Một góc phường Vĩnh Hưng nhìn từ trên cao, nơi không gian đô thị hiện hữu đan xen với ao hồ và những khu đất còn dư địa tái cấu trúc.

Chỉnh trang nhỏ lẻ chưa đủ giải bài toán hạ tầng

Cách hồ Hoàn Kiếm khoảng 4 km, Vĩnh Hưng nằm trong không gian phát triển giữa Vành đai 2 và Vành đai 3, tiếp giáp Vành đai 2,5 cùng trục đại lộ cảnh quan sông Hồng theo quy hoạch. Được thành lập sau sắp xếp địa giới hành chính và chính thức hoạt động từ ngày 1/7/2025, phường có diện tích 4,47 km², dân số gần 80.000 người.

Vị trí chiến lược mở ra dư địa phát triển lớn, song diện mạo đô thị Vĩnh Hưng vẫn mang nhiều mảng đối lập: đất nông nghiệp xen kẹt, dự án chậm triển khai, ao hồ chưa phát huy giá trị; giao thông, thoát nước, trường học và không gian công cộng chưa theo kịp nhu cầu. Ùn tắc, ngập úng, ô nhiễm, thiếu trường lớp đặt ra yêu cầu tái cấu trúc toàn diện, khớp nối hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội với không gian sinh thái.

Trong bối cảnh đó, Dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng được khởi công ngày 28/8/2026, mở ra cơ hội tổ chức lại toàn diện không gian đô thị thay vì tiếp tục xử lý từng điểm nghẽn riêng lẻ.

Dự án do Công ty TNHH Đầu tư Tập đoàn Mặt Trời, thành viên Tập đoàn Sun Group, làm chủ đầu tư, có tổng mức đầu tư 185.758 tỷ đồng và quy mô nghiên cứu khoảng 447 ha. Trong đó, khoảng 206,1 ha được cải tạo, tái thiết, đầu tư xây dựng mới và tổ chức lại hệ thống hạ tầng; 240,9 ha còn lại được cải tạo, chỉnh trang trên nền đô thị hiện hữu.

Phạm vi nghiên cứu gần tương đương diện tích tự nhiên của toàn phường cho thấy đây không phải dự án nhà ở biệt lập, mà là cuộc tổ chức lại một không gian đô thị đã tồn tại lâu năm, đồng thời giải quyết các vấn đề về giao thông, thoát nước, môi trường, trường học, cây xanh, mặt nước và công trình công cộng.  

Mặt đường xuống cấp, đọng nước làm gia tăng khó khăn cho người tham gia giao thông trên đường Lĩnh Nam vào những ngày mưa.

Từng là nút thắt lớn nhất của Dự án nâng cấp, mở rộng đường Lĩnh Nam, mặt bằng đoạn tuyến qua phường Vĩnh Hưng đã được tháo gỡ bằng đối thoại, công khai chính sách và sự đồng thuận của người dân.

Nguồn gốc đất phức tạp, hồ sơ pháp lý không đồng nhất và số hộ bị ảnh hưởng lớn từng đặt ra nhiều thách thức. Chính quyền phường cùng Ban Quản lý dự án đã thành lập các tổ công tác, kiên trì tiếp cận từng trường hợp, rà soát hồ sơ và giải thích chính sách để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân.

Đến cuối tháng 3/2026, phường hoàn thành 100% công tác giải phóng mặt bằng phần dự án thuộc địa bàn, dài khoảng 2,22 km phía dãy số lẻ, liên quan 253 hộ gia đình, cá nhân và 10 tổ chức. Kết quả này vượt khoảng 3 tháng so với cam kết với Thành phố, mở đường để công trình chuyển từ trạng thái chờ mặt bằng sang tăng tốc thi công.

Phường cũng tập trung xử lý các điểm nóng về trật tự đô thị, chợ cóc, chợ tạm và tổ chức lại hoạt động tại chợ dân sinh Lĩnh Nam. Những chuyển biến bước đầu góp phần trả lại sự thông thoáng cho một số tuyến đường, khu dân cư, cải thiện mỹ quan và hạn chế tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè.

Song các đợt ra quân mới giải quyết phần nổi của bài toán. Khi thiếu chợ dân sinh, bãi đỗ xe, vỉa hè, đường giao thông và không gian kinh doanh phù hợp, nguy cơ tái lấn chiếm vẫn hiện hữu. Chỉnh trang đô thị vì thế phải đi từ đầu tư hạ tầng đồng bộ, thay vì dựa vào những chiến dịch ngắn hạn.

Hạ tầng giao thông tại một số khu vực ở Vĩnh Hưng chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, gây khó khăn cho người dân trong những ngày mưa.

Áp lực giao thông là minh chứng rõ nét. Đường Lĩnh Nam, Vĩnh Hưng cùng một số tuyến kết nối thường xuyên quá tải vào giờ cao điểm do mặt đường chật hẹp, dân cư đông, trường học, cơ sở sản xuất và hoạt động kinh doanh đan xen.

Một số người dân phản ánh hệ thống đèn tín hiệu trên địa bàn còn thiếu, làm gia tăng xung đột tại các nút giao. Dù chưa có thống kê chính thức về số lượng đèn tín hiệu trên toàn phường, nhu cầu hoàn thiện tổ chức giao thông, bổ sung biển báo, đèn tín hiệu và phát triển giao thông công cộng đang trở nên cấp thiết.

Từ thực tế ấy, Dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng được kỳ vọng tạo ra lời giải ở quy mô lớn hơn. Thay vì cải tạo từng đoạn đường, xử lý từng điểm ngập hay bổ sung đơn lẻ một công trình xã hội, dự án hướng tới tổ chức đồng bộ hạ tầng giao thông, thoát nước, cây xanh, mặt nước, trường học và không gian công cộng.

Nghi thức khởi công khánh thành các công trình tiêu biểu dịp Quốc khánh của Hà Nội ngày 28/8/2026.

Phát biểu tại lễ khởi công, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh: “Tái thiết đô thị không đơn thuần là xây dựng lại mà phải là cải thiện thực chất hạ tầng và điều kiện sống của người dân; đồng thời tổ chức lại không gian đô thị hợp lý, bổ sung các công trình công cộng, hạ tầng xã hội còn thiếu và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực đất đai”.

Thông điệp ấy đặt ra thước đo rõ ràng cho dự án Vĩnh Hưng: giá trị của tái thiết phải được thể hiện bằng khả năng tháo gỡ những bất cập tích tụ nhiều năm và chuyển hóa quy hoạch thành chất lượng sống của người dân.

Đô thị 15 phút và quyền thụ hưởng của người dân

Điểm nhấn trong định hướng quy hoạch Vĩnh Hưng là sự kết hợp giữa đô thị 15 phút, đô thị thẩm thấu và mô hình phát triển gắn với giao thông công cộng.

Theo phương án được công bố, quỹ đất tại khu vực tái thiết sẽ ưu tiên cho công viên, cây xanh, mặt nước, công trình công cộng và hạ tầng giao thông. Các khu xây dựng mới được nghiên cứu kết nối với đường sắt đô thị, không gian ngầm đa chức năng theo mô hình TOD.

Khu vực quanh nhà ga của các tuyến đường sắt đô thị số 4, 8 và 15 được định hướng phát triển thành những tổ hợp tích hợp giao thông công cộng với thương mại, dịch vụ và không gian đi bộ. Đây là định hướng do chủ đầu tư công bố, chưa đồng nghĩa cả ba tuyến đã có lịch triển khai đồng thời.

Phối cảnh không gian đô thị tích hợp thương mại, dịch vụ, cây xanh và tiện ích cộng đồng tại Dự án Vĩnh Hưng.

Khi giao thông công cộng trở thành trục tổ chức không gian, nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân có thể giảm dần, trong khi thương mại, dịch vụ và tiện ích cộng đồng được phân bổ tập trung, thuận tiện hơn. Cách tiếp cận này đặc biệt cần thiết với Vĩnh Hưng, nơi mạng lưới đường hiện hữu đang chịu sức ép lớn từ mật độ dân cư và tốc độ đô thị hóa.

Trong mô hình đô thị 15 phút, người dân có thể tiếp cận trường học, cơ sở y tế, khu mua sắm, vui chơi và không gian công cộng trong khoảng 15 phút đi bộ. Để mô hình đi vào thực chất, đô thị phải có vỉa hè thông suốt, đường đi bộ an toàn, cây xanh, điểm nghỉ và lối qua đường hợp lý.

Việc dành quỹ đất cho giáo dục được kỳ vọng góp phần giảm áp lực trường lớp, hình thành hệ thống học tập phục vụ lâu dài cho cộng đồng hiện hữu và cư dân tương lai. Khi trường học, nơi làm việc, dịch vụ và không gian giải trí được bố trí gần nhau, thời gian đi lại giảm, áp lực giao thông cũng được tiết chế.

Song hành với đô thị 15 phút là mô hình đô thị thẩm thấu, hướng tới giải quyết ngập úng và cải thiện môi trường. Công viên, hồ điều hòa, cây xanh và mặt nước sẽ được kết nối thành mạng lưới sinh thái có khả năng hấp thụ, lưu giữ và điều tiết nước mưa.

Nếu được triển khai đồng bộ, những ao hồ hiện chưa phát huy giá trị có thể trở thành hạ tầng sinh thái, vừa hỗ trợ thoát nước, vừa điều hòa vi khí hậu và kiến tạo cảnh quan. Không gian mặt nước khi ấy sẽ được trả lại đúng vai trò trong cấu trúc đô thị, thay vì trở thành những khoảng trống bị lãng quên.

Một vấn đề được người dân đặc biệt quan tâm là tái định cư. Theo thông tin do chủ đầu tư công bố, toàn bộ hộ dân thuộc diện ảnh hưởng sẽ được bố trí tái định cư ngay trên địa bàn phường Vĩnh Hưng. Việc bố trí cụ thể sẽ được thực hiện theo đối tượng, điều kiện và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Phối cảnh không gian ven mặt nước, nơi các tiện ích công cộng, dịch vụ và cảnh quan sinh thái được tích hợp trong quy hoạch Dự án Vĩnh Hưng.

Tái định cư tại địa bàn phường giúp người dân duy trì quan hệ cộng đồng, sinh kế, việc làm và việc học của con em. Quan trọng hơn, các hộ phải di dời vẫn có điều kiện gắn bó với địa bàn quen thuộc, thụ hưởng hệ thống giao thông, trường học, công viên, cây xanh, dịch vụ cùng những tiện ích mới hình thành từ cuộc tái thiết.

Từ bản quy hoạch đến diện mạo đô thị hiện hữu vẫn là hành trình dài, đòi hỏi tiến độ minh bạch, nguồn lực bảo đảm và cơ chế giám sát chặt chẽ. Dự án được triển khai giữa khu vực đông dân cư nên mọi bước đi đều phải đồng thời giải quyết bài toán mặt bằng, tái định cư, giao thông, tiến độ xây dựng và ổn định đời sống.

Nếu những định hướng về giao thông công cộng, giáo dục, cây xanh, mặt nước, đô thị 15 phút và tái định cư tại chỗ được hiện thực hóa đầy đủ, cuộc tái thiết 447 ha sẽ vượt khỏi ý nghĩa của một dự án đơn lẻ, trở thành phép thử cho cách Hà Nội cải tạo đô thị hiện hữu: phát triển phải song hành với quyền lợi cộng đồng và người dân tại chỗ thực sự trở thành chủ thể thụ hưởng.