Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn tất dự thảo tờ trình Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chí xác định hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình giai đoạn 2027 - 2030, đồng thời gửi Bộ Tư pháp thẩm định.

Đề xuất được xây dựng sau quá trình tổng kết thực hiện Quyết định số 24/2021/QĐ-TTg và chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế cho nhóm hộ này trong giai đoạn 2022 - 2025. Theo cơ quan soạn thảo, tiêu chí hiện hành đã bộc lộ một số hạn chế khi mặt bằng đời sống thay đổi, sinh kế của người dân nông thôn ngày càng đa dạng, trong khi yêu cầu quản lý an sinh xã hội đang chuyển mạnh sang số hóa và liên thông dữ liệu.

Trong 4 năm qua, chính sách xác định hộ có mức sống trung bình đã tạo cơ sở để hàng triệu người dân được hỗ trợ tham gia bảo hiểm y tế. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khoảng 6,55 triệu lượt hộ được xác định thuộc nhóm này, qua đó hơn 14,57 triệu lượt người được ngân sách nhà nước hỗ trợ mua bảo hiểm y tế.

Hộ nông nghiệp có mức sống trung bình sẽ áp dụng chuẩn thu nhập mới từ năm 2027.

Chính sách đã góp phần mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế đối với nhóm dân cư chưa thuộc diện nghèo hoặc cận nghèo nhưng khả năng tài chính vẫn còn hạn chế. Tại nhiều địa phương, ngân sách địa phương còn được bố trí thêm để nâng mức hỗ trợ.

Có 25/34 địa phương hỗ trợ bổ sung kinh phí mua thẻ bảo hiểm y tế cho nhóm đối tượng này. Tuyên Quang, Lai Châu, Hưng Yên, Quảng Ngãi và Tây Ninh hỗ trợ thêm tới 70%; Quảng Ninh hỗ trợ thêm 50%; Hà Nội, Bắc Ninh, Lâm Đồng, Đắk Lắk và Đồng Tháp hỗ trợ thêm 30%.

Tuy nhiên, mức độ thụ hưởng chính sách còn chênh lệch giữa các địa phương do khả năng cân đối ngân sách khác nhau. Đơn cử, Nghệ An và Bắc Ninh có số hộ thuộc diện này rất lớn, trong khi tại các địa phương đô thị hóa nhanh như Quảng Ninh, quy mô đối tượng giảm mạnh.

Thực tế này cho thấy sinh kế nông thôn ngày càng đa dạng, nhiều hộ kết hợp nông nghiệp với kinh doanh, dịch vụ hoặc lao động làm thuê, khiến cách xác định chỉ dựa vào một ngưỡng thu nhập cố định khó phản ánh đầy đủ mức sống.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tiêu chí thu nhập hiện nay cũng đã thấp hơn đáng kể so với mặt bằng đời sống. Mức đang áp dụng tại nông thôn là trên 1,5 triệu đồng đến 2,25 triệu đồng/người/tháng, còn khu vực thành thị là trên 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng/người/tháng.

Dự thảo mới đề xuất nâng ngưỡng này lên từ 2,2 triệu đồng đến 3,9 triệu đồng/người/tháng tại khu vực nông thôn và từ 2,8 triệu đồng đến 4,7 triệu đồng/người/tháng tại khu vực đô thị.

Các mức này được xây dựng trong tương quan với chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, nhằm phản ánh sát hơn biến động về thu nhập và mức sống của người dân.

Bên cạnh thu nhập, dự thảo bổ sung tiêu chí về mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản. Cách xác định hộ có mức sống trung bình sẽ không còn chỉ dựa vào tiền kiếm được mỗi tháng mà còn xét khả năng tiếp cận những dịch vụ thiết yếu.

Theo đề xuất, việc xác định đối tượng sẽ dựa trên 3 nhóm tiêu chí: hộ thực sự làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp hoặc diêm nghiệp; mức thu nhập; mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.

Ngoài điều chỉnh tiêu chí, dự thảo sẽ giảm số lần điều tra, xác minh tại cơ sở. Thay vì tổ chức riêng một quy trình xác định hộ có mức sống trung bình bên cạnh rà soát hộ nghèo, cận nghèo, cơ quan soạn thảo đề xuất lồng ghép các bước và tận dụng dữ liệu đã có.

Nguyên tắc là kế thừa kết quả xác định trước đó, sử dụng dữ liệu sẵn có và chỉ xác minh lại khi thông tin thiếu hoặc có biến động. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giảm khối lượng công việc cho chính quyền cấp xã, đồng thời hạn chế việc người dân phải khai lại cùng một loại thông tin nhiều lần.

Theo dự thảo, kết quả cuối cùng sẽ được thể hiện bằng Quyết định công nhận hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình do Chủ tịch UBND cấp xã ban hành.

Tổng nguồn lực ngân sách nhà nước dự kiến dành cho chính sách trong giai đoạn 2027 - 2030 khoảng 6.131 tỷ đồng.

Nếu được thông qua, quyết định mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, tiếp tục làm cơ sở xác định nhóm đối tượng được hỗ trợ bảo hiểm y tế và các chính sách an sinh liên quan.