Điều đáng nói nữa là, ngoài chi phí bổ sung rất lớn (trên 1.500 tỷ đồng), Dự án này thậm chí còn chưa được khởi công, mới được cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương đầu tư cách đây chưa đầy 1 năm.

Được biết, phần lớn chi phí được kiến nghị bổ sung chủ yếu là do phát sinh về chi phí giải phóng mặt bằng và xử lý nền đất yếu do kết quả khảo sát tại bước lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và thực tế khi tiến hành lập báo cáo nghiên cứu khả thi có sự chênh lệch rất lớn.

Đây là lỗi mà nhiều dự án hạ tầng giao thông từng mắc. Song lượng vốn phải bù đắp thêm lên tới 26% tổng mức đầu tư như trường hợp tại Dự án Xây dựng công trình đường bộ cao tốc Cao Lãnh - An Hữu (giai đoạn I) là rất hy hữu. Điều đó cho thấy, công tác lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã không đáp ứng được yêu cầu, trong đó, lỗi trước hết thuộc về đơn vị tư vấn lập dự án và đơn vị thẩm định, thẩm tra khi trình chủ đầu tư phê duyệt. 

Cần phải nói thêm rằng, tình trạng dự án hạ tầng giao thông bị đội vốn với số lượng vốn lớn có xu hướng gia tăng.

Đơn cử, ngoài công trình đường bộ cao tốc Cao Lãnh - An Hữu (giai đoạn I), hiện Bộ Giao thông - Vận tải đang phải xem xét điều chỉnh tổng mức đầu tư một loạt dự án, trong đó có Dự án Đầu tư xây dựng cầu Rạch Miễu 2 nối tỉnh Tiền Giang và Bến Tre (tăng 1.183,69 tỷ đồng, tương đương 22,8% tổng mức đầu tư được duyệt); Dự án Đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh đoạn tránh phía Đông TP. Buôn Ma Thuột (tăng 332 tỷ đồng, tương đương 22% tổng mức đầu tư được duyệt)… Tại cả 3 dự án sử dụng vốn ngân sách nói trên, các đơn vị chủ đầu tư đang phải trả giá đắt về tiến độ cũng như chi phí do phương án đầu tư được neo vào những thông số thiếu chuẩn xác về khối lượng, đơn giá đền bù giải phóng mặt bằng.

Thời gian qua, công tác tư vấn đầu tư xây dựng đã bộc lộ không ít vấn đề tồn tại liên quan tới quản lý chi phí (xác định sơ bộ tổng mức đầu tư, tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng công trình) và thực hiện, gây phát sinh chi phí, dẫn đến tăng tổng mức đầu tư và phải tiến hành điều chỉnh về chủ trương đầu tư, dự án đầu tư, dự toán, hợp đồng. Việc này còn kéo dài thời gian thực hiện, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư dự án.

Mặc dù Bộ Giao thông - Vận tải và các địa phương đã có nhiều biện pháp chấn chỉnh, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; xây dựng và triển khai các giải pháp khắc phục, song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu.

Nhằm tăng cường phương án khắc phục, hoàn thành dự án đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng, phát huy hiệu quả đầu tư, đã đến lúc cần khẩn trương chấn chỉnh công tác lựa chọn và quản lý hợp đồng tư vấn, đảm bảo chất lượng hồ sơ thiết kế, quản lý chi phí, tuân thủ quy định của pháp luật; tránh thất thoát, lãng phí, lợi ích nhóm. Như vậy, nhiệm vụ trước mắt là phải tổng kiểm tra năng lực của các tổ chức tư vấn, thiết kế, giám sát theo đúng quy định của pháp luật. Ngoài ra, cần nâng cao chất lượng lập, phê duyệt nhiệm vụ khảo sát, nhiệm vụ thiết kế, đảm bảo đầy đủ số liệu khảo sát địa hình, địa chất, thuỷ văn; giám sát chặt chẽ thực hiện khảo sát phê duyệt báo cáo kết quả khảo sát, kiểm soát chất lượng hồ sơ.

Bên cạnh đó, phải chấn chỉnh công tác thiết kế, lập sơ bộ tổng mức đầu tư, tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng công trình; tăng cường kiểm soát chất lượng hồ sơ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở. Đồng thời, cần xem xét nghiên cứu, áp dụng các giải pháp, công nghệ hợp lý; công tác lập dự toán xây dựng công trình phải đảm bảo tính đúng, tính đủ, phù hợp với yêu cầu kỹ thuật, công nghệ xây dựng, điều kiện và biện pháp tổ chức thi công…

Quan trọng nhất là phải có chế tài nghiêm khắc xử lý những đơn vị tư vấn khảo sát, tư vấn lập dự án yếu kém về năng lực, khiến dự án phải điều chỉnh chủ trương đầu tư, dẫn đến kéo dài tiến độ, phát sinh chi phí đầu tư, trong đó xem xét việc cấm tham gia đấu thầu đối với đơn vị tư vấn, tước giấy phép hành nghề đối với kỹ sư chủ nhiệm đề án.

Đây chính là những giải pháp căn cơ nhằm lập lại kỷ cương trong quản lý đầu tư xây dựng ngành giao thông, trong đó lĩnh vực tư vấn cần được coi là bước khởi đầu quan trọng.