Nhu cầu mua vàng của người dân tăng mạnh sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán. Ảnh: Thùy Liên

Giá vàng đạt 191 triệu đồng/lượng vào ngày 29/1/2026, sau đó giảm mạnh về dưới 170 triệu đồng/lượng. Có lúc giá vàng được cho là đã giảm gần 25 triệu đồng/lượng chỉ trong 3 ngày. Điều này tương ứng với chuỗi 3 phiên lao dốc của giá vàng thế giới, giảm từ vùng đỉnh trên 5.500 USD/ounce có lúc xuống dưới 4.500 USD/ounce. Sau đó, giá vàng đã hồi phục về khu vực 4.700-4.800 USD/ounce.

Tính từ đỉnh của ngày 29/1, thì giá vàng giao ngay giảm khoảng 13%. Tuy nhiên, vào đầu tháng 2, nếu tính so với một tháng trước đó, thì giá vàng quốc tế vẫn tăng hơn 11% và so với 6 tháng trước đó, thì đã tăng hơn 40% và so với cùng kỳ năm trước, đã tăng hơn 70%. Và đến cuối tháng 2, giá vàng quay lại trên mức 5.000 USD/ounce.

Nhìn vào diễn biến của “cơn sốt” vàng với mức tăng giá 70% trong một năm này, có thể chia ra mấy giai đoạn như sau.

Thứ nhất, từ tháng 4 năm ngoái, vào thời điểm mà thế giới vẫn đang lo ngại về chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã có một chuỗi quan điểm về các giao dịch đánh cược USD sẽ mất giá được đưa ra (debasement trade), tiếp đó là sự phổ biến trở lại của quan điểm “Sell America”, vốn nhen nhóm từ mấy tháng trước trong bối cảnh nợ công của Mỹ tăng mạnh, lạm phát cao. Cú sốc thuế quan của ông Trump thổi bùng ngọn lửa này. Chỉ từ tháng 4 đến tháng 8/2025, giá vàng thế giới tăng hơn 14%, giá bạc tăng hơn 25%.

Tốc độ tăng giá của vàng và bạc bắt đầu được đẩy nhanh vào mùa thu, khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu cắt tiến trình lãi suất mạnh hơn trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục ra sức ép buộc Fed phải cắt lãi suất nhanh và mạnh hơn. Chỉ trong một tháng, cả vàng và bạc đều tăng giá hơn 10%. Các giao dịch thuật toán được cho là đã nhập cuộc mạnh vào thời điểm này, với các vị thế giao dịch thuận xu thế (momentum) và vay nợ cao đã được mở ra.

Đà tăng này chững lại vào tháng 12, khi Tập đoàn CME và Sàn giao dịch vàng Thượng Hải cho biết, họ sẽ nâng yêu cầu ký quỹ đối với các vị thế giao dịch kim loại quý, một yếu tố đã làm gia tăng áp lực bán. Sau thông báo của CME, giá vàng đã sụt giảm và giá bạc giảm mạnh 5%. Một số vị thế giao dịch thuận xu thế và vay nợ cao đã thua lỗ nặng.

Tuy nhiên, đầu năm 2026, một loạt sự kiện địa chính trị đã thổi bùng nỗi lo về xung đột vũ trang trên thế giới, khiến giá vàng tăng mạnh 23%. Đồng thời, trên mạng xã hội cũng lan truyền nhiều câu chuyện về việc các sàn giao dịch ở Thượng Hải, London và Chicago sẽ không có bạc để tất toán các vị thế giao sau (futures), dẫn đến cơn sốt đầu cơ bạc cũng tăng nhanh, tạo thành đỉnh giá lịch sử trong ngày 29/1.

Đến cuối tháng 1/2026, một sự kiện được cho là có tính bước ngoặt là Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề cử ông Kevin Warsh làm Chủ tịch Fed. Lựa chọn nhân sự của ông Trump được cho là đã thúc đẩy một sự “thay đổi quan điểm đột ngột” về các động lực giúp đẩy kim loại quý lên mức cao kỷ lục trong 12 tháng qua. Chỉ trong vài tiếng đồng hồ sau thông tin bổ nhiệm ông Warsh, USD tăng giá, giá vàng và bạc lao dốc, chiến lược giao dịch dựa trên kỳ vọng USD mất giá rơi vào tình thế phải đóng lại.

Đối với các nhà đầu tư, logic ở đây là ông Warsh, người vốn giữ quan điểm “diều hâu” (ít giảm lãi suất, kiểm soát chặt lạm phát), có thể không cắt lãi suất nhiều như ông Trump mong đợi. Điều đó khiến kỳ vọng lãi suất giảm nhiều lần trong năm 2026 biến mất, góp phần làm USD mạnh lên và khiến các tài sản trú ẩn an toàn như vàng trở nên kém hấp dẫn hơn.

“Việc đề cử ông Kevin Warsh làm Chủ tịch Fed đã bẻ gãy tâm lý bi quan về USD và có khả năng trở thành chất xúc tác cho những biến động quá mức của vàng và bạc, kết hợp với các yếu tố kỹ thuật về giá đang ở mức quá mua”, ông Manish Kabra, Trưởng chiến lược gia cổ phiếu Mỹ tại Societe Generale chia sẻ.

Ở một góc nhìn khác, sự đổ xô vào vàng và bạc, đặc biệt là với nhà đầu tư nhỏ lẻ, cũng là tiền đề để họ rời bỏ nó nhanh. “Đây là cách thị trường vận hành. Không ai nên ngạc nhiên khi các nhà đầu cơ đổ xô vào một thị trường đang tăng phi mã và cũng không ai nên ngạc nhiên khi họ rời bỏ nó”, Jeffrey Christian từ CPM nhận định.

Xếp hàng ‘bắt đáy” vàng

Khi giá vàng giảm mạnh, một hiện tượng xuất hiện tại nhiều nước châu Á là nhà đầu tư xếp hàng mua vàng. Nếu đây được cho là hiện tượng bình thường cả năm qua ở Trung Quốc hay Việt Nam, thì ở một nơi tưởng chừng là ít sốt hơn, điều đó cũng diễn ra trong đợt rớt giá lần này, đó là Singapore.

Bloomberg mô tả là người dân vẫn xếp hàng dài để mua vàng tại Singapore vào thứ Hai sau khi giá vàng lao dốc, cho thấy “sức mua của nhà đầu tư nhỏ lẻ với kim loại quý này bền bỉ đến kinh ngạc”.

Theo mô tả của hãng tin Bloomberg, tại trụ sở chính của Ngân hàng UOB - ngân hàng duy nhất tại đảo quốc này cung cấp các sản phẩm vàng vật chất cho nhà đầu tư cá nhân, khách hàng và người mua vãng lai đã chật kín khu vực sảnh chuyên dụng cho các giao dịch vàng miếng.

“Tôi đến mua vì giá vàng hôm nay giảm mạnh”, bà Ng Beng Choo chia sẻ. Người phụ nữ đã nghỉ hưu ngoài 70 tuổi này cho biết, bà đã đến và lấy số thứ tự từ lúc 9 giờ sáng, nhưng hơn 6 tiếng sau vẫn chưa đến lượt mình được gọi.

Tình trạng tương tự cũng được một số kênh truyền thông ghi nhận ở Thái Lan và Malaysia.

Một trong những nguyên nhân quan trọng được cho là, các nhà đầu tư nhỏ lẻ đang đặt cược rằng, những động lực chính thúc đẩy đà tăng của giá vàng, bao gồm một ông Trump ngày càng khó lường và kỳ vọng vào USD vẫn sẽ mất giá trong dài hạn, không thay đổi. Kỳ vọng đó càng được củng cố khi nhiều ngân hàng hàng đầu của Mỹ cũng đưa ra dự báo, giá vàng cuối năm sẽ ở mức trên 5.000 USD/ounce, khiến mặt bằng giá 4.500 USD/ounce trở nên hấp dẫn. Thậm chí, Deutsche Bank, một ngân hàng toàn cầu, trong một bản báo cáo ngắn sau khi giá vàng giảm mạnh cho biết, họ vẫn giữ nguyên dự báo giá vàng sẽ chạm mức 6.000 USD/ounce.

Có nên “bắt đáy”?

Như lý giải ở trên, nếu nhà đầu tư tin vào quan điểm rằng, USD sẽ tiếp tục mất giá trong dài hạn và nợ công của Mỹ sẽ vượt tầm kiểm soát với những gói ngân sách của Tổng thống Donald Trump và người kế nhiệm, thì bắt đáy kim loại quý là một chiến lược hợp lý. Những căng thẳng chính trị như giữa Mỹ với Iran trong thời gian gần đây cũng tạo thêm lực hỗ trợ cho giá vàng.

Tuy nhiên, ở đây cần có sự phân biệt vàng với bạc hay một số kim loại quý khác cũng được nhà đầu tư nhỏ lỏ thu gom như đồng hay platinum.

Vàng, về cơ bản, là một công cụ phòng ngừa rủi ro mất giá của các đồng tiền chủ chốt trên thế giới, bao gồm USD. Điều này có cơ sở vì mức độ tăng cung tiền, nợ công và sự suy yếu trong sức mua là một xu thế dài hạn. Bất ổn địa chính trị có thể dẫn đến những đợt đứt gãy nguồn cung, tăng giá hàng tiêu dùng và năng lượng.

Trong khi đó, đặt cược vào bạc hay kim loại quý khác cũng giống như trước đây người ta đặt cược vào bitcoin, nghĩa là đây là một tài sản có tính đầu cơ và đón trước tương lai rằng, những công cụ này cũng sẽ được chấp nhận nắm giữ như một của để dành như vàng. Điều này là không chắc chắn. Nhưng cũng không thể kết luận rằng, đây là bong bóng chắc chắn sẽ nổ. Đây chỉ là một ván cược rủi ro hơn và tính đầu cơ cao hơn. Đương nhiên là, tỷ suất sinh lợi cũng sẽ cao hơn nếu đặt cược đúng hướng vì chỉ cần một tỷ lệ tiền nhỏ hơn vào các quỹ đầu tư ETF bạc, thì đã có thể kéo giá bạc tăng mạnh hơn vàng nhiều do mức vốn hóa thấp hơn của nó.

Có người cho rằng, tỷ lệ giá bạc/giá vàng đang ở mức cực đoan nhất từ năm 1980 và sẽ phải “quay đầu mạnh mẽ”. Nghĩa là giá bạc sẽ giảm mạnh tương đối so với giá vàng. Tuy nhiên, cũng một năm trước, người ta đã cảnh báo về mức giá tăng cao quá nóng của bạc so với vàng và nhắc tới tỷ lệ này. Giờ thì nó chỉ tệ hơn mà thôi. Có thể sẽ có một lúc nào đó giá bạc giảm mạnh tương đối so với giá vàng, nhưng chọn đúng thời điểm đó để đặt cược không hề dễ.

Vì vậy, thay vì hỏi có nên mua bắt đáy, hay cược tương đối (long-short trade), thì nên xác định mức độ chấp nhận rủi ro đến đâu, lý do đầu tư là gì và mức độ rủi ro chấp nhận được. Đầu tư dài hạn hay đầu cơ ngắn hạn đều cần quản trị rủi ro hợp lý.