Tuy nhiên, tiêu chí xác định nền tảng Việt Nam và thế nào là “đủ mạnh”, cũng như cơ chế để bảo đảm nguồn lực hỗ trợ tạo ra năng lực cạnh tranh thực chất, thay vì chỉ thúc đẩy tăng trưởng giao dịch trong ngắn hạn đang chưa có câu trả lời rõ ràng.

Năm 2025, Shopee và TikTok Shop chiếm 97,61% tổng doanh số của nhóm bốn sàn thương mại điện tử lớn; trong khi Tiki chỉ chiếm 0,04%

Hình thành sàn thương mại điện tử do doanh nghiệp Việt sở hữu

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, nhưng vị thế của các nền tảng trong nước vẫn là vấn đề đáng quan tâm.

Theo số liệu được dẫn tại Dự thảo Đề án phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 do Bộ Công thương xây dựng, đang lấy ý kiến cộng đồng doanh nghiệp, năm 2025, Shopee và TikTok Shop chiếm 97,61% tổng doanh số của nhóm bốn sàn thương mại điện tử lớn; trong khi Tiki chỉ chiếm 0,04%.

Cũng trong giai đoạn 2025 - 2026, có 17 sàn thương mại điện tử trong nước phải chấm dứt hoặc thu hẹp hoạt động.

Trong bối cảnh đó, dự thảo Đề án Phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu hình thành 1- 2 nền tảng thương mại điện tử đủ mạnh, có sức cạnh tranh trên thị trường nội địa do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu, vận hành vào năm 2030; con số này tăng lên 2- 3 nền tảng vào năm 2035.

Đây là mục tiêu không chỉ liên quan đến số lượng sàn thương mại điện tử, mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực của doanh nghiệp và các chủ thể Việt Nam, tạo điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thương mại điện tử, nhất là trong các khâu nền tảng, công nghệ, dữ liệu, thanh toán, logistics và dịch vụ hỗ trợ, trong đó xác định rõ việc hỗ trợ hình thành một số sàn thương mại điện tử đủ mạnh, có sức cạnh tranh trên thị trường nội địa do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu, vận hành.

Trên cơ sở đó, Dự thảo định hướng hỗ trợ các nền tảng Việt Nam phát triển công nghệ, dữ liệu, năng lực quản trị, chất lượng dịch vụ và kết nối với người bán, đơn vị thanh toán, logistics, công nghệ cùng các nhà cung cấp dịch vụ khác. Nền tảng cũng được khuyến khích phát triển theo lợi thế ngành hàng, thị trường, nhóm khách hàng và mô hình kinh doanh.

Thế nào là nền tảng thương mại điện tử Việt Nam đủ mạnh?

Tuy nhiên, trong văn bản tổng hợp ý kiến doanh nghiệp góp ý Dự thảo Đề án gửi Bộ Công thương, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, dự thảo hiện chưa xác lập các nguyên tắc và tiêu chí định lượng cụ thể để nhận diện thế nào là “nền tảng thương mại điện tử Việt Nam” và thế nào là “đủ mạnh”. Đây là khoảng trống cần được làm rõ trước khi triển khai các chính sách hỗ trợ.

Theo VCCI, nếu chỉ căn cứ vào nơi đăng ký pháp nhân tại Việt Nam hoặc quy mô giá trị giao dịch (GMV) trong ngắn hạn để xác định một nền tảng là của Việt Nam, chính sách hỗ trợ có thể gặp rủi ro.

Một doanh nghiệp có pháp nhân đăng ký trong nước nhưng quyền sở hữu, quyền biểu quyết chi phối thực chất lại thuộc nhà đầu tư nước ngoài chưa chắc đã phản ánh đúng mục tiêu phát triển nền tảng do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ. Tương tự, một sàn có thể nhanh chóng tăng GMV nhờ các chương trình khuyến mãi, thu hút người dùng, nhưng chưa chắc có khả năng tự cân đối dòng tiền và duy trì hoạt động khi nguồn hỗ trợ kết thúc.

Vì vậy, VCCI đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định nền tảng thương mại điện tử Việt Nam dựa trên đồng thời ba yếu tố: nơi đăng ký pháp nhân; quyền sở hữu và quyền biểu quyết chi phối thực chất của nhà đầu tư Việt Nam; quyền làm chủ công nghệ cốt lõi và hạ tầng dữ liệu tại Việt Nam.

Cùng với đó, các doanh nghiệp cũng đề nghị làm rõ là tiêu chí đánh giá một nền tảng “đủ mạnh”.

Trong văn bản góp ý, VCCI kiến nghị, Bộ Công thương cần ban hành trong năm 2027 bộ tiêu chí định lượng, phân biệt giữa sàn thương mại điện tử tổng hợp và sàn chuyên ngành.

Từ góc độ đóng ý của doanh nghiệp, VCCI đề xuất đánh giá theo 5 nhóm chỉ số, gồm quy mô giá trị giao dịch thành công thực tế sau hủy trả và tỷ lệ người dùng lặp lại; năng lực tự chủ công nghệ và kết nối giao thức mở; hiệu quả dòng tiền tự duy trì sau hỗ trợ; chất lượng xử lý giao hàng, khiếu nại; năng lực quản trị chuỗi cung ứng.

Đi cùng là điều kiện nền tảng phải duy trì đạt ngưỡng tiêu chí tối thiểu trong ít nhất 4 quý liên tiếp dựa trên dữ liệu kiểm chứng độc lập.