Đây là thông tin được TS. Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam chia sẻ tại Hội thảo “Cơ hội và Chính sách hỗ trợ Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ”.

Theo TS. Nguyễn Quân, doanh nghiệp đang đứng trước những cơ hội lớn từ các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, nổi bật là Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

“Nếu các quan điểm mang tính đột phá này được triển khai đầy đủ và thể chế hóa hiệu quả thông qua hệ thống luật pháp, nghị định, thông tư, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có dư địa phát triển rất lớn. Khi đó, hoàn toàn có thể hình thành một hệ thống doanh nghiệp hiện đại, hoạt động hiệu quả, đóng góp trực tiếp cho mục tiêu phát triển kinh tế đất nước”, TS. Nguyễn Quân nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, lực lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ đã có bước tăng trưởng đáng kể, từ vài trăm doanh nghiệp cách đây 3-4 năm, đến nay đã vượt mốc 1.000. Cùng với đó, sự bùng nổ của công nghệ số, bán dẫn, vi mạch và chuyển đổi số đang tạo nền tảng thuận lợi để các doanh nghiệp công nghệ bứt phá.

TS. Nguyễn Quân phát biểu tại hội thảo.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, TS. Nguyễn Quân cũng chỉ ra một nghịch lý kéo dài nhiều năm, đó là: Hiệu quả triển khai chính sách đối với doanh nghiệp khoa học và công nghệ còn rất hạn chế. Không ít doanh nghiệp dù đáp ứng đầy đủ tiêu chí công nghệ nhưng lại không mặn mà với danh hiệu “doanh nghiệp khoa học và công nghệ”.

Nguyên nhân là doanh nghiệp chưa cảm nhận được lợi ích thực chất từ các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng. Thủ tục hành chính vẫn là rào cản lớn. Trước đây, việc cấp giấy chứng nhận do các Sở Khoa học và Công nghệ địa phương đảm nhiệm, song nhiều nơi thiếu cán bộ đủ năng lực thẩm định các dự án công nghệ phức tạp. Bên cạnh đó, các hướng dẫn cụ thể, chi tiết vẫn còn thiếu, trong khi quy trình tiếp cận ưu đãi về thuế và đất đai được đánh giá là rườm rà, khiến doanh nghiệp nản lòng.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và các startup, khó khăn lớn nhất vẫn là nguồn vốn. Tài sản chủ yếu của họ là trí tuệ, trong khi tài sản thế chấp truyền thống gần như không có, khiến việc tiếp cận tín dụng ngân hàng trở nên khó khăn.

Từ thực tế hoạt động, bà Trần Thanh Việt, CEO Vgreen - Doanh nghiệp khoa học và công nghệ đi lên từ nghiên cứu sản xuất kombucha, cho biết nền tảng khoa học rõ ràng giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin với đối tác và thị trường, đồng thời mở ra dư địa phát triển dài hạn.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều rào cản, đặc biệt trong việc tiếp cận nguồn lực cho R&D, hoàn thiện hồ sơ khoa học chuyên sâu và chuyển hóa các chính sách hỗ trợ thành cơ chế vận hành cụ thể. Bên cạnh đó là những hạn chế về nhân lực khoa học công nghệ, năng lực hấp thụ và triển khai công nghệ, cũng như các yêu cầu ngày càng cao liên quan đến quản trị chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Tại hội thảo, các đại biểu đề xuất Việt Nam cần xem việc tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp khoa học công nghệ là yêu cầu tối quan trọng để củng cố hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đặc biệt, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế khuyến khích đầu tư R&D theo hướng minh bạch, linh hoạt, đồng thời tăng hiệu quả liên kết “ba nhà” giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp.

TS. Nguyễn Quân cũng đề xuất một hướng đi quan trọng khác là ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và các doanh nghiệp “spin-off” hình thành từ viện nghiên cứu, trường đại học. Dù mức hỗ trợ ban đầu không lớn, nhưng có thể tạo ra vai trò kích hoạt, tạo động lực để doanh nghiệp phát triển nhanh hơn.