Chưa đặt nặng kiểm tra, xử phạt thời gian đầu áp thuế kê khai với hộ kinh doanh

Ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế khẳng định, bước đầu áp dụng thuế kê khai không đặt nặng kiểm tra, xử phạt mà chủ động rà soát, hỗ trợ hộ kinh doanh tháo gỡ vướng mắc khi kê khai.

TIN LIÊN QUAN

Kể từ ngày 1/1, ngành thuế Việt Nam đã đánh dấu một bước ngoặt lớn khi chính thức áp dụng phương thức thuế kê khai đối với hộ và cá nhân kinh doanh theo Luật Quản lý thuế.

Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là việc thay đổi cách tính toán con số mà còn là một cuộc cách mạng trong tư duy quản lý, hướng tới sự chuyên nghiệp, minh bạch và hội nhập với xu hướng chuyển đổi số toàn cầu. Tuy nhiên, việc chuyển từ nộp một mức thuế cố định (thuế khoán) sang tự kê khai dựa trên hóa đơn, chứng từ thực tế đang đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức lớn cho hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước.

Điểm mới quan trọng nhất trong chính sách này chính là việc nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên mức 500 triệu đồng/năm. Theo đó, chỉ những hộ kinh doanh có doanh thu vượt qua con số này mới phải thực hiện nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và thuế giá trị gia tăng (VAT). Việc áp dụng phần mềm theo doanh thu thực tế được kỳ vọng sẽ giúp các hộ kinh doanh hoạt động bài bản hơn, đồng thời đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong việc thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước.

Về cách thức tính toán, thuế VAT đối với hộ có doanh thu trên 500 triệu đồng sẽ được tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu tùy theo từng ngành nghề cụ thể. Ví dụ: lĩnh vực phân phối, cung cấp hàng hóa áp dụng tỷ lệ 1%; dịch vụ là 5%; trong khi các hoạt động sản xuất, vận tải hoặc dịch vụ có gắn với hàng hóa áp dụng mức 3%. Đối với thuế TNCN, chính sách mới phân chia theo các nhóm doanh thu khác nhau để đảm bảo tính lũy tiến và công bằng…

Mặc dù quy định đã rõ ràng, nhưng thực tế triển khai trong những ngày đầu cho thấy vẫn có không ít trở ngại. Nhiều chủ hộ kinh doanh, đặc biệt là những người lớn tuổi, cảm thấy lúng túng trước các khái niệm mới như hóa đơn điện tử, sổ sách kế toán và quy trình tính thuế. Sự bùng nổ của thương mại điện tử cũng làm bài toán này khó hơn.

Nhiều hộ kinh doanh đa kênh trên Shopee, TikTok, Zalo hay Facebook gặp khó khăn trong việc tách bạch nguồn thu, xác định hóa đơn đầu ra - đầu vào khi doanh thu qua sàn thường đã bị khấu trừ tại nguồn. Ngoài ra, rủi ro về pháp lý, sự nhầm lẫn giữa hóa đơn bán lẻ và chứng từ hợp lệ, hay việc xuất hóa đơn sai thời điểm cũng là những nỗi lo thường trực của tiểu thương.

Trước những thách thức mà người dân gặp phải, ngành thuế đã triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ tối đa cho hộ kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi.

Ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế

Phát biểu tại hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?” do Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Cục Thuế (Bộ Tài Chính) tổ chức chiều ngày 15/1, ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế khẳng định, giai đoạn đầu áp dụng thuế kê khai không đặt nặng việc kiểm tra, xử phạt. Đồng thời, ông Sơn cũng đưa ra nhiều thông điệp quan trọng để giải tỏa những băn khoăn, lo lắng của hộ kinh doanh.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn nhấn mạnh rằng, mục tiêu của ngành thuế là rà soát và hỗ trợ tối đa để khi bước vào kỳ kê khai chính thức, mọi vướng mắc đều được tháo gỡ. Cơ quan thuế cam kết tiếp nhận và phản hồi công khai mọi ý kiến phản ánh qua các kênh truyền thông chính thức. Tại các địa phương, 350 đơn vị thuế cơ sở được yêu cầu phải sâu sát, lắng nghe và trực tiếp giải quyết khó khăn cho từng hộ kinh doanh.

Triết lý quản lý của ngành thuế TP.HCM đã nêu rõ: "Thu ngân sách phải song hành với thu được lòng dân". Điều này khẳng định rằng, bên cạnh mục tiêu hoàn thành chỉ tiêu ngân sách, việc tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân yên tâm kinh doanh và tuân thủ pháp luật mới là mục tiêu bền vững.

Sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Hội Tư vấn thuế, các đại lý thuế, cùng sự chủ động của người dân trong việc tiếp cận công nghệ sẽ là yếu tố quyết định sự thành công của chính sách thuế kê khai mới, góp phần xây dựng một hệ thống quản lý tài chính quốc gia hiện đại và minh bạch.

Tại TP.HCM - nơi quản lý khoảng 350.000 hộ kinh doanh - chính quyền đã phát động "Chiến dịch 60 ngày cao điểm đồng hành cùng hộ kinh doanh chuyển đổi phương thức thuế". Mục tiêu cốt lõi là hướng dẫn tận tình các thao tác trên tờ khai và phần mềm kế toán, đảm bảo không có hộ kinh doanh nào bị bỏ lại phía sau do rào cản công nghệ.

Chìa khóa để thực hiện thành công cuộc chuyển đổi này chính là đẩy mạnh chuyển đổi số. Ngành thuế đã xây dựng các chuyên mục hỗ trợ riêng trên cổng thông tin điện tử và đặc biệt là triển khai ứng dụng eTax Mobile trên thiết bị di động.

Ứng dụng này cho phép tiểu thương thực hiện các thao tác thuế mọi lúc, mọi nơi ngay trên điện thoại, giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy và tiết kiệm thời gian đi lại. Để giảm bớt gánh nặng tài chính, cơ quan thuế còn phối hợp với các nhà cung cấp công nghệ để hỗ trợ miễn phí phần mềm kế toán cho hộ kinh doanh trong giai đoạn đầu.

Cơ quan thuế cũng triển khai "Cổng trải nghiệm dành cho hộ kinh doanh", cho phép các tiểu thương trực tiếp thực hành thao tác kê khai, nộp thuế và hoàn thuế trực tuyến dưới sự hướng dẫn của chuyên viên. Đối với những sai sót ban đầu trong hồ sơ, cơ quan thuế cam kết hỗ trợ điều chỉnh, bổ sung để đảm bảo đúng quy định, giúp người dân an tâm thực hiện nghĩa vụ.

Hiện đại hóa quản lý thuế hộ kinh doanh: Từ thách thức thực tế đến hành trình minh bạch hóa

Việc chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh từ hình thức thuế khoán sang thuế kê khai hiện nay được xem là một bước ngoặt mang tính chiến lược trong hệ thống quản lý tài chính tại Việt Nam. Theo các quy định mới nhất có hiệu lực từ ngày 1/1, Luật Quản lý thuế đã chính thức áp dụng phương thức thuế kê khai cho các đối tượng này, đánh dấu nỗ lực chuyên nghiệp hóa hoạt động kinh doanh. Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên mức 500 triệu đồng/năm; theo đó, chỉ những hộ kinh doanh có doanh thu vượt quá con số này mới phải thực hiện nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng. Việc chuyển sang kê khai dựa trên phần mềm và doanh thu thực tế không chỉ hướng tới mục tiêu quản lý nhà nước mà còn giúp các hộ kinh doanh vận hành một cách bài bản, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong nghĩa vụ thuế.

Những rào cản công nghệ và nỗi lo của hộ kinh doanh đa kênh

Dù chính sách mới được đánh giá là mang lại nhiều lợi ích chiến lược dài hạn, nhưng thực tế triển khai trong giai đoạn đầu đã bộc lộ không ít khó khăn cho người nộp thuế. Sau 15 ngày áp dụng đầu tiên, ghi nhận từ thực tế cho thấy nhiều chủ hộ kinh doanh, đặc biệt là nhóm đối tượng lớn tuổi, vẫn đang rơi vào tình trạng lúng túng khi phải làm quen với các khái niệm kỹ thuật mới. Sự thay đổi từ việc nộp một mức thuế cố định (thuế khoán) sang việc phải tự chịu trách nhiệm về sổ sách kế toán, hóa đơn điện tử và các quy trình tính thuế phức tạp đòi hỏi một nền tảng kỹ năng công nghệ và sự am hiểu pháp luật nhất định, điều mà không phải tiểu thương nào cũng sẵn sàng.

Sự quan tâm và lo lắng của cộng đồng kinh doanh đã được thể hiện rõ nét thông qua hội thảo “Thực hiện thuế kê khai: Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?” do Báo Tuổi Trẻ phối hợp với Cục Thuế tổ chức. Với sự tham gia của hơn 500 hộ kinh doanh từ nhiều lĩnh vực như ẩm thực, thời trang và dịch vụ, hội trường buổi thảo luận đã không còn chỗ trống, phản ánh nhu cầu cấp thiết về việc được giải đáp thông tin. Tại đây, những đại diện hộ kinh doanh như bà Trần Bích Đào đã bày tỏ rằng dù rất muốn tuân thủ đúng luật, nhưng họ vẫn còn vô vàn thắc mắc cần cơ quan thuế trực tiếp tháo gỡ để có thể thực hiện đúng nghĩa vụ của mình.

Thách thức càng trở nên nặng nề hơn đối với các hộ kinh doanh trong kỷ nguyên thương mại điện tử bùng nổ. Việc xác định doanh thu và phương pháp tính thuế cho mô hình kinh doanh đa kênh hiện nay là một bài toán vô cùng phức tạp. Điển hình như trường hợp của bà Nguyễn Thị Thuý Hằng, một chủ hộ kinh doanh thời trang vừa bán hàng trực tiếp tại cửa hàng, vừa vận hành trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok, đồng thời tận dụng cả mạng xã hội Zalo và Facebook. Do đặc thù doanh thu trên các sàn thương mại điện tử thường được khấu trừ tại nguồn, các hộ kinh doanh đang gặp rất nhiều trở ngại trong việc tách bạch nguồn thu, xác định hóa đơn đầu vào - đầu ra và rất cần những hướng dẫn chi tiết từ ngành thuế để tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cảnh báo về những rủi ro nghiêm trọng đối với những tiểu thương chậm trễ trong việc thích nghi. Ông Nguyễn Hoàng Sơn, Phó chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM, lưu ý rằng nhiều tiểu thương kinh doanh lâu năm nhưng chưa đăng ký kinh doanh hoặc đăng ký thuế sẽ đối mặt với nguy cơ bị xử phạt hành chính hoặc thậm chí xử lý hình sự nếu bị kết luận trốn thuế. Việc áp dụng Nghị định 70 về hóa đơn và chứng từ cũng đang gây ra nhiều sự nhầm lẫn giữa hóa đơn bán lẻ và chứng từ hợp lệ, hoặc các sai sót về thời điểm xuất hóa đơn, tạo ra những lỗ hổng pháp lý cho người dân.

Chiến lược đồng hành và giải pháp chuyển đổi số toàn diện

Trước những trở ngại thực tế đó, ngành thuế đã triển khai một lộ trình hỗ trợ đồng bộ và quyết liệt để không một hộ kinh doanh nào bị bỏ lại phía sau. Tại TP.HCM, nơi quản lý khoảng 350.000 hộ kinh doanh (chiếm một phần đáng kể trong tổng số 6 triệu hộ của cả nước), chính quyền đã phát động “Chiến dịch 60 ngày cao điểm đồng hành cùng hộ kinh doanh chuyển đổi phương thức thuế”. Đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm hướng dẫn trực tiếp các thao tác trên tờ khai và phần mềm kế toán cho tiểu thương ngay tại địa bàn.

Điểm tựa từ công nghệ và ứng dụng số là chìa khóa then chốt trong công cuộc hiện đại hóa này. Ngành thuế đã xây dựng các chuyên mục hỗ trợ riêng trên cổng thông tin điện tử, cung cấp miễn phí các hướng dẫn về thủ tục và tiện ích số cho người nộp thuế. Đặc biệt, ứng dụng eTax Mobile trên thiết bị di động đã trở thành công cụ đắc lực, cho phép các hộ kinh doanh thực hiện mọi thao tác thuế ngay trên điện thoại cá nhân, giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào các loại hồ sơ giấy tờ truyền thống và rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục hành chính. Ngoài ra, việc phối hợp với các nhà cung cấp công nghệ để hỗ trợ miễn phí phần mềm trong giai đoạn đầu đã góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí, giúp người dân yên tâm hơn khi tiếp cận luật thuế mới.

Nỗ lực hiện đại hóa không chỉ dừng lại ở quy mô địa phương mà đã lan tỏa rộng khắp cả nước. Một minh chứng điển hình là sự kiện hội thảo trực tuyến kết nối tới 34 tỉnh, thành phố, khẳng định quyết tâm của ngành thuế trong việc tạo ra sự lan tỏa lớn trong cộng đồng người nộp thuế. Theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, mục tiêu cốt lõi là rà soát và hỗ trợ tối đa để khi bước vào kỳ kê khai chính thức, mọi vướng mắc của hộ kinh doanh đều được giải quyết. Cơ quan thuế cũng cam kết tiếp nhận và phản hồi công khai mọi ý kiến phản ánh thông qua website của báo Tuổi Trẻ và các kênh truyền thông chính thức để đảm bảo tính khách quan.

Tại các đơn vị cơ sở, tinh thần sâu sát và lắng nghe dân được đặt lên hàng đầu. Lãnh đạo ngành thuế yêu cầu 350 đơn vị thuế phải tiếp tục bám sát thực tế, tháo gỡ khó khăn về ứng dụng phần mềm cho người dân. Một điểm sáng trong công tác hỗ trợ là việc triển khai "Cổng trải nghiệm dành cho hộ kinh doanh", nơi các tiểu thương có thể trực tiếp thực hành thao tác kê khai, nộp thuế và hoàn thuế trực tuyến dưới sự hướng dẫn của chuyên viên. Đối với những trường hợp nộp hồ sơ có thông tin chưa chính xác, ngành thuế cũng đã trấn an rằng các nội dung này hoàn toàn có thể được điều chỉnh và bổ sung, giúp giải tỏa áp lực tâm lý cho người dân.

Để đảm bảo tính bền vững, ngành thuế đã xác định một lộ trình hỗ trợ xuyên suốt trong cả ba giai đoạn: trước, trong và sau khi chuyển đổi. Trong khuôn khổ chiến dịch 60 ngày cao điểm (từ ngày 1/11/2025 đến 30/12/2025), thông qua các buổi đối thoại, ngành thuế đã tiếp nhận nhiều lo lắng "đời thường" từ phía các hộ kinh doanh. Thay vì xem đó là sự ngại thay đổi, cơ quan chức năng coi đây là trách nhiệm để giải thích rõ ràng và đồng hành sát sao hơn.

Tiếp nối những kết quả khả quan này, Cục Thuế đã chính thức ban hành Chương trình hành động số 3789 với chủ đề “Đồng hành cùng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong tuân thủ pháp luật thuế”, dự kiến triển khai thống nhất trên toàn ngành từ ngày 1/1/2026. Chương trình này khẳng định cam kết mạnh mẽ của ngành thuế trong việc tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để người dân tuân thủ đúng quy định. Trong hành trình đó, vai trò của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp như Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM là vô cùng quan trọng khi tích cực hướng dẫn tiểu thương về chế độ kế toán và công nghệ.

Tại TP.HCM, các giải pháp được cụ thể hóa thông qua việc duy trì các tổ hỗ trợ trực tiếp tại các chợ truyền thống và khu dân cư. Kim chỉ nam của mọi hoạt động là: "Thu ngân sách phải song hành với thu được lòng dân". Điều này khẳng định rằng, bên cạnh mục tiêu tài chính, ngành thuế đặc biệt quan tâm đến việc tạo dựng niềm tin và điều kiện tốt nhất để người dân yên tâm kinh doanh, góp phần vào sự phát triển chung của quốc gia.