Trong album truyền thống của Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm, ký ức về những năm đầu dựng trường gắn với lán tranh tre, hầm và lũy do thầy trò cùng làm. Có thời gian, lớp học được bố trí dưới lòng đất để việc dạy và học có thể tiếp tục giữa bom đạn. Những trang tư liệu ấy lưu lại một phần lịch sử của ngôi trường, khi giữ được lớp học cũng là cách gìn giữ cơ hội học hành cho học trò.

Tiền thân của trường là Trường cấp II - III Trung Thành, thành lập vào mùa thu năm 1961 với hai lớp 8. Năm 1962, trường chuyển về xã Phú Thị, quê hương danh nhân Cao Bá Quát. Trong những năm chiến tranh, thầy trò có thời gian sơ tán tại thôn Hội, xã Cổ Bi, trước khi trường ổn định tại địa điểm hiện nay.

Tập thể cán bộ, giáo viên và nhân viên Trường THPT Cao Bá Quát, Gia Lâm, Hà Nội chụp ảnh lưu niệm tại lễ khai giảng năm học 2026-2027.

Nhiều thầy giáo và học sinh lên đường nhập ngũ. Những người ở lại vừa dựng lớp, vừa tổ chức dạy học và bảo đảm an toàn cho học trò. Lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Dù khó khăn đến đâu cũng phải quyết tâm dạy tốt và học tốt” trở thành phương châm để nhà trường duy trì việc học trong những năm thiếu thốn.

Sau ngày đất nước thống nhất, phong trào thi đua “Dạy tốt - Học tốt” tiếp tục ghi dấu trong quá trình xây dựng nhà trường. Năm 1976, trường được tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Năm học 1979-1980, trường nhận Cờ luân lưu của Chính phủ dành cho đơn vị dẫn đầu ngành giáo dục toàn quốc. Năm 1983, nhà trường đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì. Tại lễ tổng kết phong trào thi đua “Hai tốt” năm học 1994-1995, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình biểu dương trường là điểm sáng của giáo dục ngoại thành Hà Nội.

Năm 2009, trường chính thức mang tên Trường THPT Cao Bá Quát, Gia Lâm. Tên gọi gắn mái trường với quê hương Kẻ Sủi và với một danh nhân được nhớ đến bởi tài thơ, khí phách và sự khảng khái. Trên chính mảnh đất quê hương ông, niềm tự hào ấy được bồi đắp qua việc học và sự trưởng thành của từng thế hệ học trò.

Tư liệu truyền thống của trường ghi danh một Dũng sĩ Quyết thắng và hai Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trong số đó có ông Nguyễn Văn Nghĩa, cựu học sinh khóa 2. Ông từng bắn rơi sáu máy bay Mỹ và có nhiều đóng góp trong công tác huấn luyện phi công. Từ một học sinh của những khóa đầu tiên đến người trực tiếp đào tạo các thế hệ phi công, hành trình của ông là một phần ký ức về lớp học trò trưởng thành trong chiến tranh.

Học sinh Trường THPT Cao Bá Quát, Gia Lâm, Hà Nội tập trung trên sân trường trong lễ khai giảng năm học 2026-2027.

Album nhà trường cũng ghi lại một sự tiếp nối gần gũi hơn. Có những học trò sau khi tốt nghiệp đã trở về trường làm giáo viên. Từng ngồi trong lớp với tư cách người học, họ trở lại bục giảng, góp phần vun đắp mái trường bằng công việc hằng ngày. Nhiều cựu học sinh khác trưởng thành trong các lĩnh vực giáo dục, quốc phòng, an ninh, văn hóa, thể thao và kinh tế. Mỗi người có một con đường, từ những đóng góp được ghi danh đến công việc bền bỉ ở nơi mình sinh sống và làm việc.

Năm 2020, UBND huyện Gia Lâm đầu tư cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất của trường. Sau đầu tư, tổng diện tích đạt 18.782 m², tăng 6.814 m². Bên cạnh 36 phòng học thông thường, khu giảng dạy có hai phòng học tiếng, ba phòng tin học và một phòng công nghệ. Nhà thể chất hai tầng rộng khoảng 1.000 m², cùng sân cỏ nhân tạo, đường chạy và sân bóng rổ, tạo thêm không gian để học sinh rèn luyện thể chất.

Năm 2023, trường được công nhận đạt chuẩn quốc gia mức độ 1. Theo thông tin công bố tháng 11/2026, nhà trường có 49 lớp với 2.252 học sinh. Tỷ lệ tốt nghiệp THPT năm học 2025-2026 đạt 100%. Tại kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp Thành phố và chọn đội tuyển học sinh giỏi cấp quốc gia các môn văn hóa lớp 12, trường có 24 học sinh đoạt giải, trong đó có một giải Nhất môn Toán và một giải Nhất môn Sinh học. Một học sinh của trường đạt danh hiệu thủ khoa môn Sinh học tại kỳ thi.

Trong định hướng đến năm 2030, nhà trường đặt mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng năng lực tự học, kỹ năng sống và trách nhiệm với cộng đồng. Đổi mới phương pháp giảng dạy gắn với giáo dục STEM/STEAM, phát triển năng lực số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Cùng với chuyển đổi số trong quản trị và dạy học, trường xác định tiếp tục nâng cao chất lượng ngoại ngữ, giáo dục hướng nghiệp và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên.

Những thế hệ đầu tiên đã dựng lớp, đào hầm để học trò có thể tiếp tục đến trường. Sáu mươi lăm năm sau, điều kiện học tập đã đổi khác, còn công việc của người thầy vẫn bắt đầu từ việc giúp học trò tiến bộ qua từng giờ học. Với Trường THPT Cao Bá Quát, Gia Lâm, đó cũng là nơi khát vọng đổi mới được thể hiện cụ thể nhất, khi học sinh biết tự học, có khả năng lựa chọn hướng đi và có trách nhiệm với cộng đồng mình đang sống.