Hành trình đi - học - viết

Ngày 1/4/2008, tôi chính thức về công tác tại Báo Đầu tư, nay là một trong những ấn phẩm chủ lực của Báo Tài chính - Đầu tư thuộc Bộ Tài chính và đến nay đã có hơn 18 năm gắn bó với Tòa soạn.

Tuy nhiên, nếu tính từ thời điểm bắt đầu làm báo chuyên nghiệp, tôi đã có hơn 26 năm gần như liên tục theo dõi lĩnh vực giao thông, cầu đường - công việc mà anh em trong nghề vẫn thường gọi vui là phóng viên “lục lộ”.

Chuyến công tác dài ngày đầu tiên của tôi là tới Dự án khôi phục, cải tạo Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Vinh, một trong những dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn đầu tiên của Việt Nam sử dụng vốn vay ODA do Ngân hàng Thế giới (WB), sau đó là Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tài trợ, nhằm khôi phục tuyến Quốc lộ 1 xuyên Việt đã xuống cấp nặng nề.

Dù tên gọi khi đó chỉ là “khôi phục” và “cải tạo”, nhưng thực chất đây là một trong những lần đầu tiên tuyến đường xương sống của đất nước, vốn nhỏ hẹp và xuống cấp sau nhiều năm, được nâng cấp theo các tiêu chuẩn hiện đại thời điểm bấy giờ, với quy mô đường cấp III đồng bằng, 2 làn xe.

Các chuyến đi thực tế là cách phóng viên nhanh trưởng thành và không rơi vào lối mòn trong tư duy cũng như cách thể hiện. Trong ảnh: Phóng viên Anh Minh (bìa phải)

Khi tôi có mặt tại công trường, Dự án đã bước vào giai đoạn cuối, nhưng cũng là lúc nhịp độ thi công được đẩy lên cao nhất. Giữa trưa tháng 7 ở Nghệ An, gió Lào hầm hập thổi qua mặt đường nóng bỏng, mùi bê tông nhựa mới rải khét nồng trong không khí khiến một phóng viên mới vào nghề như tôi lần đầu đặt chân tới công trường không khỏi ngợp trước quy mô và nhịp độ lao động nơi đây.

Ngoài việc tận mắt chứng kiến sự vất vả của những người thợ cầu đường quanh năm dãi nắng, dầm mưa, chuyến đi ấy còn cho tôi những bài học nghề đầu tiên. Ngay trên công trường còn khét mùi bê tông nhựa, các kỹ sư của chủ đầu tư và nhà thầu đã kiên nhẫn giải thích cho tôi những khái niệm khi ấy còn rất xa lạ như ODA, hợp đồng FIDIC, tiêu chuẩn AASHTO hay công nghệ đúc hẫng cân bằng.

Những bài học nhập môn tưởng như khô khan ấy sau này trở thành một phần hành trang theo tôi trong suốt chặng đường làm nghề.

Sau chuyến công tác đầu tiên ấy, tôi may mắn có cơ hội theo dõi nhiều dự án hạ tầng giao thông lớn của đất nước. Như một cơ duyên nghề nghiệp, từ đường Hồ Chí Minh trên trục Bắc - Nam, các dự án BOT mở rộng Quốc lộ 1 giai đoạn 2012-2016 đến Dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông; Cảng hàng không quốc tế Long Thành; cầu Bãi Cháy; mở luồng và xây dựng cảng Cái Lân… Mỗi công trình lại cho tôi thêm những trải nghiệm và bài học mới.

Có những con đường được mở bằng bê tông và thép, nhưng cũng có những con đường được mở bằng sự tin cậy giữa người làm báo với những người đang ngày đêm làm nên các công trình mở đường cho sự phát triển, thịnh vượng của đất nước.

Đối với một phóng viên, được chứng kiến sự thay đổi của đất nước qua từng tuyến đường, cây cầu, sân bay hay cảng biển là một niềm vui lớn. Nhưng quan trọng hơn, những năm tháng bám công trường không chỉ giúp tôi tích lũy kiến thức chuyên môn hay học tác phong làm việc của những người làm giao thông, mà còn hiểu sâu hơn những áp lực, trăn trở của nhà đầu tư, doanh nghiệp và nhà thầu.

Tuy nhiên, chính những lợi thế ấy nếu không thường xuyên được cập nhật rất dễ trở thành hạn chế. Cảm giác “việc này mình đã biết”, “dự án này cũng giống dự án trước” có thể khiến người viết nhìn một vấn đề mới bằng kinh nghiệm cũ, đặt lại những câu hỏi quen thuộc và dần hình thành lối mòn trong tư duy cũng như cách thể hiện.

Với tôi, cách khắc phục hữu hiệu nhất là không ngừng học hỏi và tiếp tục dấn thân vào những công trường xây dựng hạ tầng - nơi những thay đổi về công nghệ, năng lực doanh nghiệp và cách tổ chức thi công diễn ra nhanh chóng từng ngày.

Thật khó hình dung nếu chỉ nhìn lại cách đây một vài thập niên rằng, nhiều tổng công ty nhà nước từng giữ vai trò chủ lực trong xây dựng công trình giao thông đã dần nhường chỗ cho sự vươn lên của các doanh nghiệp tư nhân với tư duy quản trị, cách tổ chức thi công và quyết tâm hoàn toàn khác. Những tuyến cao tốc, cây cầu trước đây có thể cần 5-6 năm xây dựng thì hiện nay có những công trình được đặt mục tiêu hoàn thành chỉ trong khoảng 18 tháng.

Chính những thay đổi ấy khiến kiến thức và kinh nghiệm của một phóng viên dù tích lũy qua nhiều năm cũng không thể coi là đủ, bởi nếu không tiếp tục đi, tiếp tục quan sát và học hỏi, rất dễ bị thực tế bỏ lại phía sau.

Bám sát cuộc sống

Với tư cách một tờ báo kinh tế, Ban Biên tập Báo Tài chính - Đầu tư luôn yêu cầu phóng viên không chỉ học tập, cập nhật kiến thức mà còn phải bám sát thực tế để mỗi bài viết có hơi thở của đời sống kinh doanh; đồng thời phải biết lật đi lật lại vấn đề, tiếp cận từ nhiều chiều để tránh những nhận định đơn giản hoặc một chiều.

Nếu như các buổi đào tạo được tòa soạn tổ chức thường xuyên trang bị những kiến thức cơ bản về tài chính hoặc kỹ năng làm báo thì những kiến thức thu lượm được từ việc tự học, suy ngẫm hay qua những cuộc làm việc, các chuyến đi thực tế với những câu hỏi không giấu dốt chính là cách để phóng viên theo dõi một lĩnh vực như tôi nhanh trưởng thành và không rơi vào lối mòn trong tư duy cũng như cách thể hiện.

Không ít chuyến đi công trường vì lỡ độ đường, chúng tôi phải ngủ ngay tại lán trại của ban điều hành. Trong những đêm công trường nóng như rang, tôi thường được anh em ưu ái dành cho chiếc giường có tấm đệm dày nhất, nhưng giấc ngủ vẫn chập chờn bởi tiếng máy, tiếng xe và những nhịp lu rung mặt đường. Những trải nghiệm tưởng như rất nhỏ ấy giúp người viết cảm nhận cụ thể hơn sự vất vả của những người trực tiếp làm công trình, đồng thời nhận được rất nhiều tình cảm chân thành từ những kỹ sư, công nhân cầu đường.

Một trong những điều may mắn nhất của tôi sau hơn hai mươi sáu năm theo nghề là xây dựng được một "tệp" bạn đọc rất đặc biệt: những doanh nhân giao thông. Có người điều hành những tập đoàn lớn với hàng chục nghìn lao động, có người chỉ sở hữu một doanh nghiệp vài chục, vài trăm công nhân nhưng khi cần trao đổi về một chính sách, một dự án hay một vấn đề đặt ra trong thực tiễn, hầu hết đều sẵn sàng dành thời gian chia sẻ bằng tất cả trải nghiệm của mình.

Vì vậy, sau hơn 26 năm làm nghề, tôi thấy mình vẫn sẽ phải tiếp tục hành trình: đi để nhìn thấy thực tế, học từ những người hiểu công việc hơn mình, viết những điều đã được kiểm chứng, rồi lại tiếp tục đi và tiếp tục học.

Niềm vui, niềm tự hào lớn nhất đối với tôi không nằm ở việc đã viết được bao nhiêu bài, mà đó là một vấn đề được cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp quan tâm và trong một vài trường hợp có thể tạo ra một tác động nhỏ đối với thực tiễn. Đó như là những viên gạch nhỏ, cùng các cơ quan quản lý, nhà đầu tư, doanh nghiệp, kỹ sư và người lao động góp vào quá trình xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông của đất nước.

Nhìn lại hơn 18 năm gắn bó với Đầu tư, điều tôi trân trọng nhất là được tiếp nối một cách làm báo đã được nhiều thế hệ đồng nghiệp đi trước bền bỉ vun đắp: đi đến nơi cần đến, lắng nghe những người trong cuộc, cố gắng hiểu thấu đáo trước khi viết và giữ tinh thần xây dựng khi phản ánh hay phản biện một vấn đề.

Bởi có những con đường được mở bằng bê tông và thép, nhưng cũng có những con đường được mở bằng sự tin cậy giữa người làm báo với những người đang ngày đêm làm nên các công trình mở đường cho sự phát triển, thịnh vượng của đất nước.

Và với tôi, được tiếp tục đi trên những con đường ấy, tiếp tục học và viết về những đổi thay của hạ tầng giao thông đất nước vẫn sẽ luôn là một phần ý nghĩa nhất của nghề báo.