Trong bối cảnh cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng lớn mạnh và các thế hệ sinh ra, trưởng thành xa quê hương ngày càng đông, gìn giữ tiếng Việt không đơn thuần là câu chuyện dạy và học một ngôn ngữ. Tiếng Việt còn là sợi dây kết nối các thế hệ với gia đình, văn hóa và nguồn cội, qua đó góp phần duy trì bản sắc và sự gắn bó của cộng đồng người Việt trên khắp thế giới.

Đây cũng là một trong những mục tiêu quan trọng của Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài” giai đoạn 2023-2030 của Chính phủ.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng phát biểu tại sự kiện (Ảnh: Bộ Ngoại giao)

Trong hành trình đó, bên cạnh vai trò của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hội đoàn, gia đình và đội ngũ giáo viên kiều bào, việc hình thành nguồn học liệu chính thống, phù hợp với từng nhóm người học và mở rộng khả năng tiếp cận tiếng Việt đang trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng.

Năm 2026 ghi nhận nhiều hoạt động theo hướng này, trong đó Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiếp tục phối hợp với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài triển khai các chương trình hỗ trợ dạy và học tiếng Việt tại nhiều quốc gia, từ đào tạo giáo viên, cung cấp sách đến phát triển học liệu trên nền tảng số.

Ngày 12/8, tại Hà Nội, Lễ tổng kết Ngày Tôn vinh tiếng Việt năm 2026 được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với khoảng 80 đại biểu tại điểm cầu Hà Nội và hơn 100 điểm cầu của các địa phương, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hội đoàn, cơ sở dạy tiếng Việt, giáo viên cùng bà con kiều bào trên thế giới.

Sự kiện diễn ra ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời nhìn lại một năm các hoạt động gìn giữ, phát huy tiếng Việt tiếp tục được triển khai tại nhiều khu vực trên thế giới.

Một trong những vấn đề quan trọng đối với việc duy trì tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là đội ngũ giáo viên. Không ít lớp học tiếng Việt được hình thành từ nhu cầu của chính cộng đồng, trong những điều kiện khác nhau về giáo viên, giáo trình, môi trường ngôn ngữ cũng như khả năng tiếp cận tài liệu giảng dạy.

Lễ khai mạc Khoá tập huấn phương pháp giảng dạy tiếng Việt cho giáo viên người Việt Nam ở nước ngoài năm 2026 (Ảnh: UBNN về NVNONN)

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung cung cấp sách và học liệu, hoạt động phối hợp giữa Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài trong thời gian qua chú trọng hơn đến bồi dưỡng phương pháp giảng dạy cho giáo viên kiều bào.

Ngay trong khuôn khổ Lễ tổng kết Ngày Tôn vinh tiếng Việt năm 2026, khóa tập huấn phương pháp giảng dạy tiếng Việt dành cho 50 giáo viên đến từ 14 quốc gia và vùng lãnh thổ đã được khai mạc. Chương trình do Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tổ chức.

Không chỉ được triển khai trong nước, các chương trình tập huấn còn được tổ chức bằng cả hình thức trực tiếp và trực tuyến tại những khu vực có đông người Việt sinh sống như Đông Bắc Thái Lan, Hàn Quốc...

Việc đầu tư cho giáo viên mang ý nghĩa dài hạn bởi đây chính là lực lượng trực tiếp đưa tiếng Việt đến với thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên ở nước ngoài. Khi giáo viên được trang bị phương pháp phù hợp, một bộ sách hay tài liệu học tập có thể được khai thác hiệu quả hơn, đồng thời tạo hứng thú cho những người học tiếng Việt trong môi trường mà ngôn ngữ sử dụng hằng ngày chủ yếu không phải tiếng mẹ đẻ.

Đây cũng là cách chuyển trọng tâm từ hỗ trợ đơn lẻ sang nâng cao năng lực của chính cộng đồng, tạo nền tảng để các lớp học tiếng Việt có thể duy trì và phát triển lâu dài.

Cùng với đào tạo giáo viên, Tủ sách tiếng Việt tiếp tục là một trong những hoạt động nổi bật nhằm mở rộng nguồn học liệu cho cộng đồng.

Trong năm 2026, 4 Tủ sách tiếng Việt được xây dựng tại Thái Lan, Singapore và Brunei. Gần 5.000 cuốn sách, tài liệu phục vụ dạy và học tiếng Việt cũng được hỗ trợ cho cộng đồng tại nhiều địa bàn trên thế giới. Số lượng sách và tủ sách được triển khai đã hoàn thành và vượt kế hoạch đề ra.

Giá trị của những tủ sách này không chỉ nằm ở số lượng đầu sách. Đối với cộng đồng người Việt ở nước ngoài, đặc biệt tại những địa bàn khó tiếp cận sách tiếng Việt, một tủ sách có thể trở thành không gian để trẻ em làm quen với chữ viết, người lớn duy trì khả năng sử dụng tiếng mẹ đẻ và các lớp học có thêm nguồn tài liệu phục vụ giảng dạy.

Qua sách, người học đồng thời được tiếp cận với lịch sử, văn hóa, đời sống và những giá trị của Việt Nam. Vì vậy, mỗi tủ sách còn có thể được xem như một không gian văn hóa thu nhỏ, giúp việc học tiếng Việt gắn với hiểu biết về quê hương thay vì chỉ dừng lại ở kỹ năng ngôn ngữ.

Trong năm nay, Tủ sách tiếng Việt tại Đại học Quốc gia Brunei cũng được trao tặng trong khuôn khổ các hoạt động thúc đẩy tiếng Việt, mở rộng thêm điểm tiếp cận ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam tại nước ngoài.

Một thay đổi đáng chú ý trong cách thức lan tỏa tiếng Việt là việc mở rộng từ học liệu truyền thống sang môi trường số. Đây là hướng đi cần thiết khi cộng đồng người Việt phân bố tại nhiều quốc gia, trong khi khả năng tiếp cận lớp học, giáo viên và sách in giữa các khu vực rất khác nhau.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đang phát triển hệ sinh thái học liệu số và giới thiệu sách giáo khoa điện tử miễn phí, qua đó giúp người học ở nước ngoài có thêm cơ hội tiếp cận nguồn học liệu chính thống mà không hoàn toàn phụ thuộc vào khoảng cách địa lý.

Song song với đó, đơn vị phối hợp với Ban Truyền hình Đối ngoại (VTV4) sản xuất các chương trình dạy tiếng Việt như “Chào tiếng Việt”, “Tiếng Việt diệu kì”. Sự kết hợp giữa học liệu giáo dục và phương thức truyền tải qua truyền hình giúp mở rộng đối tượng tiếp cận, nhất là với trẻ em và các gia đình người Việt sinh sống xa những trung tâm cộng đồng lớn.

Nếu những lớp tập huấn góp phần nâng cao năng lực của người dạy và các tủ sách tạo nguồn tài liệu tại chỗ, học liệu số lại có khả năng xóa nhòa phần nào khoảng cách địa lý. Ba hướng triển khai này bổ trợ cho nhau, từng bước tạo nên một hệ sinh thái hỗ trợ dạy và học tiếng Việt thay vì những hoạt động riêng lẻ.

Trong khuôn khổ Lễ tổng kết Ngày Tôn vinh tiếng Việt năm 2026, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam được Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng trao kỷ niệm chương ghi nhận những đóng góp trong công tác gìn giữ và lan tỏa tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Từ những kết quả đạt được, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam xác định tiếp tục tăng cường phối hợp với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài và các đối tác, hướng tới xây dựng hệ sinh thái nội dung tiếng Việt đa nền tảng, hiện đại, có khả năng tiếp cận rộng hơn và duy trì lâu dài trong cộng đồng.

Bên cạnh đó, để tiếng Việt tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác ở nước ngoài, những chương trình ngắn hạn là chưa đủ. Điều cần thiết là hình thành một hệ thống hỗ trợ bền vững, trong đó có giáo viên được đào tạo, học liệu phù hợp, sách dễ tiếp cận, nền tảng số thuận tiện và quan trọng nhất là môi trường để tiếng Việt được sử dụng thường xuyên.

Bởi với những thế hệ người Việt sinh ra và trưởng thành xa Tổ quốc, giữ được tiếng Việt cũng là giữ một con đường trở về với văn hóa và cội nguồn. Khi những lớp học, tủ sách và không gian tiếng Việt tiếp tục được nối dài qua nhiều quốc gia, ngôn ngữ mẹ đẻ không chỉ được gìn giữ mà còn có thêm điều kiện để sống động trong đời sống của các thế hệ người Việt trên toàn thế giới.