Nghiên cứu xã, phường hạt nhân để tạo động lực cho khu vực

Theo Bộ trưởng, Ban Chấp hành Trung ương đã có kết luận, trong đó giao các tỉnh, thành phố chủ động xem xét và đề xuất phương án trên cơ sở điều kiện thực tế. Việc sắp xếp vì vậy không được hiểu là tiếp tục thực hiện đồng loạt trên phạm vi cả nước, mà xuất phát từ yêu cầu phát triển và vận hành bộ máy của từng địa bàn.

Trường hợp một số xã, phường có quy mô quá nhỏ, thiếu không gian và dư địa phát triển, trong khi 2 - 3 đơn vị lân cận có điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa tương đồng, giao thông thuận lợi, địa phương có thể nghiên cứu phương án sáp nhập để tạo không gian quy hoạch và phát triển tốt hơn.

Ngược lại, những địa bàn trước đây được hình thành từ việc nhập 3 - 4 xã nhưng sau một thời gian vận hành cho thấy phạm vi quá rộng, phát sinh khó khăn trong quản lý, cung cấp dịch vụ công hoặc đi lại của người dân thì địa phương cũng có thể tính toán phương án chia tách.

Điểm cốt lõi, theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, là địa phương phải tự đánh giá thực tiễn thay vì chờ một chủ trương áp dụng đồng loạt từ Trung ương.

“Từng địa phương phải chủ động đề xuất căn cứ tình hình thực tế, theo nguyên tắc địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, đồng thời thực hiện đúng quy trình, thẩm quyền”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Trung ương sẽ xây dựng các nguyên tắc và tiêu chí chung, còn xã, phường cụ thể nào được lựa chọn sáp nhập sẽ do địa phương quyết định.

Trước khi đề xuất, địa phương phải bàn bạc, thống nhất trong tập thể lãnh đạo và các cơ quan liên quan, lấy ý kiến nhân dân, tạo đồng thuận xã hội, sau đó thực hiện đầy đủ quy trình để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Theo Bộ trưởng, hiện vẫn có địa phương chờ Trung ương chỉ đạo hoặc quan sát xem những tỉnh, thành khác có tiếp tục sắp xếp hay không. Trong khi đó, chủ trương đã đặt trách nhiệm chủ động nhiều hơn cho chính quyền địa phương, nơi trực tiếp nắm rõ nhất điều kiện địa lý, dân cư và yêu cầu phát triển.

Cùng với khả năng điều chỉnh địa giới ở những nơi thực sự cần thiết, Bộ Nội vụ đang nghiên cứu một hướng tổ chức phát triển mới là xây dựng một số xã, phường tiêu biểu mang tính hạt nhân.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải lưu ý đây mới là nghiên cứu bước đầu, chưa được báo cáo chính thức tới Chính phủ và Bộ Chính trị.

Theo hướng đang được xem xét, Trung ương sẽ xây dựng các nguyên tắc và tiêu chí chung, còn xã, phường cụ thể nào được lựa chọn sẽ do địa phương quyết định. Cách làm này nhằm hạn chế việc áp đặt mô hình từ trên xuống, đồng thời tạo không gian để từng tỉnh, thành lựa chọn địa bàn phù hợp với đặc điểm phát triển của mình.

Bước đầu, Bộ trưởng gợi ý mỗi địa phương không nên lựa chọn quá nhiều, có thể khoảng 3 - 4 xã, phường. Những địa bàn được chọn cần có quy mô phù hợp và sở hữu những điều kiện nền tảng tương đối tốt về hạ tầng, giao thông, thông tin liên lạc, đội ngũ cán bộ và chuyển đổi số. Vị trí của xã, phường hạt nhân phải tương đối trung tâm so với những địa bàn lân cận.

Trên cơ sở đó, tỉnh có thể ưu tiên đầu tư hạ tầng, nhân lực và quy hoạch theo hướng liên thông. Khi địa bàn hạt nhân phát triển, nguồn lực và hoạt động kinh tế có thể lan tỏa sang các xã, phường xung quanh.

Theo định hướng nghiên cứu, xã, phường hạt nhân cùng các địa bàn lân cận có thể hình thành những không gian liên kết về đầu tư, sản xuất, nguyên liệu và vật liệu. Các lợi thế về giao thông, thương mại, công nghiệp hoặc dịch vụ cũng được kết nối thành chuỗi để mở rộng cơ hội phát triển kinh tế và cải thiện đời sống người dân.

Mô hình này chỉ được triển khai sau khi Bộ Nội vụ hoàn thiện nghiên cứu, báo cáo Chính phủ, Bộ Chính trị và được cấp có thẩm quyền thống nhất chủ trương.

Cơ chế phân quyền mạnh cho khu kinh tế đặc biệt

Hướng nghiên cứu khác được Bộ trưởng Nội vụ đề cập là xây dựng một số khu kinh tế đặc biệt trên cả nước.

Số lượng các khu vực này dự kiến không nhiều, mô hình vẫn được tổ chức ở cấp cơ sở, không hình thành thêm một cấp hành chính mới, nhưng cơ cấu tổ chức, nhân sự, biên chế và thẩm quyền có thể được thiết kế khác so với các đơn vị hành chính cùng cấp.

Theo Bộ trưởng, đáng chú ý là mức độ phân cấp, phân quyền tại khu kinh tế đặc biệt có thể rất mạnh. Một số nhiệm vụ hiện thuộc thẩm quyền của cấp tỉnh có thể được giao trực tiếp cho đơn vị cấp cơ sở tại khu kinh tế đặc biệt thực hiện.

Cách tổ chức giữa các khu cũng không nhất thiết giống nhau. Quy mô, vị trí, điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý của từng khu vực sẽ là cơ sở để xác định mô hình bộ máy cũng như phạm vi phân quyền phù hợp.

Bộ Tài chính được giao chủ trì nghiên cứu, xây dựng đề án về khu kinh tế đặc biệt, trong khi Bộ Nội vụ phối hợp tính toán các vấn đề liên quan tới tổ chức bộ máy, nhân lực và phân định thẩm quyền.

Song hành với những mô hình đang được nghiên cứu, Bộ Nội vụ cũng tiếp tục rà soát tổ chức bên trong các cơ quan, đơn vị. Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, quá trình sắp xếp bộ máy chưa thể coi là hoàn tất sau khi các đầu mối lớn được kiện toàn. Chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành đã được phân định rõ hơn, nhưng cơ cấu tổ chức bên trong vẫn cần tiếp tục rà soát nhằm phát hiện những điểm chưa phù hợp, xử lý tình trạng giao thoa hoặc chồng chéo nhiệm vụ.