Ông Lê Trung Hiếu, Phó cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính)

Ông đánh giá thế nào về sự chuyển mình của khu vực kinh tế tư nhân sau gần một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW?

Khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục khẳng định vai trò là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế theo đúng tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW. Điểm đáng chú ý là sự cải thiện rõ rệt về niềm tin kinh doanh và tinh thần khởi nghiệp, thể hiện qua sự gia tăng mạnh mẽ của số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường.

Năm 2025 ghi nhận một dấu mốc nổi bật với hơn 195.000 đơn vị thành lập mới, tăng 24% so với năm trước; đồng thời có trên 102.000 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, tăng 34,3%. Đây là những con số cho thấy xu hướng phục hồi và mở rộng đã hình thành khá rõ nét.

Bước sang quý I/2026, đà tăng này tiếp tục được duy trì và phát triển, với tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt trên 96.000, tăng 31,6%. Đáng chú ý, tháng 3/2026 ghi nhận gần 22.000 doanh nghiệp thành lập mới - là mức cao kỷ lục, gấp 3,3 lần bình quân hàng tháng của giai đoạn 2011-2015 và gấp 1,8 lần bình quân hàng tháng giai đoạn 2021-2024. Những con số này cho thấy khu vực tư nhân không chỉ phục hồi, mà đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới với động lực mạnh mẽ hơn.

Khu vực tư nhân ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Trong ảnh: Nhà máy sản xuất của Tập đoàn Hòa Phát - doanh nghiệp tư nhân trong top 10 của Việt Nam

Theo ông, những chỉ dấu nào cho thấy khu vực tư nhân đang phục hồi rõ nét?

Sự phục hồi của khu vực tư nhân có thể nhìn rõ qua việc làm và vốn đầu tư.

Về việc làm, năm 2025 các doanh nghiệp thành lập mới đã đăng ký tạo hơn 1,15 triệu việc làm, tăng 15% so với năm 2024. Đà này tiếp tục trong quý I/2026 với hơn 265.000 việc làm đăng ký mới, tăng 16,5%. Đây là tín hiệu quan trọng cho thấy khu vực tư nhân đang mở rộng sản xuất, kinh doanh thực chất.

Về vốn đầu tư, niềm tin của khu vực tư nhân được thể hiện rõ qua quy mô vốn đăng ký. Năm 2025, tổng vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới đạt hơn 1,91 triệu tỷ đồng, tăng trên 24%. Sang quý I/2026, con số này tiếp tục tăng mạnh lên hơn 538.000 tỷ đồng, tăng gần 51%, phản ánh kỳ vọng tích cực vào môi trường kinh doanh và triển vọng thị trường.

Sự phục hồi còn thể hiện qua mối liên kết chặt chẽ giữa gia tăng số doanh nghiệp và sự cải thiện của sức cầu. Quý I/2026, khu vực dịch vụ - lĩnh vực do kinh tế tư nhân dẫn dắt, có hơn 43.000 doanh nghiệp thành lập mới, chiếm gần 75% tổng số và tăng 56,6%. Động lực chính đến từ sự khởi sắc của tiêu dùng nội địa, với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng gần 11%.

Có thể nói, chính sự phục hồi của thị trường đã tạo “bệ đỡ” cho doanh nghiệp tư nhân gia nhập và mở rộng hoạt động, qua đó hình thành vòng xoáy tích cực giữa cung - cầu và đầu tư - tăng trưởng.

Theo ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất vẫn đang cản trở sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân hiện nay?

Sự rút lui của hàng chục ngàn doanh nghiệp không chỉ là hiện tượng đơn lẻ, mà phản ánh quá trình “thanh lọc” và tái cấu trúc sâu của khu vực kinh tế tư nhân. Các khó khăn hiện nay không tồn tại riêng lẻ, mà đang tương tác với nhau, tạo thành một “vòng xoáy rủi ro” tác động trực diện đến năng lực chống chịu của doanh nghiệp.

Thứ nhất, điểm dễ tổn thương nhất hiện nay nằm ở nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa, đặc biệt trong các ngành nhạy cảm với chuỗi cung ứng, tập trung ở lĩnh vực bán buôn, bán lẻ và sửa chữa ô tô, xe máy; xây dựng; công nghiệp chế biến, chế tạo. Đây đều là những ngành phụ thuộc lớn vào đầu vào, dòng tiền và sức cầu thị trường, nên dễ bị tổn thương khi môi trường kinh doanh biến động.

Thứ hai, sức cầu nội địa phục hồi chậm đang là “nút thắt” lớn đối với tăng trưởng. Khi tổng cầu chưa bứt phá, không gian thị trường bị thu hẹp, cạnh tranh nội ngành gia tăng với gần một nửa số doanh nghiệp đang chịu áp lực cạnh tranh lớn ngay tại thị trường trong nước.

Thứ ba, cú sốc chi phí đầu vào, đặc biệt là năng lượng và logistics, đang tạo áp lực rất lớn lên biên lợi nhuận. Giá nguyên nhiên vật liệu và chi phí vận tải tăng mạnh trong bối cảnh địa chính trị phức tạp đã khiến dòng tiền bị bào mòn, buộc doanh nghiệp phải thu hẹp hoạt động hoặc tạm ngừng để hạn chế thua lỗ.

Thứ tư, tình trạng thiếu đơn hàng và áp lực nợ đọng tiếp tục là rào cản lớn đối với dòng tiền. Đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng, tỷ lệ doanh nghiệp thiếu việc làm và chịu áp lực từ nợ đọng thanh toán vẫn ở mức cao, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động.

Điểm yếu “chí mạng” của doanh nghiệp tư nhân là vốn mỏng. Trong kỷ nguyên số, không có tiềm lực tài chính thì làm sao có thể đầu tư vào chuyển đổi số, kinh tế số, thưa ông?

Vốn đăng ký bình quân của doanh nghiệp thành lập mới hiện tại vẫn chỉ loanh quanh 10 tỷ đồng, tức là không hề tăng so với 10-15 năm trước. Vì vậy, nhiều người cho rằng, tuyệt đại đa số doanh nghiệp tư nhân không thể chuyển đổi số, chuyển đổi sang mô hình kinh doanh mới. Nhưng trên thực tế, điều này diễn ra ngược lại.

Trong bối cảnh “vốn mỏng”, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là lựa chọn dài hạn, mà đã trở thành điều kiện sống còn để doanh nghiệp tư nhân nâng cao năng suất, tối ưu chi phí và vượt qua giới hạn về quy mô.

Thực tế cho thấy, khu vực tư nhân thích ứng rất nhanh với các mô hình kinh doanh mới. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng công nghệ số, từ quản trị, bán hàng đến logistics, qua đó nâng cao hiệu quả vận hành và khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài. Ứng dụng quản trị số, logistics thông minh và thương mại điện tử đang giúp doanh nghiệp tư nhân giảm dần sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng truyền thống, từ đó gia tăng tính chủ động và khả năng thích ứng trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Để thực hiện mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp đang hoạt động vào năm 2030, theo ông, Chính phủ cần phải làm gì?

Có rất nhiều việc phải làm, trong đó việc đầu tiên là gỡ bỏ toàn bộ rào cản trong kinh doanh - đó là các loại giấy phép, điều kiện kinh doanh không cần thiết. Rất mừng là Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chủ trì cuộc họp bàn về giải pháp, cách thức thực hiện cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, phân cấp giải quyết thủ tục hành chính theo Kết luận số 18-KL/TW.

Hiện còn 198 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và trên  4.600 điều kiện kinh doanh. Thủ tướng đã yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục rà soát, cắt giảm tiếp 30% ngành nghề kinh doanh có điều kiện hiện nay, đồng thời cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết; cắt giảm 50% thời gian thực hiện, 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.

Có được lực lượng doanh nghiệp hùng hậu như ngày nay là nhờ Chính phủ từ nhiệm kỳ 2011-2016 đã rất quyết tâm tháo gỡ các rào cản gia nhập thị trường, nhiệm kỳ sau thực hiện quyết liệt hơn nhiệm kỳ trước. Và nhiệm kỳ này, Chính phủ còn quyết liệt hơn nữa, khi Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu không đợi hết quý II, mà đến ngày 20/4, tức là chỉ 1 tuần sau cuộc họp, các bộ, ngành phải đề xuất với Chính phủ phương án cắt giảm, cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Ngay trong tháng 4 này, Chính phủ sẽ thông qua phương án cắt giảm, cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Tôi tin rằng, việc cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh mạnh mẽ lần này không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí, cải thiện môi trường kinh doanh, mà còn khơi thông nguồn lực, củng cố niềm tin, tạo nền tảng để khu vực kinh tế tư nhân bứt phá trong giai đoạn tới.

Nền kinh tế Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Đài Loan (Trung Quốc) thành công như ngày nay là nhờ đặc biệt coi trọng sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Theo ông, Việt Nam rút ra bài học kinh nghiệm gì?

Kinh nghiệm của Trung Quốc đặc biệt có ý nghĩa tham khảo cho Việt Nam do những nét tương đồng về hệ thống chính trị và định hướng cải cách. Tại Trung Quốc, khu vực tư nhân hiện đóng góp trên 50% nguồn thu ngân sách nhà nước, hơn 60% GDP, trên 70% đổi mới công nghệ, hơn 80% việc làm đô thị. Nhiều tập đoàn tư nhân đã nằm trong danh sách Fortune Global 500.

Điều đáng lưu ý nhất là trong cơ cấu xuất khẩu Trung Quốc, tỷ trọng FDI đã giảm từ đỉnh 58% năm 2005, xuống 27% năm 2024, trong khi doanh nghiệp tư nhân từ con số không đã tăng lên chiếm 65%. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho việc nội lực dần thay thế ngoại lực trong quá trình phát triển.

Từ kinh nghiệm của Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore... có thể rút ra một số bài học quan trọng. Đó là, không có nền kinh tế nào thành công trong chuyển đổi mô hình phát triển mà thiếu đi khu vực tư nhân mạnh. Doanh nghiệp phải lớn mạnh mới có thể đầu tư lớn và đẩy mạnh đổi mới sáng tạo. Tận dụng ngoại lực là cần thiết, nhưng nội lực phải được phát triển và tăng cường, ngày càng thay thế được nguồn lực nước ngoài mới có được nền kinh tế tự chủ và bền vững.