Một đoạn tuyến đường BOT Thái Nguyên - Chợ Mới.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 122/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về việc xử lý vướng mắc của dự án BOT giao thông.

Nghị định này quy định chi tiết việc xử lý các vướng mắc liên quan đến giảm doanh thu đối với các dự án BOT trong lĩnh vực đường bộ có hợp đồng được ký kết trước ngày 1/1/2021 theo quy định của Luật PPP; đồng thời làm rõ điều kiện chi trả và nguyên tắc xác định chi phí bồi thường trong trường hợp chấm dứt hợp đồng trước thời hạn đối với các dự án BOT giao thông đang trong giai đoạn vận hành, kinh doanh.

Đối với các dự án đầu tư theo phương thức PPP khác, việc thực hiện tiếp tục tuân theo các quy định chung của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật PPP.

Các dự án được áp dụng Nghị định số 122 là những công trình gặp vướng mắc về phương án tài chính trong trường hợp phải điều chỉnh giảm số lượng trạm thu phí do thay đổi quy hoạch, chính sách hoặc quy định pháp luật của Nhà nước, trên cơ sở đề xuất của một trong các bên ký kết hợp đồng và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.

Bên cạnh đó, ngay cả khi đã áp dụng các biện pháp điều chỉnh theo quy định của Luật PPP, bao gồm điều chỉnh mức phí sử dụng dịch vụ đường bộ và kéo dài thời gian thu phí lên tới 50 năm, nhưng phương án tài chính vẫn không bảo đảm nguồn thu để chi trả các nghĩa vụ tài chính như thuế, phí, chi phí quản lý, vận hành, bảo trì công trình, cũng như nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi vay theo hợp đồng, thì dự án cũng được xem là không bảo đảm hiệu quả tài chính.

Một trong những nội dung cốt lõi của Nghị định là cơ chế Nhà nước chia sẻ phần giảm doanh thu với nhà đầu tư. Đối với các dự án đáp ứng điều kiện theo quy định của Luật PPP, Nhà nước sẽ chia sẻ phần giảm doanh thu theo tỷ lệ không vượt quá 75% mức chênh lệch giữa doanh thu thực tế và doanh thu trong phương án tài chính, tính bình quân trong 3 năm gần nhất.

Đáng chú ý, mức vốn Nhà nước tham gia chia sẻ được xác định trên cơ sở tỷ lệ chia sẻ nhân với tổng mức đầu tư của dự án, nhưng phải bảo đảm tổng phần vốn Nhà nước trong dự án không vượt quá 50% tổng mức đầu tư, hoặc không quá 70% trong một số trường hợp đặc biệt theo quy định của pháp luật PPP. 

Không chỉ dừng lại ở việc “bù đắp” phần giảm doanh thu, Nghị định cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng đối với nhà đầu tư và các bên liên quan.

Cụ thể, khi được chia sẻ doanh thu, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và bên cho vay phải đồng thời thực hiện điều chỉnh phương án tài chính theo hướng giảm tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, giảm lãi suất vay và cơ cấu lại thời gian trả nợ. Đặc biệt, Nghị định nhấn mạnh nguyên tắc không được tăng phí sử dụng dịch vụ đường bộ và không kéo dài thời gian thu phí so với hợp đồng đã ký.

Một điểm đáng chú ý khác là quy trình thực hiện chia sẻ doanh thu được thiết kế khá chặt chẽ, với sự tham gia của nhiều chủ thể.

Sau khi nhà đầu tư lập hồ sơ đề xuất, cơ quan ký kết hợp đồng sẽ rà soát, đàm phán, thống nhất với các bên liên quan, đồng thời đề nghị Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán phần giảm doanh thu và số vốn Nhà nước tham gia chia sẻ trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định. Quy trình này nhằm bảo đảm tính minh bạch và hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh cơ chế chia sẻ doanh thu, Nghị định 122 cũng lần đầu tiên quy định rõ điều kiện và nguyên tắc xác định chi phí bồi thường khi chấm dứt hợp đồng BOT trước thời hạn.

Theo đó, nhà đầu tư có thể được xem xét chấm dứt hợp đồng và nhận bồi thường trong trường hợp dự án đã đưa vào khai thác nhưng không được thu phí, hoặc doanh thu sụt giảm nghiêm trọng, dù đã áp dụng các biện pháp điều chỉnh nhưng vẫn không bảo đảm phương án tài chính, kể cả khi thời gian thu phí kéo dài tới 50 năm.

Về nguyên tắc xác định chi phí bồi thường, Nghị định quy định rõ các cấu phần chi phí được tính toán, bao gồm tổng vốn đầu tư đã quyết toán (không bao gồm phần vốn Nhà nước), chi phí vận hành, bảo trì, các khoản thuế, phí và chi phí huy động vốn vay, sau khi trừ đi doanh thu đã thu được.

Đáng chú ý, lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư không được tính vào chi phí bồi thường, thể hiện quan điểm chia sẻ rủi ro nhưng không bảo đảm lợi nhuận cho nhà đầu tư trong mọi trường hợp.

Tại Tờ trình số 95/TTr-BXD gửi Chính phủ vào cuối tháng 8/2025, Bộ Xây dựng cho biết trong tổng số 140 dự án BOT, đến nay đã xác định danh mục với 11 dự án đã định lượng vướng mắc và một số dự án tiềm ẩn vướng mắc.

Trên cơ sở danh mục này, Bộ Xây dựng đã phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các địa phương liên quan đàm phán với nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án, thống nhất 2 nhóm giải pháp tháo gỡ.

Nhóm 1 là Nhà nước chia sẻ để tiếp tục thực hiện hợp đồng, dự kiến áp dụng đối với 5/11 dự án BOT, với sơ bộ chi phí chia sẻ khoảng 8.890 tỷ đồng.

Nhóm 2 là Nhà nước thanh toán chi phí bồi thường, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn, dự kiến áp dụng đối với 6/11 dự án BOT.

Sơ bộ tổng chi phí bồi thường, chấm dứt hợp đồng đối với các dự án thuộc Nhóm 2 nếu áp dụng Phương án 1 là khoảng 5.900 tỷ đồng; Phương án 2 là khoảng 5.960 tỷ đồng; Phương án 3 là khoảng 4.520 tỷ đồng.

Bộ Xây dựng khẳng định các số liệu trên chỉ là ước tính sơ bộ; việc áp dụng và xác định giá trị cụ thể phần vốn Nhà nước để tháo gỡ các dự án sẽ căn cứ vào kết quả kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước và quyết định của cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật.