1.

Ngày 1/7/2025, TP.HCM cùng cả nước chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Cũng từ thời điểm này, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, một TP.HCM mới hình thành với địa bàn rộng lớn hơn, kéo theo nhiều thay đổi trong tổ chức bộ máy và hoạt động của chính quyền cơ sở.

Là phóng viên theo dõi mảng nội chính, bất động sản, tôi đặc biệt quan tâm đến những thay đổi này bởi nhiều vấn đề về đất đai, nhà ở, quy hoạch, dự án, vốn gắn trực tiếp với hoạt động của chính quyền địa phương. Khi cấp huyện kết thúc hoạt động, nhiều thẩm quyền được chuyển xuống phường/xã, trong đó có những thủ tục trước đây người dân phải lên quận/huyện giải quyết.

Những thay đổi trên văn bản cần thêm thời gian để kiểm chứng trong thực tế. Với người làm báo, tôi muốn trực tiếp nhìn thấy bộ máy mới vận hành như thế nào, người dân đón nhận ra sao và cán bộ cơ sở gặp những thuận lợi, khó khăn gì trong những ngày đầu.

Tôi tìm đến các trung tâm phục vụ hành chính công tại Bình Tiên, Xuân Hòa, Thủ Đức, Tam Bình… để xem sau khi thực hiện chính quyền 2 cấp, bộ máy mới vận hành ra sao, người dân có thuận lợi hơn hay không và cán bộ cơ sở gặp những khó khăn gì.

Phóng viên Trọng Tín trao đổi với lãnh đạo Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Bình Tiên

Câu chuyện đầu tiên đến một cách tình cờ. Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Bình Tiên, trong lúc quan sát khu vực tiếp nhận hồ sơ, tôi thấy một người đàn ông gầy gò bước vào. Ông đi tập tễnh, đôi bàn tay không còn lành lặn, tay trái vẫn gắn van truyền dịch.

Qua nhiều ngày đi thực tế, câu chuyện về chính quyền địa phương 2 cấp dần hiện lên rõ hơn qua những gì tôi trực tiếp chứng kiến và cảm nhận rõ hơn áp lực của những người đang trực tiếp vận hành bộ máy.

Ông tên là Trần Kim Huê, vừa nhập viện điều trị, nhưng phải rời bệnh viện đến phường xin giấy xác nhận hộ nghèo để kịp nộp lại, xin miễn giảm viện phí. Thấy tình trạng của ông Huê, lãnh đạo Trung tâm đỡ ông ngồi xuống, hỏi nhanh hoàn cảnh, ghi lại thông tin và hứa cố gắng giải quyết trong ngày. Ngay giờ nghỉ trưa, trường hợp này được báo cáo lên lãnh đạo phường để xử lý luôn trong buổi chiều.

Câu chuyện của ông Huê giúp tôi hiểu rõ hơn ý nghĩa của một chính quyền phục vụ khi đặt trong hoàn cảnh cụ thể của người dân. Câu chuyện này cũng khiến hướng tác nghiệp của tôi thay đổi: thay vì chú ý nhiều đến trung tâm có bao nhiêu quầy, trang bị những gì, tôi tập trung quan sát kỹ những gì diễn ra giữa cán bộ và người dân.

Tại phường Xuân Hòa, tôi gặp cụ bà Nguyễn Thị Lâm, đã ngoài 80 tuổi, đến làm thủ tục chuyển “sổ trắng” sang sổ hồng cho căn hộ mình đang sống. Đây vốn là thủ tục trước kia thuộc cấp huyện, nay được chuyển xuống cấp xã. Vài năm trước, cụ Nguyễn Thị Lâm từng làm thủ tục nhưng phải bỏ dở vì chi phí bản vẽ hơn 10 triệu đồng, vượt quá khả năng của một cán bộ hưu trí. Lần này cụ quay lại. Sau khi nghe hoàn cảnh, cán bộ địa chính phường hướng dẫn và hứa tìm một đơn vị có mức chi phí phù hợp hơn để cụ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ. Thái độ của cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công rất ân cần, tử tế.

Tương tự, một chiều muộn ở phường Tam Bình, khi giờ làm việc đã kết thúc, Trung tâm Phục vụ hành chính công vẫn còn nhiều cán bộ ngồi trước màn hình máy tính. Lãnh đạo Trung tâm cho biết, mỗi ngày nơi đây tiếp nhận, hướng dẫn hàng trăm lượt người. Phần lớn thời gian ban ngày dành cho tiếp dân và xử lý hồ sơ nên việc nhập dữ liệu, rà soát, số hóa thường phải tiếp tục sau giờ hành chính. Có những hôm cán bộ phải làm việc đến 20 - 21 giờ đêm.

Mục sở thị ở Trung tâm vào thời điểm ấy, tôi mới cảm nhận rõ hơn áp lực của những người trực tiếp vận hành bộ máy sau sáp nhập. Khối lượng hồ sơ tăng lên, nhiều nhiệm vụ được chuyển về cơ sở trong khi cán bộ vừa phải giải quyết công việc thường ngày, vừa phải thích nghi với cách vận hành mới. Những con số về hồ sơ quá tải, vì thế, không còn khô khan khi phía sau đó là những người vẫn tiếp tục làm việc lúc trời đã tối.

Qua nhiều ngày đi thực tế ở Bình Tiên, Xuân Hòa, Tam Bình và nhiều địa phương khác, câu chuyện về chính quyền địa phương 2 cấp dần hiện lên rõ hơn qua những gì tôi trực tiếp chứng kiến. Trường hợp của ông Huê, câu chuyện làm giấy tờ nhà của cụ Nguyễn Thị Lâm, hay những cán bộ vẫn làm việc đến khuya, cho thấy sự thay đổi của bộ máy được thể hiện rõ nhất qua cách người dân được phục vụ và áp lực mà cán bộ cơ sở đang phải đảm nhận.

2.

TP.HCM sau sáp nhập có diện tích rất rộng. Với người dân, chính quyền đang hướng đến việc thủ tục hành chính không còn phụ thuộc vào địa giới, để họ có thể đến nơi gần nhất giải quyết công việc.

Còn với phóng viên, nghề báo chưa thể “phi địa giới” theo cách ấy. Muốn biết một câu chuyện đang diễn ra thế nào vẫn phải đến tận nơi. Địa danh trên bản đồ hành chính có thể được hợp nhất sau một quyết định sáp nhập, nhưng khoảng cách trên đường thì vẫn còn nguyên.

Một cuộc họp ở trung tâm TP.HCM, một sự kiện tại Bình Dương (cũ) hay câu chuyện cần tìm hiểu ở Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) giờ đều nằm trong cùng một địa bàn. Trên giấy tờ, tất cả là TP.HCM, nhưng khoảng cách trên đường không vì thay đổi địa danh mà ngắn lại.

Một ngày vẫn chỉ có chừng ấy thời gian, trong khi địa bàn phải theo dõi rộng hơn. Trước mỗi chuyến đi, tôi phải tính kỹ thời gian di chuyển, thời gian tác nghiệp, lúc trở về và cả lúc xử lý bài vở. Có chuyến gần như chiếm trọn một ngày chỉ để gặp một nhân vật hoặc xác minh một vấn đề.

Khoảng cách, vì thế, không đơn thuần là số km. Đó là thời gian, sức lực và áp lực của người làm nghề.

Với phóng viên theo dõi nội chính và bất động sản, không gian thông tin cũng mở rộng theo địa giới mới. Câu chuyện của TP.HCM giờ gắn với những khu công nghiệp ở Bình Dương (cũ), cảng biển và logistics tại Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), cùng các tuyến vành đai, cao tốc và hạ tầng kết nối toàn vùng.

Nhiều nơi phải đến hơn, nhiều đầu mối phải làm quen hơn, nhiều câu chuyện phải theo đuổi hơn. Có lúc đứng trước một lịch công việc dày đặc, tôi cũng phải cân nhắc liệu một chuyến đi xa có thực sự cần thiết. Một cuộc điện thoại rõ ràng nhanh hơn rất nhiều.

Nhưng có những câu chuyện nếu không đi thì không thể viết tới nơi. Nếu không đến Bình Tiên, tôi đã không gặp ông Huê với chiếc van truyền dịch trên tay. Nếu không ngồi ở Xuân Hòa, câu chuyện của cụ bà Nguyễn Thị Lâm có thể chỉ còn là một thủ tục đất đai. Và nếu không trở lại Tam Bình lúc chiều muộn, những con số quá tải vẫn chỉ là những con số trên báo cáo.

Vì thế, dù địa bàn rộng hơn và những chuyến đi vất vả hơn, song tôi vẫn thấy mình cần phải đi nhiều hơn nữa.

3.

Nói đến tình yêu nghề đôi khi nghe có vẻ lớn lao, nhưng với tôi đó là động lực để tiếp tục những chuyến đi, kể cả khi quãng đường ngày một xa hơn. Bởi chỉ khi có mặt tại nơi câu chuyện diễn ra, phóng viên mới có cơ hội nhìn thấy những chi tiết không xuất hiện trong báo cáo, nghe được những chia sẻ có thể làm thay đổi cách mình tiếp cận một vấn đề.

Sau một ngày dài trở về, cảm giác mang theo một câu chuyện đáng để viết cũng phần nào làm vơi đi sự mệt mỏi của chuyến đi.

Nhưng nỗ lực của phóng viên thôi chưa đủ. Sau sáp nhập, nhiều phường, xã mang tên mới, bộ máy và thẩm quyền cũng có những thay đổi khiến mạng lưới nguồn tin mà phóng viên từng quen thuộc phải dần được thiết lập lại. Có những vấn đề trước đây chỉ cần một cuộc gọi là có thể tìm đúng người phụ trách, nay phải mất thêm thời gian xác định cơ quan và đầu mối để liên hệ.

Bởi vậy, trong một TP.HCM rộng lớn sau sáp nhập, sự hỗ trợ của chính quyền địa phương với báo chí càng cần thiết. Sự cởi mở trong cung cấp thông tin, hướng dẫn và kết nối phóng viên với cơ quan chuyên môn của chính quyền địa phương có ý nghĩa rất thiết thực trong bối cảnh hiện nay.

Hơn một năm sau sáp nhập, tôi vẫn đang từng bước làm quen với TP.HCM mới. Những chuyến đi nhiều hơn giúp tôi mở rộng địa bàn, thiết lập thêm các mối liên hệ và dần hiểu rõ hơn những vùng đất trước đây không phải lúc nào cũng nằm trong lịch tác nghiệp thường xuyên của mình.

Có nơi trước đây trên “bản đồ tác nghiệp” của tôi còn khá xa, nay đã trở thành một phần của thành phố mình theo dõi mỗi ngày. Đề tài trước đây được nhìn trong phạm vi riêng của TP.HCM, Bình Dương hay Bà Rịa - Vũng Tàu, giờ có thêm những mối liên hệ khi ba địa phương trở thành một thành phố. Một dự án hạ tầng, một khu công nghiệp, một đô thị mới hay câu chuyện về cảng biển, logistics đều có thể được nhìn trong sự kết nối với không gian phát triển chung.

Và chẳng có cách nào để một phóng viên làm quen với thành phố mới tốt hơn bằng việc tự mình đi đến từng ngóc ngách của nó.