành vùng rau an toàn rộng tới 220ha, với sản lượng mỗi năm đạt trên 30.000 tấn. Giám đốc Hợp tác xã Nguyễn Văn Minh cho biết, toàn bộ quy trình sản xuất đều được giám sát theo tiêu chuẩn VietGAP, đủ điều kiện để cấp mã số vùng trồng. Nhờ đó, mỗi năm Hợp tác xã Văn Đức xuất khẩu khoảng 500 - 700 tấn rau sang Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc, mang lại giá trị tăng thêm khoảng 20%. 

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, Thành phố hiện đã cấp 14 mã số vùng trồng cho các loại quả đặc sản như bưởi, nhãn, chuối cùng nhiều loại rau, đồng thời công nhận 4 cơ sở đóng gói với công suất từ 30 - 50 tấn/ngày. Từ đây, nông sản Hà Nội đã có mặt ở các thị trường quốc tế khó tính như châu Âu, Anh, Nhật Bản, Mỹ và Australia. Thành phố cũng đang phát triển thêm nhiều sản phẩm có lợi thế xuất khẩu, tiêu biểu là 7.000 ha lúa Japonica và 3.200 ha chuối tiêu hồng.

Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2025, tổng giá trị xuất khẩu nông, lâm sản của Hà Nội đạt trên 1,3 tỷ USD, trong đó nhóm nông sản thực phẩm chiếm 834 triệu USD, tăng 2,7% so với cùng kỳ. Những mặt hàng xuất khẩu chủ lực như chè xanh, rau củ quả, gạo, nấm hương, mộc nhĩ, hạt tiêu hay tinh bột sắn đã góp phần quan trọng vào nguồn thu ngoại tệ, đồng thời khẳng định vai trò của nông nghiệp Thủ đô trong bức tranh xuất khẩu chung của cả nước.

Vướng mắc trong quá trình triển khai

Dù đã có những kết quả ban đầu đáng ghi nhận, song hành trình nhân rộng mã số vùng trồng vẫn còn không ít chông gai. Bởi sản xuất nông nghiệp tại Hà Nội vẫn chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, manh mún, khó đảm bảo đồng bộ quy trình từ đầu vào đến đầu ra. Trong khi đó, để được cấp mã số, vùng trồng phải áp dụng biện pháp canh tác tiên tiến, kiểm soát sinh vật gây hại, ghi chép nhật ký đồng ruộng và cập nhật dữ liệu thường xuyên. 

Ngoài ra, hạ tầng sơ chế, bảo quản của nhiều hợp tác xã chưa đồng bộ, vốn đầu tư hạn chế, trong khi các thị trường nhập khẩu ngày càng nâng cao tiêu chuẩn. Những yếu tố này đã và đang tạo áp lực lớn cho chính quyền địa phương cũng như ngành nông nghiệp trong việc hỗ trợ kỹ thuật, vốn và nâng cao nhận thức cho người sản xuất.

Để tháo gỡ khó khăn, ngày 23/6/2025, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 169/KH-UBND về việc cấp mã số vùng trồng, thúc đẩy nông nghiệp bền vững và nâng cao giá trị nông sản. Theo kế hoạch, Thành phố đặt mục tiêu mỗi năm sẽ hỗ trợ xây dựng khoảng 50 mã số vùng trồng, đồng thời hình thành các vùng sản xuất an toàn, không nhiễm sinh vật gây hại, hướng tới xuất khẩu.

Thành phố cũng sẽ tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp về quy trình sản xuất an toàn, hướng dẫn chi tiết việc ghi chép nhật ký đồng ruộng, cập nhật dữ liệu và tuân thủ tiêu chuẩn của từng thị trường nhập khẩu. Bên cạnh đó, Hà Nội cam kết hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng, các nhà sơ chế đạt chuẩn, giúp kéo dài thời gian bảo quản hàng hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bà Trịnh Thị Nguyệt, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Đồng Phú (xã Hòa Phú) chia sẻ: “Điều quan trọng nhất là phải thay đổi nhận thức của người dân, nhiều hộ nông dân vẫn giữ thói quen canh tác cũ, chưa hiểu hết yêu cầu của thị trường quốc tế. Do đó, việc tập huấn và hỗ trợ kỹ thuật chính là chìa khóa để thay đổi tư duy sản xuất”. 

Bà Nguyệt cũng đề xuất cần có cơ chế tín dụng ưu đãi, tạo điều kiện cho hợp tác xã vay vốn đầu tư vào hạ tầng sơ chế, nhà kính và kho bảo quản, đây đều là những khâu còn yếu, khiến sản phẩm dễ thất thoát và giảm chất lượng sau thu hoạch.

Về chất lượng các loại nông sản đã được cấp mã số vùng trồng, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường khẳng định các lô hàng đều đảm bảo chất lượng, không vi phạm an toàn thực phẩm, đồng thời mẫu mã bao bì đã được chuẩn hóa. Sở thường xuyên tổ chức giám sát, lấy mẫu kiểm tra đối với những sản phẩm chủ lực như rau, bưởi, chuối để đảm bảo duy trì uy tín. Song song đó, công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh, nhằm nâng cao ý thức của nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong việc duy trì tiêu chuẩn.

Theo ông Tường, việc xây dựng mã số vùng trồng không chỉ phục vụ mục tiêu xuất khẩu mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao thương hiệu nông sản Hà Nội ngay tại thị trường nội địa. Khi sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng ổn định, người tiêu dùng trong nước có thêm niềm tin, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị bền vững.