TS. Lê Xuân Kiêu trao chứng nhận cho các tác giả tham gia triển lãm. Ảnh: Hoàng Lân.

Di sản bước vào đời sống bằng ngôn ngữ hội họa

Triển lãm tranh "Ngàn năm di sản" đang được trưng bày tại Nhà Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ ngày 8/8 đến 25/9/2026, giới thiệu tới công chúng hơn 120 tác phẩm của 53 tác giả, từ học sinh lớp 3 đến những họa sĩ ngoài 60 tuổi.

Đây là hoạt động do CLB Tôi Vẽ phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức nhằm chào mừng 950 năm Quốc Tử Giám (1076-2026) và hướng tới kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Khác với một triển lãm hội họa thông thường, "Ngàn năm di sản" lựa chọn di sản văn hóa Việt Nam làm mạch nguồn xuyên suốt. Những công trình kiến trúc, cảnh quan thiên nhiên, đời sống văn hóa cùng ký ức đô thị được chuyển tải qua nhiều ngôn ngữ tạo hình và chất liệu khác nhau, tạo nên cuộc đối thoại giữa truyền thống và hơi thở đương đại.

Theo ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, triển lãm mang nhiều ý nghĩa hơn một sự kiện mỹ thuật. Ông nhấn mạnh: "Triển lãm 'Ngàn năm di sản' không chỉ là một sự kiện nghệ thuật mà còn lưu giữ tình yêu Hà Nội, niềm trân trọng đối với di sản và khát vọng lan tỏa những giá trị văn hiến bằng ngôn ngữ nghệ thuật. Văn Miếu - Quốc Tử Giám cùng CLB Tôi Vẽ vinh dự tổ chức sự kiện như một lời tri ân lịch sử, văn hóa và truyền thống hiếu học của dân tộc".

Tác phẩm “Vinh quy bái tổ”. Ảnh: Hoàng Lân.

Trong khi đó, họa sĩ Đinh Quang Huy, Nhà sáng lập CLB Tôi Vẽ cho biết, hơn 120 tác phẩm được thực hiện bởi những người đến từ nhiều độ tuổi, ngành nghề khác nhau đã tạo nên bức tranh đa sắc về di sản Việt Nam. Theo ông, mỗi tác phẩm mang một góc nhìn riêng, song đều gặp nhau ở tình yêu dành cho văn hóa dân tộc. Ông kỳ vọng triển lãm sẽ giúp công chúng cảm nhận rằng di sản không thuộc về quá khứ, mà vẫn hiện diện trong cuộc sống hôm nay và tiếp tục truyền cảm hứng sáng tạo cho thế hệ mới.

Điểm đặc biệt của triển lãm nằm ở sự đa dạng trong ngôn ngữ tạo hình. Các tác phẩm được thực hiện trên nhiều chất liệu như sơn mài, lụa, tranh dó, khắc gỗ, màu nước, gouache, Aqyla..., đồng thời được sắp đặt theo từng nhóm chất liệu để người xem có thể cảm nhận rõ sự khác biệt trong cách mỗi loại hình nghệ thuật kể câu chuyện về di sản.

Bên cạnh không gian trưng bày, Ban Tổ chức còn tạo điểm nhấn bằng tác phẩm sắp đặt "Vinh quy bái tổ" có kích thước 2,5 x 7 m được thực hiện hoàn toàn thủ công, kết hợp hệ thống vải ngũ hành tái hiện họa tiết, kiến trúc và đời sống di sản Việt Nam. Sự kết hợp giữa nghệ thuật sắp đặt và không gian cổ kính của Văn Miếu - Quốc Tử Giám tạo nên một trải nghiệm thị giác giàu cảm xúc ngay từ khi bước vào triển lãm.

Không gian ngàn năm văn hiến cũng trở thành nguồn cảm hứng trực tiếp cho nhiều tác giả. Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Khuê Văn Các, Cột cờ Hà Nội, cầu Long Biên cùng nhiều biểu tượng kiến trúc khác xuất hiện trong tranh của các họa sĩ Tâm Hoàng, Thanh Thủy, Phạm Khánh Ngọc, Nguyễn Phương Thảo, Minh Ngọc, Bình Chu, Nguyễn Ngọc Hà... Qua mỗi góc nhìn, các công trình quen thuộc được tái hiện bằng ngôn ngữ hội họa đương đại nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa và ký ức đô thị.

Đứng trước những tác phẩm ấy, nhiều người xem tìm thấy chính ký ức của mình. Ông Hoàng Nam (58 tuổi, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) chia sẻ khi thưởng thức tác phẩm "Quán Thánh - Cửa Bắc": "Đứng trước bức 'Quán Thánh - Cửa Bắc', tôi như tìm thấy chính ký ức tuổi thơ của mình. Mắt cọ xử lý vệt nắng chiều rọi qua ô cửa chớp quá đỗi tinh tế, làm bừng tỉnh cả một góc Hà Nội lắng đọng và bình yên đến lạ".

Từ Hà Nội, hành trình hội họa tiếp tục mở rộng ra nhiều vùng đất của Việt Nam. Cao nguyên đá Đồng Văn hiện lên qua tác phẩm "Nơi hoa kể chuyện" của họa sĩ Vũ Phương với hình ảnh ngôi nhà cổ Lũng Cẩm, mái ngói âm dương và sắc đào, sắc mận đặc trưng vùng cao. Vịnh Hạ Long được khắc họa qua góc nhìn của Giang Lai và Nguyễn Thu Thảo. Đồng bằng Bắc Bộ hiện diện trong "Lạc Nhuế - Hà Nam" của Tuyền Nguyễn. Cố đô Huế và vùng đất phương Nam cũng được tái hiện bằng nhiều sắc độ cảm xúc, góp phần tạo nên bức tranh phong cảnh trải dài từ Bắc vào Nam.

Sự phong phú ấy khiến triển lãm trở thành một hành trình khám phá văn hóa Việt Nam bằng hội họa đối với cả du khách quốc tế.

Anh Lucas Miller, du khách đến từ Pháp, chia sẻ: "Tôi từng đến Hà Giang và Huế, nhưng ngắm nhìn lại nơi đó qua những bức tranh này khiến tôi thực sự xúc động. Màu sắc vô cùng giàu chất thơ và cảm xúc, giống như được du ngoạn xuyên Việt chỉ trong một gian phòng".

Đa chất liệu, đa thế hệ cùng lan tỏa giá trị di sản

Một trong những điểm hấp dẫn của triển lãm là sự hội tụ của nhiều chất liệu hội họa truyền thống và hiện đại. Lụa, sơn mài, tranh dó, khắc gỗ được đặt cạnh gouache, màu nước, Aqyla..., tạo nên những cách tiếp cận khác nhau đối với cùng một chủ đề là di sản Việt Nam. Qua đó, công chúng có cơ hội cảm nhận sức sống của các chất liệu truyền thống trong bối cảnh nghệ thuật đương đại.

Trên nền lụa mềm mại, các tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Thị Thanh Lưu, Bùi Diệu Hương, Nguyễn Thu Nga, Gia Gia hay Trần Mỹ Linh mang đến vẻ đẹp thanh thoát của Hà Nội và con người Việt Nam. Trong khi đó, các sáng tác của Đặng Thị Kiều Trang lại mở ra một Hà Nội chuyển động với những lát cắt đời sống đương đại qua "Hà thành ngõ xe lửa" hay "Long Biên lưu lụa".

Chị Nguyễn Thị Thu Nhuận, du khách đến từ Đà Nẵng, chia sẻ: "Ngắm nhìn những thớ lụa Mơ êm ái, tôi như cảm nhận được cả hơi thở dịu dàng của Hà Nội mờ sương. Thật xúc động khi nét đẹp truyền thống này vẫn sống động đến vậy!".

Nếu lụa gợi sự nhẹ nhàng thì sơn mài đem đến chiều sâu của ký ức. Những góc phố, hồ nước, món ăn và nhịp sống Hà Nội hiện diện qua tranh của Đoàn Thanh Hương, Nguyễn Ngọc Trà My, Hoàng Lưu, Hoàng Minh Cúc, Nguyễn Hồng Hoa, Bùi Thị Tố Uyên. Bên cạnh đó, nhiều tác phẩm sơn mài phản ánh nhịp sống hôm nay như "Over the mountain", "Before Nightfall", "Giai điệu thời đại", "Chợ sớm", "Kẻ chinh phục những vì sao" hay "Dương Phong", cho thấy khả năng làm mới chất liệu truyền thống trong dòng chảy nghệ thuật đương đại.

Tranh dó và nghệ thuật khắc gỗ cũng tạo nên một dấu ấn riêng. Những tác phẩm như "Dấu ấn ngàn năm", "Ngàn năm di sản", "Khuê Văn Các", "Dấu ấn Hà Nội" của họa sĩ Tuyến Nguyễn tái hiện biểu tượng Văn Miếu, Khuê Văn Các, bia Tiến sĩ cùng nhịp sống Hà Nội bằng ngôn ngữ tạo hình mộc mạc, giàu chiều sâu văn hóa.

Công chúng xem triển lãm. Ảnh: Hoàng Lân,

Ông Jose Antonio, du khách đến từ Tây Ban Nha, bày tỏ: "Nhìn bức 'An Gia' hay ngắm sự kết hợp Aqyla trên giấy Dó, tự nhiên lòng tôi chùng xuống, thấy bình yên lạ kỳ. Chất liệu truyền thống Việt Nam thực sự chứa đựng một sức mạnh vỗ về cảm xúc rất riêng".

Bên cạnh các họa sĩ chuyên nghiệp và những người yêu hội họa, triển lãm còn dành không gian riêng cho 15 họa sĩ nhí. Các em mang đến những góc nhìn trong trẻo về Văn Miếu, Cửa Bắc, Nhà thờ Lớn, Vịnh Hạ Long, Huế hay những góc phố Hà Nội. Đó là thành quả của quá trình tìm hiểu lịch sử, kiến trúc và văn hóa, đồng thời cho thấy khả năng cảm nhận di sản bằng ngôn ngữ hội họa của thế hệ trẻ.

Chị Thu Hồng, một du khách tham quan triển lãm, chia sẻ: "Tôi thực sự kinh ngạc khi biết những bức tranh chỉn chu về Cửa Bắc hay Nhà thờ Lớn này lại do các bạn nhỏ trung học, thậm chí có cả tiểu học vẽ. Tranh của các con không hề ngô nghê mà mang một góc nhìn rất riêng." Trong khi đó, anh Nguyễn Thế Cường, phụ huynh của họa sĩ nhí Nguyễn Lan Nhi, xúc động nói: "Đứng nhìn tranh của con được treo trang trọng tại Văn Miếu, tôi thực sự xúc động và tự hào".

Một nét riêng khác của "Ngàn năm di sản" là sự góp mặt của những tác giả đến từ nhiều ngành nghề như công chức, nhân viên ngân hàng, doanh nhân, giáo viên, người nội trợ hay người nghỉ hưu. Họ tìm đến hội họa từ những công việc đời thường, cùng gặp nhau ở niềm yêu thích cái đẹp và mong muốn kể câu chuyện về văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ hội họa. Hành trình ấy được đồng hành bởi họa sĩ Đinh Quang Huy và họa sĩ Tuyền Nguyễn với triết lý "Ai cũng có thể vẽ", tiếp nối các dự án cộng đồng như "Tôi vẽ những giấc mơ màu", "Tôi vẽ Hà Nội" và "Nước non ngàn dặm".

Song hành với không gian trưng bày, Ban Tổ chức còn xây dựng chuỗi workshop trải nghiệm gồm "Dấu Di sản", "Màu Di sản", "Lấp lánh Di sản", giúp công chúng trực tiếp thực hành khắc gỗ, vẽ trên gỗ và khám phá kỹ thuật sơn mài. Đặc biệt, ngày 29/8/2026 sẽ diễn ra chương trình giao lưu với hơn 100 họa sĩ sơn mài Việt Nam, tạo diễn đàn trao đổi về chất liệu truyền thống và xu hướng sáng tác đương đại.

Đồng hành cùng triển lãm là Takeyo, Fleur de Lys Hospitality, Kusakabe Việt Nam, Daniel Smith, Nhã Viên và IWS - Màu nước Quốc tế tại Việt Nam. Bà Trương Kim Liên, đại diện Nhà tài trợ Vàng Takeyo, cho biết: "Chúng tôi tin rằng nghệ thuật là nguồn cảm hứng quý giá và tự hào đồng hành cùng triển lãm để lan tỏa tình yêu quê hương. Chính chủ đề giàu ý nghĩa cùng nguồn cảm hứng từ di sản Việt Nam đã thôi thúc Takeyo tiếp tục đồng hành với CLB Tôi Vẽ, góp phần đưa nghệ thuật đến gần hơn với cộng đồng".

Với hơn 120 tác phẩm của 53 tác giả thuộc nhiều thế hệ, nhiều ngành nghề và nhiều chất liệu sáng tác, "Ngàn năm di sản" góp thêm một hoạt động ý nghĩa trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám. Qua hội họa, những giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần hiếu học của dân tộc được kể lại bằng một ngôn ngữ gần gũi, góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đồng thời truyền cảm hứng sáng tạo và ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa cho các thế hệ hôm nay và mai sau.