Ảnh minh họa.

Bài học từ thực tiễn

Theo Bộ Thông tin và Truyền thông, cả nước có 48/63 tỉnh, thành phố đang triển khai đề án phát triển đô thị thông minh. Có 54 địa phương đã triển khai trung tâm điều hành thông minh cấp tỉnh và gần 200 trung tâm điều hành thông minh cấp huyện. Nhiều địa phương đã bước đầu đạt kết quả tích cực như TP. Hà Nội, TP.HCM, Huế, TP. Đà Nẵng, TP. Cần Thơ…

Ông Nguyễn Việt Hùng, Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội khẳng định, dữ liệu được xem là nguồn lực cốt lõi để phát triển đô thị thông minh, hiện đại. Xây dựng và phát triển hệ thống dữ liệu đồng bộ sẽ tối ưu hóa quá trình quyết định, tăng cường hiệu quả của dịch vụ công và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Tại Đà Nẵng, hệ thống dữ liệu liên thông đã giúp Thành phố điều hành thông minh và tối ưu hóa các dịch vụ công. Ông Trần Ngọc Thạch, Phó giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông TP. Đà Nẵng đánh giá, trung tâm điều hành thông minh đã trở thành hình mẫu về ứng dụng dữ liệu trong quản trị đô thị. Việc tích hợp dữ liệu từ hơn 20 cơ quan không chỉ giúp điều hành hiệu quả, mà còn mở ra cơ hội phát triển các ứng dụng sáng tạo từ cộng đồng. Nhờ sự kết nối liên thông này, Đà Nẵng đã trở thành một trong những thành phố tiên phong của Việt Nam trong lĩnh vực chuyển đổi số.

Thực tế cho thấy, trong quá trình đầu tư xây dựng và điều hành thành phố thông minh, việc xây dựng cơ sở dữ liệu và khai thác dữ liệu vẫn chưa hiệu quả. Hiện mới có khoảng 30% dự án đạt được mức tích hợp dữ liệu liên thông giữa các ngành, lĩnh vực.

“Dữ liệu đang bị phân tán, thiếu sự đồng nhất và còn hạn chế trong việc phục vụ công tác ra quyết định”, ông Hồ Đức Thắng, Phó cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Thông tin và Truyền thông) nhận định.

Giải quyết điểm nghẽn dữ liệu

Dữ liệu đang là “trái tim” của thành phố thông minh. Một trong những thách thức lớn nhất là việc dữ liệu hiện nay vẫn còn bị phân tán và thiếu tính liên thông. Đây không chỉ là vấn đề ở cấp quốc gia, mà còn xuất hiện giữa các tỉnh, thành phố, khi các hệ thống dữ liệu chưa được đồng bộ hóa để hỗ trợ phát triển vùng. Việc thúc đẩy sử dụng các nền tảng chung và chia sẻ dữ liệu ngang hàng giữa các địa phương sẽ giúp giảm chi phí và tối ưu hóa nguồn lực, đồng thời tạo hiệu quả lớn hơn trong cung cấp dịch vụ công và quản lý đô thị.

Theo ông Nguyễn Thành Vĩnh, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia về dân cư (Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội - Bộ Công an), không thể chỉ xây dựng thành phố thông minh từ những yếu tố trừu tượng, mà cần bắt đầu từ những vấn đề cụ thể, như bãi đỗ xe thông minh hay dịch vụ công trực tuyến. Một trong những yếu tố quan trọng nhất để xây dựng thành phố thông minh chính là dữ liệu.

Người đứng đầu địa phương phải quyết liệt chỉ đạo việc kết nối, chia sẻ dữ liệu để hình thành được kho dữ liệu dùng chung cấp tỉnh, tập hợp đầy đủ dữ liệu của các lĩnh vực và chính quyền các cấp.

- Ông Phạm Đức Long, Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông

“Dữ liệu cần đầy đủ, chính xác và luôn được cập nhật để người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể truy cập thông tin một cách chính xác và kịp thời. Cần xây dựng cơ chế kiểm soát dữ liệu và đảm bảo rằng, dữ liệu không bị lỗi thời, mất tính chính xác”, ông Vĩnh nêu quan điểm

TS. Cù Kim Long, Phó giám đốc Trung tâm Công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các kho dữ liệu, chúng ta cần đặc biệt quan tâm đến khả năng liên thông giữa các kho dữ liệu. Điều này không chỉ áp dụng ở cấp độ từng thành phố, mà còn phải mở rộng ra cấp độ quốc gia, bao gồm sự kết nối giữa các thành phố và các tỉnh, thành phố trên cả nước.

“Bài học quan trọng từ kinh nghiệm quốc tế là việc xây dựng trục dữ liệu liên thông - một hệ thống đóng vai trò trung gian, cho phép các kho dữ liệu kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả trong quản lý dữ liệu, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của các thành phố thông minh”, ông Long chia sẻ.

Còn bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM nhận định, việc đồng bộ và thu thập dữ liệu đang đối mặt với thách thức lớn, đặc biệt tại các thành phố lớn. Tích hợp dữ liệu không phải là điều dễ dàng. Để làm được điều đó, theo bà Trinh, một trong những vấn đề đầu tiên là phá bỏ các "silo dữ liệu" giữa các đơn vị, cơ quan.

“Mỗi sở, mỗi phòng, ban thường có những hệ thống lưu trữ dữ liệu riêng biệt, khiến việc tích hợp dữ liệu giữa các đơn vị và thành phố trở nên khó khăn. Chúng tôi xác định xây dựng và phát triển dữ liệu là một nội dung trọng tâm và đang tập trung vào việc xây dựng trung tâm dữ liệu dùng chung của thành phố, với mục tiêu kết nối đồng bộ các hệ thống thông tin dùng chung”, bà Trinh cho biết.

Trong khi đó, ông Nguyễn Việt Hùng kiến nghị, mỗi cơ quan nhà nước phân công một lãnh đạo làm đầu mối phụ trách về dữ liệu. Từ đó, thiết lập mạng lưới nhân sự hỗ trợ triển khai thực hiện chiến lược dữ liệu tại các sở, ngành, UBND các quận, huyện, thị xã. Đồng thời, kết hợp mạng lưới cán bộ phụ trách về dữ liệu tại các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù để hỗ trợ nghiên cứu, làm chủ các công nghệ về phân tích dữ liệu, xử lý dữ liệu. Phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo, các thuật toán chuỗi khối (blockchain) ứng dụng cho dữ liệu mở, dữ liệu lớn phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của thành phố và quốc gia.

Đặc biệt, cần có sự hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp để tạo lập môi trường phát triển thị trường dữ liệu lành mạnh, an toàn và đúng pháp luật. Phát triển không gian dữ liệu cộng đồng, tiến tới hình thành kho dữ liệu, các bộ dữ liệu mở, dữ liệu lớn dùng chung, dữ liệu mẫu để phát triển các giải pháp và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.