Ảnh minh họa.

Chính phủ vừa có Tờ trình số 1126/TTr-CP gửi Quốc hội về đề xuất bổ sung cơ chế, chính sách áp dụng cho Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam.

Theo đó, Chính phủ trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đưa vào Nghị quyết chung của kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV nội dung chính sách bổ sung cho Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam.

Một là, Chính phủ kiến nghị Quốc hội cho phép tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và công tác di dời công trình điện có điện áp từ 110 kV trở lên của Dự án thành các dự án độc lập, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương và địa phương.

Các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam là cấp có thẩm quyền, tổ chức lập, quyết định đầu tư và thực hiện các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn; việc đầu tư các hạng mục liên quan đến nội dung này không phải lập chủ trương đầu tư.

Nguồn vốn ngân sách trung ương được cấp trực tiếp cho địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam để thực hiện; trường hợp ngân sách trung ương chưa kịp bố trí, các địa phương được chủ động cân đối ngân sách địa phương để triển khai, ngân sách trung ương sẽ hoàn trả sau khi cân đối được vốn. Chính phủ sẽ hướng dẫn chi tiết nội dung này.

Hai là, trong thời gian Quốc hội không họp, Quốc hội ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định bổ sung, điều chỉnh cơ chế, chính sách đặc thù cho các phương thức đầu tư (nếu có) để kịp thời triển khai Dự án và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Theo Chính phủ, điểm b khoản 2 Điều 6 Luật Đầu tư công 2024 quy định: “Cấp có thẩm quyền khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, nhóm B, nhóm C có quyền quyết định việc tách hoặc không tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng thành dự án thành phần độc lập”.

Tuy nhiên, Luật Đầu tư công không quy định việc tách một dự án thành các dự án độc lập, nên việc tách các nội dung nêu trên của Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam phải thuộc thẩm quyền Quốc hội.

Tại Tờ trình số 1126, Chính phủ cho rằng, việc tách thành các dự án độc lập có ưu điểm: công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình điện sẽ được triển khai độc lập, song song với việc lập Báo cáo nghiên cứu khả thi; nguồn vốn ngân sách trung ương được chuyển trực tiếp cho địa phương hoặc Tập đoàn Điện lực Việt Nam, không phải thông qua Bộ Xây dựng, giúp rút ngắn tiến độ.

Trường hợp các địa phương cần điều chỉnh dự án giải phóng mặt bằng cũng chủ động hơn, không phụ thuộc vào Dự án chính, qua đó giảm thủ tục và tăng cường phân cấp.

Chính vì vậy, để bảo đảm tiến độ triển khai Dự án, việc cho phép các địa phương ứng trước ngân sách, bố trí ngân sách địa phương hoặc tự cân đối nguồn vốn ngoài ngân sách thuộc thẩm quyền để thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là cần thiết, tăng tính chủ động và đẩy nhanh tiến độ.

Theo Chính phủ, Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam có phạm vi, quy mô, tổng mức đầu tư đặc biệt lớn; thời gian thực hiện kéo dài; công nghệ và kỹ thuật phức tạp, nhiều hạng mục lần đầu triển khai tại Việt Nam nên chưa thể lường hết các khó khăn và yêu cầu về cơ chế đặc thù.

Vì vậy, Quốc hội mới ban hành quy định cho phép áp dụng cơ chế đặc biệt đối với đầu tư công và chưa áp dụng cho các hình thức đầu tư khác.

Để bảo đảm tiến độ Dự án, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia, trường hợp cần bổ sung cơ chế, chính sách mới, Quốc hội có thể ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét quyết định. Cơ chế này tương tự quy định áp dụng với Dự án đường cao tốc Bắc – Nam phía Tây đoạn Gia Nghĩa (Đắk Nông) – Chơn Thành (Bình Phước).

“Việc thực hiện quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ phải bảo đảm phù hợp với quy định của Hiến pháp”, Tờ trình số 1126 nêu rõ.

Theo Chính phủ, tại thời điểm trình Bộ Chính trị chủ trương đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam theo hình thức đầu tư công, chưa có nhà đầu tư quan tâm. Sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, đã có một số nhà đầu tư đề xuất tham gia.

Tuy nhiên, đối chiếu với Nghị quyết số 172/2024/QH15 ngày 30/11/2024, chưa có quy định cho các hình thức đầu tư khác ngoài đầu tư công, nên cần tiếp tục rà soát để bổ sung cơ chế.

Chính phủ nhận thấy phạm vi, quy mô, giải pháp kỹ thuật của Dự án không thay đổi so với chủ trương đầu tư đã được phê duyệt. Tuy nhiên, để huy động vốn tư nhân, cần thêm các chính sách đặc thù liên quan đến hỗ trợ tài chính, tín dụng, miễn thuế...

Việc đánh giá các chính sách này đòi hỏi số liệu đầy đủ về tổng mức đầu tư, công nghệ, thiết bị, giải pháp triển khai.

Một lý do quan trọng khác là Dự án có quy mô đặc biệt lớn, kỹ thuật phức tạp và tác động sâu rộng đến phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh, công nghiệp và đô thị nên việc xây dựng chính sách phải có cơ sở, có đánh giá tác động đầy đủ, chống tiêu cực, tham nhũng, trục lợi chính sách trong bối cảnh cần huy động nguồn lực lớn trong thời gian ngắn.

Hiện Bộ Xây dựng đang phối hợp với các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam tập trung triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Nội dung này dù theo hình thức đầu tư nào cũng phải thực hiện, nhưng theo Nghị quyết số 172/2024/QH15 được tách thành các dự án thành phần độc lập thuộc Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Vì vậy, trước mắt Chính phủ đề xuất các chính sách đặc thù liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng; các chính sách khác sẽ tiếp tục được rà soát, nghiên cứu và báo cáo cấp có thẩm quyền sau khi đánh giá kỹ lưỡng, bảo đảm tính khả thi và hài hòa lợi ích Nhà nước - doanh nghiệp - người dân.