Doanh nghiệp nhôm có thực sự muốn đa dạng hóa thị trường?

Câu hỏi phải chăng các doanh nghiệp nhôm chưa quan tâm đến thị trường quốc tế của Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) Vũ Bá Phú khiến Chủ tịch Hội nhôm thanh định hình Việt Nam Nguyễn Minh Kế nhấp nhổm, muốn trao đổi lại ngay. Trước đó, ông Kế đã nhắc đến năng lực sản xuất của doanh nghiệp nhôm đang cải thiện, kim ngạch xuất khẩu ngày một tăng, ngành nhôm đã và đang đóng góp lớn cho phát triển kinh tế của đất nước.

Diễn đàn Doanh nghiệp ngành nhôm Việt Nam 2025, tổ chức sáng 28/6/2025

Tuy nhiên, trong 6 tháng đầu năm 2025, tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ngành nhôm Việt Nam chịu ảnh hưởng nghiêm trọng do chính sách tăng thuế nhập khẩu nhôm và sản phẩm từ nhôm của Hoa Kỳ, với mức thuế tăng từ 10% lên 25% (vào 3/2025), và tiếp tục tăng lên 50% (từ 6/2025 đến nay).

Cùng với đó, chi phí đầu vào gia tăng, cạnh tranh gay gắt, những khó khăn của thị trường bất động sản và xây dựng trong nước cũng khiến nhu cầu nhôm xây dựng giảm sút, ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành, nhất là các nhà máy ép đùn nhôm. Đầu quý II/2025, nhiều doanh nghiệp phài điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.

“Chúng ta phải thẳng thắn nhìn nhận. Chỉ có 3% doanh nghiệp ở đây từng tham gia hội chợ quốc tế. Đây cũng là lần đầu tiên tôi biết đến Hội Nhôm thanh định hình, Diễn đàn này đã được Hiệp hội tổ chức đến năm thứ 6 rồi. Có phải bây giờ, do tác động của chính sách thuế quan của Mỹ mới quan tâm đến đa dạng thị trường xuất khẩu”, ông Bá Phú thẳng thắn chia sẻ tại Diễn đàn Doanh nghiệp ngành nhôm Việt Nam 2025, tổ chức sáng 28/6/2025, sau khi khảo sát nhanh các doanh nghiệp.

Hàm ý của ông Phú không chỉ nhắm đến yêu cầu doanh nghiệp “đi chợ” nếu muốn bán hàng như thông lệ thương mại quốc tế mà còn hướng tới cơ hội dài hạn hơn.

“Hiện tại, mức thuế nhập khẩu thuế vào Mỹ với sản phẩm nhôm và sản phẩm từ nhôm là 50%. Nhiều doanh nghiệp đang nói đến khả năng mất cơ hội từ thị trường này, nhưng cá nhân tôi lại cho là cơ hội – cơ hội để bứt phá, vươn lên, cải cách ngành nhôm còn non trẻ của chúng ta. Chúng ta không bắt đầu thay đổi khi ta còn non trẻ, để nâng cao năng lực của ngành thì càng về sau sẽ càng khó”, ông Phú đề xuất.

Yêu cầu thay đổi mà ông Phú khuyến nghị chính là giải quyết điểm yếu của doanh nghiệp ngành nhôm mà chính các doanh nghiệp, các hiệp hội đã chỉ ra, từ công nghệ thấp, thương hiệu chưa có, các sản phẩm chủ yếu đơn giản.

Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại Vũ Bá Phú trao đổi tại Diễn đàn doanh nghiệp ngành nhôm Việt Nam 2025

Ông Phú cho rằng, cơ hội thị trường trong nước còn rất lớn, khi tốc độ xây dựng ở Việt Nam trong 5-10 năm tới sẽ rất lớn, để thực hiện các mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước. Với thị trường nước ngoài, các FTA mà Việt Nam tham gia đều đang bước vào giai đoạn thuế suất áp dụng 0%.

“Cơ hội để đa đạng hóa thị trường rất lớn, rất cần sự nỗ lực của các doanh nghiệp. Vai trò của hiệp hội rất lớn để giải bài toán này. Chúng ta có thể liên kết, tạo chuỗi để hợp lý hóa quy trình sản xuất, từ đó tăng năng lực cạnh tranh hay không”, ông Phú đặt vấn đề.

Đặc biệt, ông Phú lưu ý đến việc đầu tư đổi mới, sáng tạo, tham gia vào phần thượng nguồn của ngành, để tăng tỷ lệ nội địa, không quá phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu như hiện tại.

Thành lập liên minh ngành nhôm Việt Nam và thế giới

Ông Trương Minh Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nhôm Việt Nam, Chủ tịch Nam Hải Group và EuroHa thừa nhận, việc tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ quốc tế trong ngành là cần thiết.

“Nhưng các doanh nghiệp nhôm Việt Nam chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí tham gia hội chợ lớn, chưa chắc đã có đơn hàng ngay, nên cũng phải cân nhắc rất nhiều”, ông Hải nói.

Các doanh nghiệp  kiến nghị giảm thuế xuất khẩu nhôm sau ép đùn mã 7640 từ 5% về 0%, để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn.

Quy mô nhỏ và vừa, công nghệ trung bình và thiếu đội ngũ nhân lực có chuyên môn kỹ thuật sâu về nhôm đang là thách thức lớn của ngành. Đây cũng là lý do mà sản phẩm và kinh nghiệm của doanh nghiệp nhôm được các doanh nghiệp tự đánh giá là chưa ổn.

Sản phẩm chủ yếu là nhôm định hình, tập trung vào lĩnh vực xây dựng và dân dụng. Khả năng sản xuất nhôm chất lượng cao hạn chế. Hệ quả là, doanh nghiệp khó tiếp cận với thị trường đòi hỏi cao. Đặc biệt, các doanh nghiệp cũng thiếu hiểu biết về luật pháp quốc tế, thiếu cả hiểu biết về quy định về xuất nhập khẩu.

“Chúng tôi đã tính tới giải pháp đột phá, thành lập liên minh ngành nhôm Việt Nam và thế giới. Đâu là liên minh giữa các doanh nghiệp nhôm nội có khát vọng xuất khẩu, hoạt động dựa trên nguyên tắc đoàn kết và kỷ luật kinh doanh”, ông Hải đề xuất.

Lợi ích của mô hình này, theo ông Hải, là tăng sức cạnh tranh nhờ tập trung vốn, công nghệ, nhân lực và kinh nghiệm của các thành viên, từ đó tối ưu hóa sản xuất. Các doanh nghiệp trong liên minh sẽ cùng nhau tìm kiếm và khai thác thi trường, tận dụng các FTA, chia sẻ rủi ro trong quá trình hoạt động...

“Các doanh nghiệp trong nành ô tô, ngân hàng... đều có các liên minh và đã hoạt động rất hiệu quả. Trên thế giới, nhiều mô hình liên mình doanh nghiệp trong ngành thành công như doanh nghiệp Đài Loan (Trung Quốc)...”, ông Hải làm rõ đề xuất.

Trong quá trình này, các doanh nghiệp sẽ chủ động nguồn lực, trí tuệ, hiệp hội sẽ cùng hỗ trợ, đồng hành.

“Chúng tôi cần sự hỗ trợ về chủ trương, chính sách từ các bộ, ngành, Chính phủ...”, ông Hải gửi kiến nghị tới các đại diện Bộ Công thương có mặt tại Diễn đàn.

Song trước mắt, các doanh nghiệp đang kiến nghị giảm thuế xuất khẩu nhôm sau ép đùn mã 7640 từ 5% về 0%, để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn.