Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM, bệnh nhân là nam sinh viên 21 tuổi đang theo học tại một trường đại học trên địa bàn, đã phải điều trị tại hai bệnh viện tuyến cuối và chưa từng tiêm phòng. Những người sống cùng nhà với bệnh nhân đã được chỉ định sử dụng thuốc dự phòng nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Không chỉ riêng TP.HCM, trong tháng 3/2026, các địa phương như Lâm Đồng, Phú Quốc cũng liên tiếp ghi nhận ca bệnh ở nhóm học sinh, sinh viên. Đây là nhóm thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập thể như ký túc xá, nhà trọ, trường học, nơi nguy cơ lây lan luôn ở mức cao.

Theo Hội Y học dự phòng Việt Nam, có tới 10-20% người lành mang trùng não mô cầu. Tỷ lệ này cao nhất ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ, với khoảng 25-32%.

Trên thế giới, nguy cơ này cũng đang gia tăng. Giữa tháng 3, nước Anh ghi nhận các ca tử vong ở người trẻ và nhiều ca nhiễm bệnh trong nhóm sinh viên, phần lớn liên quan đến môi trường sinh hoạt tập thể. Trước nguy cơ bùng phát dịch, các cơ quan chức năng đã nâng mức cảnh báo và khuyến cáo tăng cường các biện pháp phòng bệnh.

Các chuyên gia cho biết bệnh não mô cầu có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng dễ bùng phát thành ổ dịch tại những nơi đông người. Điều đáng lo ngại là vi khuẩn có thể tồn tại ở vùng hầu họng của người khỏe mạnh trong nhiều tháng mà không gây triệu chứng, khiến việc nhận diện nguồn lây trở nên khó khăn.

Bác sỹ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, bệnh do não mô cầu có thể gặp ở mọi lứa tuổi, bùng phát thành dịch ở môi trường tập thể, đông người như khu nhà trọ, ký túc xá, chung cư, nhà trẻ, trường học, khu công nghiệp… Một người có thể mang vi khuẩn ở vùng hầu họng trong nhiều tháng nhưng không biểu hiện triệu chứng là nguồn lây khó nhận diện và kiểm soát.

Theo Hội Y học dự phòng Việt Nam, có tới 10-20% người lành mang trùng não mô cầu. Tỷ lệ này cao nhất ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ, với khoảng 25-32%.

Thậm chí trong các đợt dịch, tỷ lệ này lên tới 50%. Người mang vi khuẩn thường kéo dài, trung bình khoảng 9 tháng, song gần 40% các trường hợp có thể mang vi khuẩn vượt quá 16 tháng. Hiện cả nước thỉnh thoảng xuất hiện các ca bệnh não mô cầu không rõ nguồn lây cho thấy mầm bệnh đang âm thầm lưu hành trong cộng đồng.

Nhóm thanh thiếu niên có nguy cơ mắc bệnh cao do thường sinh hoạt, vui chơi, học tập ở môi trường tập thể như nhà trọ, ký túc xá, lễ hội… và thường xuyên sử dụng vật dụng chung dễ làm lây lan mầm bệnh.

Bên cạnh đó, một bộ phận thanh thiếu niên có thói quen thức khuya, hút thuốc lá, uống rượu bia hoặc có chế độ dinh dưỡng không đầy đủ cũng dễ gây suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn ở vùng hầu họng tấn công. Theo phân tích từ 89 nghiên cứu tại 28 quốc gia, tỷ lệ mang mầm bệnh đạt đỉnh 23,7% ở tuổi 19, nghĩa là cứ 4 thanh thiếu niên thì có 1 người mang vi khuẩn mà không biết.

Bác sỹ Chính lưu ý, vi khuẩn não mô cầu có thể gây bệnh ở bất kỳ ai chưa có miễn dịch, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm.

Tại Việt Nam, 5 nhóm huyết thanh phổ biến gồm A, B, C, Y, W đang lưu hành đồng thời, trong khi mỗi loại vắc-xin chỉ phòng được một hoặc một số nhóm nhất định. Vì vậy, nếu chỉ tiêm một loại vắc-xin, người dân vẫn có nguy cơ mắc bệnh do các nhóm huyết thanh khác.

Do đó, các chuyên gia khuyến cáo cần tiêm phối hợp đầy đủ các vắc-xin não mô cầu nhóm B và nhóm ACYW để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện, đồng thời tiêm sớm, đúng lịch và đủ liều để cơ thể kịp tạo miễn dịch.

“Đối với những trường hợp đã từng tiêm vắc-xin não mô cầu BC, vẫn cần được bác sỹ tư vấn tiêm bổ sung các vắc-xin thế hệ mới phù hợp để mở rộng khả năng bảo vệ, đặc biệt trước sự đa dạng của các chủng vi khuẩn não mô cầu hiện nay”, bác sỹ Chính nói thêm.

Để đạt hiệu quả phòng bệnh toàn diện và tối ưu, người dân được khuyến cáo nên tiêm phối hợp vắc-xin não mô cầu nhóm B và nhóm A, C, Y, W, theo đúng chỉ định và lịch tiêm của bác sỹ.

Nhóm A, C, Y, W: Các vắc-xin tứ giá thế hệ mới như Menquadfi (Sanofi, Mỹ) và Nimenrix (Pfizer, Mỹ) tiêm từ 6 tuần tuổi và không giới hạn tuổi ở người lớn; Menactra (Sanofi, Mỹ, tiêm từ 9 tháng tuổi đến 55 tuổi).

Nhóm B: Vắc-xin thế hệ mới Bexsero (GSK, Bỉ, tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi). Nhóm B, C: Vắc-xin VA-Mengoc-BC (Cuba, tiêm từ 6 tháng tuổi đến 45 tuổi).

Đáng lưu ý, nhóm huyết thanh B có tính đa dạng di truyền rất cao với hàng nghìn chủng khác nhau, do đó việc lựa chọn vắc-xin có khả năng bao phủ rộng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng bệnh. Với những người đã từng tiêm vắc-xin thế hệ trước, các chuyên gia khuyến nghị có thể tiêm bổ sung vắc-xin thế hệ mới để mở rộng khả năng bảo vệ trước nhiều chủng vi khuẩn hơn.

Bên cạnh việc lựa chọn đúng loại vắc-xin, thời điểm và đủ liều tiêm đóng vai trò quyết định hiệu quả miễn dịch. Người dân cần chủ động tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới tiêm, bởi cơ thể cần thời gian để tạo kháng thể bảo vệ. Đồng thời, việc tuân thủ đầy đủ phác đồ là yếu tố bắt buộc để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu.