Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp sốt xuất huyết Dengue vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe cộng đồng hàng đầu thế giới, với số ca mắc toàn cầu tăng gấp 10 lần trong giai đoạn 2010-2019.

Tại Việt Nam, dịch bệnh không còn bó hẹp ở các tỉnh phía Nam như trước đây mà đã lan rộng ra nhiều địa phương trên cả nước. Nhiều tỉnh miền Bắc vốn ít ghi nhận ca bệnh nay cũng đã xuất hiện các đợt bùng phát dịch, điển hình là năm 2022 với hàng trăm trường hợp nhập viện.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp sốt xuất huyết Dengue vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe cộng đồng hàng đầu thế giới.

TS.Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam cho rằng, biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hóa nhanh cùng sự khó lường của dịch bệnh là ba yếu tố chính khiến tình hình sốt xuất huyết Dengue thay đổi mạnh mẽ.

Nền nhiệt tăng cao, mưa nắng thất thường tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sôi, trong khi mật độ dân cư đông đúc tại các đô thị làm gia tăng nguy cơ lây truyền bệnh.

Dưới góc độ quản lý, Ths.Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, chu kỳ bùng phát dịch đang có xu hướng ngắn lại. Nếu năm 2022 ghi nhận tới 371.000 ca mắc trên toàn quốc thì những năm gần đây Việt Nam vẫn duy trì khoảng 150.000 ca mỗi năm.

Đáng chú ý, năm 2025 dịch bệnh không giảm vào những tháng cuối năm như quy luật trước đây. Hệ quả là chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận hơn 50.000 ca mắc, cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm trước.

"Đáng lo ngại hơn, sốt xuất huyết tuýp huyết thanh DENV-2 hiện đang chiếm ưu thế, làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều ca nặng", Ths.Võ Hải Sơn cảnh báo.

Một trong những thay đổi lớn nhất của sốt xuất huyết Dengue hiện nay là sự thay đổi về đối tượng mắc bệnh. Nếu trước đây bệnh thường được xem là bệnh của trẻ em thì nay mọi lứa tuổi đều có nguy cơ mắc.

PGS-TS.Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết, hơn 10 năm trước, khoảng 60-70% ca mắc sốt xuất huyết tại khu vực phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi.

Hiện nay, tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trưởng thành gần như tương đương. Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ thành viên nào trong gia đình cũng có thể trở thành nạn nhân của căn bệnh này.

Hiện rào cản lớn nhất trong phòng chống sốt xuất huyết vẫn là tâm lý chủ quan. Nhiều người cho rằng đây là căn bệnh quen thuộc, dễ điều trị hoặc chỉ nguy hiểm đối với trẻ nhỏ. Không ít trường hợp tự mua thuốc điều trị tại nhà mà không theo dõi sát diễn biến bệnh.

Điều nguy hiểm là sốt xuất huyết Dengue thường diễn tiến trái ngược với suy nghĩ của nhiều người.

Giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 của bệnh, thời điểm cơn sốt bắt đầu giảm, lại chính là lúc nguy cơ biến chứng nặng cao nhất. Người bệnh có thể rơi vào sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng hoặc suy đa cơ quan nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

"Có những gia đình mất cùng lúc hai người con chỉ trong một mùa dịch vì phát hiện quá muộn. Dù ngành y tế đã nỗ lực hết sức, vẫn có những trường hợp chúng tôi không cứu được các cháu", PGS-TS.Nguyễn Thanh Hùng chia sẻ.

Không chỉ đe dọa tính mạng, sốt xuất huyết Dengue còn để lại nhiều hệ lụy lâu dài. Theo các chuyên gia, ngay cả những bệnh nhân được cứu sống sau giai đoạn nặng cũng có thể đối mặt với các di chứng kéo dài như suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm, rụng tóc hoặc rối loạn thị lực.

Chi phí điều trị cho một ca bệnh nặng có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí 500-600 triệu đồng đối với các trường hợp phải lọc máu hoặc thở máy.

Trong nhiều thập kỷ qua, công tác phòng chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh như diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vằn và giám sát dịch tễ. Đây vẫn là nền tảng quan trọng trong chiến lược phòng chống dịch.

Tuy nhiên, trước những diễn biến ngày càng phức tạp của bệnh, các công cụ phòng ngừa mới đang được kỳ vọng sẽ tạo thêm lớp bảo vệ cho cộng đồng. Theo TS.Angela Pratt, cùng với sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo, các hệ thống cảnh báo sớm đang giúp dự báo nguy cơ dịch bệnh chính xác hơn.

Đặc biệt, vắc-xin được xem là bước tiến quan trọng trong phòng chống sốt xuất huyết Dengue, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế nguy cơ chuyển nặng và tử vong.

"Việt Nam đã cấp phép cho một loại vắc-xin sốt xuất huyết Dengue và sắp triển khai thí điểm để đánh giá khả năng đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Đây là công cụ rất quan trọng trong bộ giải pháp phòng chống dịch", TS.Angela Pratt cho biết.

Để phòng chống dịch, Ths.Võ Hải Sơn cho biết, ngành Y tế đang nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm chủng tại một số địa phương, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp kiểm soát muỗi, truyền thông cộng đồng, nâng cao năng lực điều trị và ứng dụng dữ liệu môi trường, thời tiết trong cảnh báo sớm dịch bệnh.

Các công cụ mới sẽ không thay thế mà bổ sung cho những biện pháp phòng chống hiện có nhằm xây dựng chiến lược bảo vệ toàn diện hơn trước sốt xuất huyết Dengue.

WHO đặt mục tiêu tiến tới không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức và hành động, giúp mỗi người dân hiểu đúng về bệnh, chủ động phòng ngừa và tiếp cận y tế kịp thời ngay từ những dấu hiệu đầu tiên.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang phá vỡ những quy luật cũ, sự chủ động của cộng đồng chính là yếu tố quyết định để giảm thiểu số ca mắc nặng và tử vong trong những năm tới.

Nói thêm về vắc-xin sốt xuất huyết, đại diện hệ thống tiêm chủng Long Châu, hiện Việt Nam lưu hành vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga. Vắc-xin tiêm cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, kể cả người đã từng mắc bệnh, giúp phòng ngừa cả 4 type virus Dengue.

Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng. Hiệu quả bảo vệ đạt hơn 80%, giảm nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết tới hơn 90% khi tiêm đủ phác đồ.

Nói thêm về vắc-xin sốt xuất huyết, GS-TS.Vũ Sinh Nam, Cố vấn cao cấp về sốt xuất huyết Dengue nhấn mạnh, Việt Nam chỉ có thể kiểm soát hiệu quả khi chuyển từ tư duy ứng phó thụ động sang chiến lược chủ động với nhiều biện pháp dự phòng kết hợp.

Theo WHO, chiến lược chủ động phải tích hợp kiểm soát véc tơ truyền bệnh, giám sát dịch tễ, truyền thông thay đổi hành vi, điều trị dựa trên bằng chứng và dự phòng bằng tiêm chủng. Sự phối hợp liên tục giữa các thành tố này sẽ giúp giảm nguy cơ bùng phát dịch và hạn chế ca nặng.

Truyền thông phòng chống sốt xuất huyết không chỉ dừng ở kêu gọi diệt muỗi, lăng quăng mà còn hướng tới thay đổi hành vi bền vững như vệ sinh môi trường, loại bỏ vật dụng chứa nước đọng và nhận diện dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng cần được hình thành như phản xạ tự nhiên trong đời sống.

Công tác dự phòng luôn là lá chắn quan trọng nhất. Ngoài kiểm soát muỗi và lăng quăng, vắc-xin sốt xuất huyết mở ra nhiều hy vọng.

Hiện nay, Qdenga là vắc-xin sốt xuất huyết đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Việt Nam. Đây là vắc-xin chứa virus Dengue sống giảm độc lực, có khả năng kích thích cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch chống lại cả 4 type virus Dengue gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4.

Theo dữ liệu nghiên cứu và thực tế triển khai tại nhiều quốc gia, sau khi hoàn thành đủ hai mũi tiêm, vắc-xin có hiệu quả bảo vệ phòng bệnh sốt xuất huyết hơn 80% sau 12 tháng và giúp giảm nguy cơ nhập viện hơn 90% sau 18 tháng.

Giới chuyên môn đánh giá đây là bước tiến rất quan trọng trong cuộc chiến với sốt xuất huyết, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng tại nhiều khu vực đô thị.

Trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn khỏe mạnh đều có thể tiêm vắc-xin sốt xuất huyết theo lịch hai mũi cách nhau 3 tháng. Tuy nhiên, một số đối tượng không nên tiêm gồm người suy giảm miễn dịch, người quá mẫn với thành phần vắc-xin, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang bước vào mùa cao điểm, nhiều hệ thống tiêm chủng đã triển khai vắc-xin nhằm tăng khả năng tiếp cận cho người dân.

Theo đại diện hệ thống tiêm chủng Long Châu, ý nghĩa lớn nhất của vắc-xin không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giúp hạn chế các ca diễn tiến nặng, giảm áp lực cho hệ thống y tế trong mùa dịch và góp phần bảo vệ nhóm nguy cơ cao như trẻ em.

Tuy nhiên, một số trường hợp không nên tiêm như người suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú hoặc người quá mẫn với thành phần của vắc-xin. Người dân cần được khám sàng lọc và tư vấn trước tiêm để bảo đảm an toàn.

Hiện nay, vắc-xin sốt xuất huyết Qdenga đã được triển khai tại Hệ thống Tiêm chủng Long Châu với quy trình khám sàng lọc, tư vấn và theo dõi sau tiêm theo đúng quy định của Bộ Y tế.

Với mạng lưới phủ rộng trên toàn quốc, đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo bài bản cùng dịch vụ thuận tiện, Long Châu đang trở thành địa chỉ được nhiều gia đình tin tưởng lựa chọn trong hành trình bảo vệ sức khỏe trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

Nói thêm về biện pháp phòng chống dịch, GS-TS.Vũ Sinh Nam, Cố vấn cao cấp về sốt xuất huyết Dengue nhấn mạnh, Việt Nam chỉ có thể kiểm soát hiệu quả khi chuyển từ tư duy ứng phó thụ động sang chiến lược chủ động với nhiều biện pháp dự phòng kết hợp.

Cùng với tiêm vắc-xin, người dân cần chủ động diệt muỗi, lăng quăng, bọ gậy, vệ sinh nhà cửa, phát quang bụi rậm, loại bỏ các vật dụng chứa nước đọng, môi trường sinh sống của muỗi; ngủ màn và quản lý chặt chẽ số ca mắc trên địa bàn dân cư.

Đồng thời, cần phát hiện sớm các triệu chứng, nhất là các dấu hiệu cảnh báo, đến khám và điều trị tại các cơ sở y tế uy tín, không tự ý truyền dịch hoặc sử dụng các thuốc không rõ nguồn gốc tại nhà. Đây là những biện pháp thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng trước nguy cơ gia tăng của dịch sốt xuất huyết.