Việc các sàn tài sản mã hóa ra đời sẽ là một trong những dấu ấn lớn nhất của thị trường tài chính năm 2026. Ảnh: Shutterstock

Gấp rút hoàn thiện khung pháp lý để “mở chợ”

Phát biểu kết luận tại phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Chính phủ về quản lý, điều hành kinh tế vĩ mô hôm 26/1, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu, trong tháng 2, các bộ, ngành khẩn trương đưa vào vận hành sàn giao dịch vàng và thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa.

Trước đó, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 96/QĐ-BTC ngày 20/1/2026 công bố các thủ tục hành chính mới trong lĩnh vực tài sản mã hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Theo quyết định này, 3 thủ tục hành chính mới được ban hành bao gồm cấp, điều chỉnh và thu hồi giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa. Đồng thời, từ ngày 20/1, Bộ Tài chính chính thức tiếp nhận hồ sơ cấp giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa.

Hiện nay, bên cạnh nhận hồ sơ cấp phép, Bộ Tài chính đang khẩn trương hoàn thiện pháp lý để quản lý các sàn trong quá trình vận hành.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) cho biết, Bộ Tài chính đang soạn thảo 3 thông tư, dự kiến được ban hành trong quý I/2026. Đó là thông tư về chế độ kế toán, kiểm toán dành cho các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (tổ chức phát hành và các doanh nghiệp tham gia giao dịch, đầu tư mua bán trên sàn); thông tư về chính sách thuế với thị trường tài sản mã hóa và thông tư quy định về đối tượng thu thuế.

Cách tiếp cận của Việt Nam hiện nay là phù hợp

- Ông Nguyễn Hải Nam, Ủy viên là đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội

Trên thế giới, nhiều nước cũng xây dựng khung pháp lý ban đầu với tài sản mã hóa cùng với sandbox thí điểm, cuối cùng mới xây dựng luật chuyên ngành. Cách tiếp cận của Việt Nam hiện nay là phù hợp. Chúng ta phải triển khai thí điểm Nghị quyết 05/2025/NQ-CP một thời gian thì mới có tổng kết, đánh giá những mặt được, chưa được, mới có dữ liệu để nhận diện cơ hội cũng như rủi ro, thách thức, mới có căn cứ xây dựng chính sách tiếp theo.

Bên cạnh hoàn thiện hành lang pháp lý, theo tôi, quan trọng nhất hiện nay là phải đào tạo, giáo dục được kiến thức cho những người tham gia thị trường để họ có năng lực quản lý được rủi ro, vừa đảm bảo an toàn cho chính họ, vừa giảm rủi ro cho thị trường.

Với việc chạy đua hết tốc lực của Bộ Tài chính, khung pháp lý để các sàn tài sản mã hóa ra đời và vận hành đã cơ bản hoàn tất. Dù vậy, trong giai đoạn đầu hoạt động, các sản phẩm, dịch vụ của sàn vẫn chỉ ở mức cơ bản.

Theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, rất nhiều sản phẩm, dịch vụ mà các thị trường tài sản mã hóa trên thế giới triển khai như phái sinh, giao dịch ký quỹ (margin), vay và cho vay… chưa được triển khai tại Việt Nam trong giai đoạn thí điểm. Bên cạnh đó, chính sách hiện tại cũng chỉ cho phép doanh nghiệp phát hành tài sản mã hóa (tài sản số) được bán cho nhà đầu tư nước ngoài, chưa được bán cho nhà đầu tư cá nhân trong nước. 

Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) cùng nhiều doanh nghiệp kiến nghị, nên cho phép nhà đầu tư trong nước được mua tài sản số do doanh nghiệp phát hành để tăng thanh khoản thị trường.

Tuy vậy, ông Hòa cho hay, khi xây dựng quy định này, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã tham khảo kinh nghiệm Thái Lan và thấy rằng, nếu ngay từ đầu đã cho phép phát triển các hoạt động trên thì rất rủi ro cho nhà đầu tư. Vì vậy, Việt Nam trước mắt chỉ cho phép doanh nghiệp Việt phát hành tài sản mã hóa ra nước ngoài để huy động vốn phát triển kinh tế trong nước, đồng thời tập trung đào tạo thị trường.

Dù vậy, theo ông Hòa, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP đã cho phép Bộ Tài chính trình Chính phủ để sửa đổi, bổ sung các quy định cho phù hợp với thị trường. Vì vậy, sau một thời gian các sàn đi vào vận hành, nếu cần thiết, vẫn có thể bổ sung các sản phẩm, dịch vụ mới.

Nhà đầu tư thận trọng nghe ngóng

Ông Phan Dũng Khánh, chuyên gia kinh tế cho rằng, việc các sàn tài sản mã hóa ra đời là một trong những dấu ấn lớn nhất của thị trường tài chính năm 2026. Nếu hành lang pháp lý được hoàn thiện và các sàn giao dịch được cấp phép kịp thời trong năm nay, tài sản mã hóa sẽ trở thành một trong những kênh hút dòng tiền mạnh mẽ nhất, cạnh tranh trực tiếp với chứng khoán và bất động sản.

Dự kiến, trong quý I/2026, sẽ có 5 sàn tài sản mã hóa được cấp phép. Các đơn vị tiên phong lập sàn giao dịch tài sản mã hóa sẽ có lợi thế “thiết lập cuộc chơi”. Hiện quy mô giao dịch hàng năm của nhà đầu tư Việt lên tới hơn 200 tỷ USD, hoạt động giao dịch diễn ra trên các sàn ngoại. Tuy nhiên, “các sàn nội có thu hút được nhà đầu tư trong nước hay không” vẫn là câu hỏi lớn.

Theo quy định của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, điều kiện lập sàn giao dịch tài sản mã hóa rất khắt khe, từ vốn điều lệ, hạ tầng công nghệ thông tin (phải đạt chuẩn cấp độ 4) đến nhân sự điều hành... Tuy nhiên, kể cả khi các sàn tài sản mã hóa đáp ứng yêu cầu về vốn, công nghệ, rủi ro vẫn rất lớn. Việc sàn bybit bị hack gần 1,5 tỷ USD đầu năm nay là ví dụ điển hình. Vì vậy, các sàn trong nước cần có thời gian để tạo niềm tin cho các nhà đầu tư.

“Thị trường tài sản số rất khả quan. Tuy nhiên, rất khó đánh giá phản ứng của nhà đầu tư trong nước, cũng như mức độ quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài với các sàn tài sản số của Việt Nam. Chỉ khi sàn chính thức vận hành mới biết được nhà đầu tư trong nước có sẵn sàng mang tài sản mã hóa của mình lên sàn hay không và nhà đầu tư nước ngoài phản ứng ra sao”, ông Nghiêm Minh Hoàng, chuyên gia ứng dụng fintech, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam nhận định.

Được biết, thị trường tài sản mã hóa của Việt Nam sẽ có cả thị trường sơ cấp (doanh nghiệp mã hóa tài sản thực, phát hành token cho nhà đầu tư nước ngoài) và thị trường thứ cấp (cho phép cả nhà đầu tư trong và ngoài nước giao dịch).

Bà Nguyễn Vân Hiền, Phó chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam tin tưởng, khi khung pháp lý được hoàn thiện, các sàn tài sản mã hóa được thành lập sẽ thu hút được hai nhóm đối tượng gồm nhà đầu tư Việt Nam sở hữu tài sản mã hóa đang giao dịch trên thế giới; các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến lớp tài sản mã hóa gắn với tài sản thực tại Việt Nam.

Hiệp hội cũng mong muốn, sau một thời gian thực hiện thí điểm Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, Chính phủ sẽ ban hành luật riêng về tài sản mã hóa. “Chúng tôi kỳ vọng, từ bệ đỡ ban đầu, khung pháp lý cho tài sản số tại Việt Nam sẽ ngày càng hoàn thiện, thị trường tài sản mã hóa ngày càng phát triển và tương lai sẽ phát triển như thị trường chứng khoán”, bà Vân Hiền bày tỏ.

Đối với vấn đề này, ông Tô Trần Hòa cho hay, Thái Lan cũng đã có thời gian thí điểm 5 năm, sau đó mới nâng cấp lên thành luật, mở rộng các đối tượng tham gia thị trường, cũng như đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ, các loại tài sản mã hóa được phát hành trên thị trường.

Quan điểm của Việt Nam là tuyệt đối không theo cách thức “không quản được thì cấm”, song nếu mở cửa quá mạnh trong giai đoạn năng lực của cơ quan quản lý cũng như sự hiểu biết của doanh nghiệp, người dân còn hạn chế, thì rất rủi ro, đặc biệt là rủi ro lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Vì vậy, Việt Nam lựa chọn hình thức tiếp cận một cách thận trọng, có kiểm soát, nhưng cũng phải có các khung pháp lý để khuyến khích đổi mới sáng tạo, đặc biệt là phải phòng chống rửa tiền hiệu quả.