Trường liên cấp tăng sau sắp xếp mạng lưới

Theo tham luận của Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026 của ngành Nội vụ, tổng số cơ sở giáo dục công lập giảm từ 45.390 xuống còn 39.581.

Kết quả được hình thành từ nhiều phương án khác nhau tại từng địa phương. Cả nước đã sáp nhập 1.955 cơ sở giáo dục, giải thể 1.017 cơ sở, thành lập mới 857 cơ sở và tổ chức lại 1.518 cơ sở. Quá trình triển khai được xây dựng theo lộ trình, căn cứ quy mô trường lớp, số lượng học sinh, đội ngũ nhà giáo, điều kiện cơ sở vật chất và đặc điểm dân cư của từng khu vực.

Trên cơ sở hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các tỉnh, thành phố tiến hành rà soát toàn bộ mạng lưới trường học, điểm trường và thiết chế giáo dục thường xuyên. Phương án sắp xếp phải bảo đảm hoạt động giảng dạy diễn ra liên tục, quyền lợi của học sinh, giáo viên và các bên liên quan không bị ảnh hưởng.

Mạng lưới trường học sau tổ chức lại cần bảo đảm quy mô hợp lý, đội ngũ được phân bổ đúng nhu cầu, tài sản công được khai thác hiệu quả và cơ hội học tập của người dân không bị thu hẹp.

Đến cuối năm 2025, các địa phương cơ bản hoàn thành phương án tổ chức lại cơ sở giáo dục công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. 

Số liệu theo từng loại hình cho thấy mức giảm tập trung chủ yếu ở giáo dục mầm non, tiểu học và trung học cơ sở. Sau sắp xếp, số cơ sở mầm non giảm 700; trường tiểu học giảm 408; trường trung học cơ sở giảm 226.

Ngược lại, cả nước có thêm 10 trường trung học phổ thông và 106 trường phổ thông có nhiều cấp học. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận định sự thay đổi này phản ánh xu hướng phát triển mô hình trường liên cấp, qua đó tận dụng cơ sở vật chất, đội ngũ quản lý và nguồn nhân lực giảng dạy tại cùng một đơn vị.

Mô hình liên cấp có thể tạo thuận lợi cho quản trị, bố trí giáo viên và sử dụng phòng học, thiết bị. Tuy nhiên, quy mô trường sau sáp nhập thường lớn hơn, số cấp học nhiều hơn, kéo theo yêu cầu cao hơn về quản trị chuyên môn, tổ chức bộ máy và phân công trách nhiệm. Số trung tâm giảm từ 6.630 xuống còn 2.140, gắn với quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã và tổ chức lại các thiết chế giáo dục thường xuyên ở cơ sở.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng lĩnh vực này cần tiếp tục được theo dõi chặt chẽ. Khi số lượng trung tâm giảm sâu, các địa phương phải bảo đảm mục tiêu xây dựng xã hội học tập và tạo cơ hội học tập suốt đời cho người dân không bị suy giảm, nhất là tại địa bàn có diện tích rộng hoặc dân cư phân tán.

Sau sắp xếp, cả nước còn 1.021 điểm trường dôi dư, bỏ trống. Có 1.370 điểm trường, cơ sở giáo dục đã được chuyển đổi công năng. 

Khả năng tự chủ tài chính giữa các cơ sở giáo dục hiện còn chênh lệch lớn. Cả nước có 342 đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; 16 đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên; 3.384 đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên. Trong khi đó, 18.238 cơ sở vẫn do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên.

Những con số này cho thấy quá trình thu gọn mạng lưới cần gắn chặt với cơ cấu lại trường lớp, xác định quy mô phù hợp và nâng hiệu quả đầu tư công. Sáp nhập về mặt tổ chức sẽ khó đạt mục tiêu nếu cơ sở vật chất chưa được khai thác hợp lý, cơ chế tài chính chưa đổi mới hoặc chất lượng giáo dục tại đơn vị mới chưa được bảo đảm.

Giảm hơn 4.300 cán bộ quản lý trường học

Cùng với tổ chức lại mạng lưới, các địa phương đã rà soát đội ngũ cán bộ quản lý nhằm giảm đầu mối và ổn định hoạt động tại các cơ sở sau sáp nhập.

Số hiệu trưởng, giám đốc cơ sở giáo dục giảm từ 29.376 xuống 26.815 người, tương ứng giảm 2.561 vị trí. Số phó hiệu trưởng, phó giám đốc giảm từ 44.309 xuống 42.553, tức giảm 1.756 người.

Tính chung, hơn 4.300 vị trí lãnh đạo, quản lý tại các cơ sở giáo dục đã được tinh gọn. Kết quả này góp phần thu gọn bộ máy, giảm chồng chéo trong điều hành và tạo điều kiện bố trí lại nhân sự theo quy mô mới của từng trường.

Trong số hiệu trưởng được bổ nhiệm sau sắp xếp, 8.273 người được lựa chọn từ đội ngũ hiệu trưởng cũ, 6.539 người từ nguồn phó hiệu trưởng và 3.465 người từ các nguồn khác. 

Đối với cán bộ cấp phó dôi dư, 266 người được điều chuyển sang cơ sở giáo dục khác; 131 người được bố trí làm giáo viên; 537 người nghỉ hưu, nghỉ theo chế độ hoặc thuộc diện tinh giản. Ngoài ra, 70 trường hợp được giải quyết bằng các phương án khác.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, chế độ đối với đội ngũ dôi dư cơ bản được xử lý thận trọng, đúng quy định, qua đó giữ ổn định tâm lý cán bộ, giáo viên và tạo đồng thuận trong quá trình tổ chức lại hệ thống.

Dù vậy, sắp xếp nhân sự quản lý vẫn là khâu nhạy cảm. Tại một số địa phương, trường học sau hợp nhất có quy mô lớn, nhiều điểm trường và phạm vi quản lý rộng hơn trước, nhưng số lượng và cơ cấu cán bộ quản lý chưa tương xứng. Một hiệu trưởng có thể phải phụ trách nhiều cấp học, nhiều khu vực cách xa nhau, trong khi yêu cầu về chuyên môn, tài chính, cơ sở vật chất và nhân sự ngày càng nặng.

Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục rà soát đội ngũ theo vị trí việc làm, quy mô trường lớp và đặc thù địa bàn. Công tác bồi dưỡng năng lực quản trị cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng cũng cần được tăng cường để đáp ứng yêu cầu điều hành các cơ sở có quy mô lớn và cơ cấu phức tạp hơn.

Đối với giáo viên, tổng số nhân sự không biến động lớn do quy mô lớp học và học sinh cơ bản ổn định. Sắp xếp mạng lưới tạo điều kiện phân bổ giáo viên linh hoạt hơn, hỗ trợ khắc phục tình trạng thừa, thiếu cục bộ giữa các trường và địa bàn.

Tuy nhiên, điều chuyển giáo viên có thể phát sinh khó khăn về khoảng cách đi lại, điều kiện sinh hoạt, chuyên môn giảng dạy và sự khác biệt giữa các cấp học. Các địa phương vì vậy cần tính toán kỹ nhu cầu từng môn, từng trường và từng khu vực, tránh để tình trạng thiếu giáo viên kéo dài tại nơi khó tuyển dụng trong khi nơi khác vẫn còn nhân lực chưa được sử dụng hợp lý.