“Chông gai” với xăng sinh học

Từ đầu tháng 8, xăng E10 RON 95 được bán thí điểm tại TP.HCM, Hà Nội và Hải Phòng với giá 19.600 đồng/lít, thấp hơn 240 đồng/lít so với xăng khoáng RON 95. Petrolimex triển khai tại 36 cửa hàng ở TP.HCM, trong khi PVOIL mở bán tại 6 cửa hàng ở Hà Nội và Hải Phòng. Các điểm bán E10 sẽ ngừng cung cấp xăng E5 RON 92 (chứa 5% ethanol).

Tuy nhiên, không phải đến lúc này xăng E5 mới lặng lẽ rút lui. Một số trụ bơm E5 đã âm thầm biến mất từ trước đó.

Cụ thể, theo báo cáo của Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn, sản lượng xăng E5 năm 2024 đạt 23.208 tấn, giảm khoảng 15% so với năm 2022. Doanh nghiệp đầu mối như PVOIL cũng ghi nhận, dù cung ứng ra thị trường gần 600.000 m3 xăng E5 mỗi năm, song mức này chỉ chiếm khoảng 40% công suất của hệ thống pha chế.

Áp lực còn lớn hơn với các doanh nghiệp sản xuất ethanol - thành phần chính trong xăng sinh học. Nhà máy Bio-Ethanol Dung Quất, từng được đầu tư hơn 2.219 tỷ đồng và vận hành từ năm 2014, đã chính thức nộp đơn phá sản vào tháng 2/2024. Hai dự án ethanol khác tại Phú Thọ và Bình Phước cũng trong tình cảnh tương tự, từng được liệt kê vào danh sách các dự án thua lỗ ngàn tỷ của ngành công thương.

Một trường hợp đáng chú ý khác là Nhà máy Cồn Đại Việt, từng bị “đắp chiếu” trong nhiều năm do vướng nợ xấu và trở thành tài sản bị kê biên. Mãi đến năm 2024, nhà máy này mới được Tập đoàn Hóa chất Đức Giang mua lại thông qua đấu giá, đánh dấu nỗ lực vực dậy ngành sản xuất ethanol trong nước.

Thay đổi sau cú hích?

Thực tế, lộ trình sử dụng nhiên liệu sinh học đã được Thủ tướng ban hành từ năm 2012 (Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg), trong đó đặt mục tiêu sử dụng xăng E5 toàn quốc từ năm 2015 và E10 từ năm 2017. Tuy nhiên, do thiếu các công cụ hỗ trợ về tài chính, truyền thông và định hướng thị trường, chính sách này không thể tạo ra thay đổi hành vi tiêu dùng như kỳ vọng.

Gần đây, các bước đi thí điểm xăng E10 cho thấy chính sách phát triển nhiên liệu sinh học đang được làm mới. Bộ Công thương đang lấy ý kiến để trình Chính phủ ban hành lộ trình áp dụng nhiên liệu sinh học mới, thay thế Quyết định số 53. Theo đó, xăng E10 (chứa 10% ethanol) sẽ được áp dụng trên toàn quốc từ ngày 1/1/2026.

Để triển khai hiệu quả, Bộ Công thương đề xuất nhiều giải pháp: hỗ trợ giá ethanol nội địa để ổn định nguồn cung và giảm giá thành xăng sinh học; hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho xăng E10; đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức người dân; đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp mở rộng hệ thống phân phối, đặc biệt tại vùng nông thôn, miền núi và hải đảo.

Hiện nay, các doanh nghiệp đầu mối lớn đang thể hiện sự chủ động thích ứng. Petrolimex đã và đang nâng cấp hạ tầng bán lẻ, đồng thời mở rộng mạng lưới phối trộn ethanol. Doanh nghiệp này cũng tăng cường hợp tác với các nhà sản xuất ethanol trong và ngoài nước để đảm bảo nguồn cung ổn định.

Tương tự, PVOIL đã tiến hành nâng cấp và cải tạo các trạm pha chế xăng E5 RON 92 tại các điểm kho chiến lược trên cả nước để chuyển sang phục vụ xăng E10 RON 95. Về nhân sự, PVOIL đã chuẩn bị lực lượng kỹ thuật có trình độ cao, sẵn sàng vận hành hệ thống mới. “Dù phát sinh chi phí, với vai trò đầu mối lớn, PVOIL cam kết đồng hành với Chính phủ trong việc phát triển năng lượng xanh, sạch tại Việt Nam”, đại diện doanh nghiệp này nhấn mạnh.

Về phía nguồn cung ethanol, Nhà máy Cồn Đại Việt đã tái khởi động từ quý I/2025 sau khi về tay Đức Giang, với quy mô sản xuất 50.000 tấn ethanol/năm. Dù hiệu quả kinh doanh quý đầu năm thấp hơn kỳ vọng, một số công ty chứng khoán nhận định, nếu được vận hành tối đa công suất, nhà máy có thể đạt doanh thu khoảng 1.000 tỷ đồng/năm và lợi nhuận 100 tỷ đồng/năm.

Tại Đại hội cổ đông thường niên 2025, ông Đào Hữu Huyền, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hóa chất Đức Giang kỳ vọng, khoản đầu tư vào Nhà máy Cồn Đại Việt sẽ đóng góp tích cực vào kết quả kinh doanh dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu ethanol nội địa đang có cơ hội phục hồi. Cú hích từ chính sách có thể là chất xúc tác đánh thức hàng loạt dự án ethanol khác đang “ngủ quên”, tạo đòn bẩy để ngành nhiên liệu sinh học Việt Nam lấy lại đà tăng trưởng.