Tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026 của ngành Nội vụ, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương, Bộ Nội vụ Phan Trung Tuấn cho biết định hướng ban đầu của Trung ương về sắp xếp, điều chỉnh cấp xã, phường tới đây sẽ được nghiên cứu thận trọng, trên cơ sở đặc điểm từng địa bàn, thay vì triển khai thành một đợt đồng loạt.

Theo ông Tuấn, thời gian qua, dư luận và nhiều địa phương quan tâm đến khả năng tiếp tục sắp xếp, điều chỉnh, tổ chức lại xã, phường sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Nội dung này đã được Đảng ủy Chính phủ báo cáo Ban Chỉ đạo Trung ương và Bộ Chính trị.

Trung ương sẽ trao đổi, thảo luận, nghiên cứu và cân nhắc kỹ trước khi có kết luận để triển khai. Trên cơ sở kết luận của Trung ương, Vụ Chính quyền địa phương sẽ tham mưu Bộ Nội vụ báo cáo Chính phủ, qua đó có hướng dẫn kịp thời cho các địa phương.

Cấp xã nhỏ, chưa đạt chuẩn có thể được nghiên cứu điều chỉnh.

Thực tế, trong quá trình tổng hợp ý kiến địa phương, nhất là thời điểm chuẩn bị Hội nghị sơ kết toàn quốc về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và mô hình tổng thể của hệ thống chính trị, Vụ Chính quyền địa phương đã chủ động nghiên cứu vấn đề này.

Liên quan phương án sắp xếp, điều chỉnh một số đơn vị hành chính cấp xã trong thời gian tới, ông Tuấn nhắc lại định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại hội nghị sơ kết. Theo đó, một số xã, phường có quy mô còn nhỏ, chưa bảo đảm tiêu chuẩn, tiêu chí theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn đơn vị hành chính có thể được xem xét điều chỉnh, sắp xếp.

Hiện cả nước còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn. Tuy nhiên, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương lưu ý, danh sách này có nhiều trường hợp đặc thù, liên quan đến biên giới, vùng sâu, vùng xa, địa hình phức tạp, hoặc gắn với yếu tố lịch sử, truyền thống, văn hóa.

“Có rất nhiều đơn vị trong danh sách trên có thể không thuộc trường hợp sắp xếp như giai đoạn 2023 - 2025. Còn lại, các đơn vị nhỏ lẻ, chưa đủ tiêu chuẩn diện tích tự nhiên, quy mô dân số thì các địa phương có thể chủ động nghiên cứu điều chỉnh theo quy định”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Như vậy, sau khi Trung ương có kết luận, Chính phủ hoặc Bộ Nội vụ ban hành hướng dẫn triển khai, các địa phương sẽ chủ động đề xuất phương án cụ thể. “Tinh thần theo định hướng ban đầu của Trung ương thì sẽ không phải là một đợt sắp xếp đồng loạt, mà tùy vào điều kiện, đặc điểm cụ thể của từng địa bàn, từng địa phương có thể đề xuất cụ thể”, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương thông tin.

Bên cạnh hướng xử lý các đơn vị chưa đạt chuẩn, cấp có thẩm quyền cũng định hướng xây dựng các xã, phường hạt nhân, trọng điểm nhằm tạo thêm cực tăng trưởng mới cho các tỉnh, thành phố, từ đó các địa phương cần nghiên cứu từ thực tiễn từng địa bàn, tránh máy móc trong đề xuất mô hình tổ chức.

Theo Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương, từ ngày 1/7/2025 đến nay, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã được triển khai trong hệ thống chính trị. Báo cáo của các địa phương và cơ quan Trung ương cho thấy mô hình mới cơ bản đạt nhiều kết quả quan trọng, vận hành tương đối ổn định sau giai đoạn đầu chuyển đổi. Dù vậy, ông Tuấn nhìn nhận mô hình chính quyền địa phương 3 cấp đã tồn tại, vận hành suốt 80 năm. Khi chuyển sang mô hình 2 cấp hơn một năm, các khó khăn, vướng mắc phát sinh là điều khó tránh, nhất là ở cấp xã, nơi trực tiếp tiếp nhận nhiều nhiệm vụ mới và chịu áp lực lớn về nhân sự, thẩm quyền, cơ sở vật chất, quy trình xử lý thủ tục.

Qua sơ kết một năm, Ban Chỉ đạo Trung ương đã đánh giá kỹ kết quả đạt được, đồng thời nhận diện các bất cập trong quá trình triển khai mô hình tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương. Những vấn đề đặt ra không nằm riêng ở tổ chức bộ máy, mà còn liên quan đến phân cấp, phân quyền, nguồn lực, năng lực cán bộ và cách vận hành ở cơ sở.

Ông Phan Trung Tuấn cho biết, sau sơ kết một năm, Hội nghị Trung ương 3 tới đây sẽ xem xét, cho ý kiến và dự kiến ban hành kết luận để triển khai các nhiệm vụ tiếp theo. Trong đó sẽ có những giải pháp căn cơ, toàn diện nhằm tháo gỡ khó khăn khi vận hành mô hình mới, đặc biệt đối với cấp xã.