TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

Thưa ông, vào thời điểm này, các kế hoạch hành động, các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể thực hiện Nghị quyết 02/2026/NQ-CP về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2026 đang được các bộ, ngành, địa phương hoàn thiện. Sau một nhiệm kỳ với dấu ấn rõ nét về đột phá thể chế - như ông từng chia sẻ, ông chờ đợi gì ở các bản kế hoạch hành động?

Trước khi nói về điều này, tôi muốn nhắc đến một số điểm mà theo tôi là rất quan trọng trong các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, đã được Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày tại phiên khai mạc.

Một là, phương châm bám sát thực tiễn, tôn trọng quy luật khách quan; phải nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng tình hình… phản ánh trung thực mong muốn, nguyện vọng của Nhân dân; từng nhận định, mục tiêu, giải pháp phải được nghiên cứu kỹ, chắt lọc, xuất phát từ thực tiễn.

Hai là, yêu cầu hành động nói đi đôi với làm.

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư đã nói, kiên quyết khắc phục bằng được tình trạng “luật thì đúng mà làm thì khó”, “trên nghị trường thì thông, dưới cơ sở thì vướng”, “trên nóng, dưới lạnh”, “nói nhiều, làm ít”, “quyết sách đúng nhưng thực thi chậm”, gây lãng phí nguồn lực, làm giảm niềm tin của Nhân dân…

Có thể nói, đây là những điểm mấu chốt, khi được thực thi, sẽ tạo nên bước đột phá về thể chế, cải cách môi trường kinh doanh năm nay và cả giai đoạn tới.

Tinh thần cốt lõi trong triển khai các quyết sách chiến lược là lựa chọn đúng - triển khai nhanh - làm đến nơi đến chốn - đo lường bằng kết quả. Ảnh: Đ.T

Như vậy, sẽ có những thay đổi rất lớn về tư duy, phương pháp và kỷ luật thực thi trong thực hiện Nghị quyết 02/2026/NQ-CP?

Đúng vậy. Đơn cử, việc thực hiện bãi bỏ các rào cản đối với đầu tư - kinh doanh không phù hợp, cắt giảm thủ tục hành chính… phải thay đổi mục tiêu. Với yêu cầu là “lấy thời gian, chi phí của người dân, doanh nghiệp làm thước đo cải cách”, thì mục tiêu không chỉ là cắt giảm bao nhiêu phần trăm, hay ban hành được bao nhiêu văn bản mới, mà phải là cắt giảm bao nhiêu thời gian, chi phí; người dân, doanh nghiệp thụ hưởng thế nào?

Đáng nói là, việc xác định rào cản phải từ góc độ, lợi ích của người dân, doanh nghiệp. Cũng phải làm rõ, ở góc độ quản lý nhà nước, “rào cản” đối với dân và doanh nghiệp lại chính là công cụ quản lý của các cơ quan nhà nước. Khi “công cụ quản lý” không còn phù hợp bị bãi bỏ, thì bộ máy quản lý nhà nước mới có áp lực tìm kiếm, chuyển sang sử dụng các công cụ mới phù hợp, vừa quản lý tốt, vừa kiến tạo và thúc đẩy phát triển.

Những thay đổi đó hẳn sẽ mất thời gian, có thể làm chậm lại các kế hoạch cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đang cần làm nhanh, thưa ông?

Ở đây, phải nhắc đến tinh thần cốt lõi trong triển khai các quyết sách chiến lược mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã phát biểu, đó là lựa chọn đúng - triển khai nhanh - làm đến nơi đến chốn - đo lường bằng kết quả.

Để khắc phục được tình trạng “trên nghị trường thì thông, dưới cơ sở thì vướng”, thì vấn đề không phải là ban hành được bao nhiêu luật, mà phải là tháo gỡ được điểm nghẽn gì, điểm nghẽn đó ở đâu, gỡ được thì sẽ giải quyết tồn tại gì, sẽ thúc đẩy sự phát triển ra sao…

Tất nhiên, để thực hiện, sẽ cần thời gian, vì phải lắng nghe từ các góc nhìn đa dạng để có thực tiễn khách quan, tìm kiếm dữ liệu, số liệu chính xác, đầy đủ, kịp thời. Hơn thế, cần có sự tham gia của các viện nghiên cứu, các chuyên gia độc lập để có phương án đánh giá, đo lường một cách khoa học, thực tiễn.

Nhưng với quan điểm là lấy thực thi làm thước đo, thì đây là việc phải làm.

Vậy, việc thực hiện Nghị quyết 02/2026/NQ-CP trong năm nay nên thế nào để đạt được sự đột phá, theo khuyến nghị của ông?

Theo tôi, có 2 bước.

Bước 1, thực hiện đầy đủ các mục tiêu đã tuyên bố, gồm bãi bỏ tất cả các rào cản đối với đầu tư kinh doanh, cắt giảm 30% điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ. Nguyên tắc là việc tổng hợp số giấy phép, điều kiện kinh doanh cần xóa bỏ là dựa trên quan điểm của người dân, doanh nghiệp.

Bước 2, tổ chức nghiên cứu thiết kế một hệ thống pháp luật mới đúng với nội dung và tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, từ đó, thực hiện các cải cách chuyển đổi hệ thống pháp luật hiện hành sang hệ thống vừa được thiết kế. Bước này, có thể kéo dài từ 5-7 năm.

Chúng ta cũng phải thống nhất rằng, một môi trường kinh doanh tốt không chỉ phải đạt mức cao về các tiêu chí thuận lợi, công khai, minh bạch, ổn định, chi phí tuân thủ thấp…, mà còn chứa đựng trong đó sự an tâm, niềm tin về sự an toàn pháp lý được cảm nhận từ người dân và doanh nghiệp.