Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày đề xuất của Chính phủ - Ảnh: QH.

Chính phủ đề xuất xây dựng 1 Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 Chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Trình bày nội dung này tại phiên họp sáng 14/8 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu mục tiêu tổ chức lại cấu trúc nội dung, thay đổi giải pháp quản lý các Chương trình mục tiêu quốc gia để khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải; thu gọn đầu mối quản lý, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách; đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết định.

Giải pháp được Bộ trưởng đề cập là xây dựng một Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất các chương trình hiện tại, bao gồm: Văn hóa; Giáo dục và Đào tạo; Nông thôn mới; Giảm nghèo bền vững; Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; Chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Riêng Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030, do có tính chất đặc thù về an ninh, an toàn xã hội nên tiếp tục thực hiện riêng theo Nghị quyết số 163/2024/QH15, không thực hiện hợp nhất.

Về phương pháp phân bổ nguồn lực, Bộ trưởng cho biết sẽ chuyển dịch phương pháp phân bổ nguồn lực từ việc dựa theo nhu cầu đăng ký sang kết hợp đồng thời cả nhu cầu và năng lực thực hiện, mức độ sẵn sàng thực hiện; xóa bỏ đầu mối trung gian, không phân bổ nguồn lực qua chủ chương trình.

Chính phủ sẽ ban hành một Nghị quyết thống nhất khung nội dung, cơ chế chính sách, tiêu chí, định mức và phân cấp mạnh cho địa phương tự quyết, tự làm, tự chịu trách nhiệm, nhằm thay thế cho hơn 70 văn bản của 4 chương trình hiện tại, Bộ trưởng cho hay.

Tên gọi mới sẽ là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Tổng nguồn lực cần huy động thực hiện Chương trình trong giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng, trong đó, riêng ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng.

Chính phủ báo cáo Quốc hội giao Chính phủ rà soát, cơ cấu lại từng nguồn vốn, loại bỏ nội dung trùng lặp và nhiệm vụ thường niên; phấn đấu cơ cấu ngân sách nhà nước khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên, bảo đảm phân bổ, sử dụng ngân sách nhà nước trọng tâm, trọng điểm và phù hợp khả năng giải ngân, tờ trình nêu rõ.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Thường trực Hội đồng nhất trí sự cần thiết tích hợp 4 Chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ - Ảnh: QH.

Tuy nhiên, phải quán triệt đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị là hình thành một Chương trình tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất, không chỉ gộp đầu mối hoặc đặt 4 Chương trình vào một “vỏ” chung; đồng thời không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng, nhất là chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ông Mẫn nhấn mạnh.

Về nguồn lực và cơ chế tổ chức thực hiện, ông Mẫn đề nghị thuyết minh rõ cơ sở xác định, lượng hóa phần tiết kiệm do giảm đầu mối và có phương án xử lý 17.241,8 tỷ đồng vốn kéo dài sang năm 2026, đến ngày 31/7/2026 mới giải ngân khoảng 23%.

Thường trực Hội đồng Dân tộc tán thành giảm chi quản lý, tăng nguồn lực đầu tư, nhưng tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên không áp dụng cơ học, làm giảm nguồn lực hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa và chính sách đặc thù. Đối với địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương trên 70%, đề nghị mức vốn đối ứng không quá 10%; tiếp tục ưu tiên ở mức cao nhất cho vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn, an toàn khu, biên giới, hải đảo, báo cáo thẩm tra sơ bộ nêu rõ.

Về tổ chức thực hiện, cơ quan thẩm tra cho rằng cần một cơ quan điều phối chung, không tạo thêm tầng nấc trung gian; cân nhắc giao Bộ Tài chính làm đầu mối tổng hợp, điều phối, các bộ quản lý ngành hướng dẫn chuyên môn.

Tán thành nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng phải trong phạm vi mục tiêu, đối tượng, nguyên tắc ưu tiên và nguồn lực đã được quy định; gắn với công khai dữ liệu, trách nhiệm giải trình và kết quả đầu ra. Đối với lập kế hoạch ở cấp xã, việc lấy ý kiến cần phù hợp quy mô địa bàn mới, thông qua Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và Hội đồng nhân dân, ông Mẫn lưu ý.

Đề xuất tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia sẽ được trình Quốc hội vào đợt 2 Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất và Nghị quyết của Quốc hội về nội dung này sẽ được Quốc hội bấm nút vào cuối Kỳ họp.