Làm sạch dữ liệu, chuẩn bị nền tảng cho Hải quan số

Theo ông Lê Đức Thành, Trưởng ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan (Cục Hải quan), mục tiêu quan trọng hàng đầu của đợt làm sạch dữ liệu lần này là thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hướng tới tăng cường các nền tảng số, giảm thủ tục hành chính bằng giấy tờ.

Hoạt động tại Đội thông quan - Chi cục Hải quan khu vực III. Ảnh: HQ.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành Hải quan đang tập trung triển khai các nền tảng số đã được Bộ Tài chính phê duyệt, trong đó có hệ thống Hải quan số, hệ thống Một cửa quốc gia giai đoạn 3 và các nhiệm vụ thuộc Đề án 06.

Trong đó, Hải quan số là dự án có ý nghĩa tổng thể, hướng tới giải quyết toàn diện các bài toán nghiệp vụ của ngành. Hiện Cục Hải quan đang trình Bộ Tài chính phê duyệt dự án, dự kiến đưa hệ thống vào sử dụng cuối năm 2028.

Tuy nhiên, do cần thời gian để triển khai Hải quan số, từ nay đến năm 2028, ngành Hải quan sẽ tập trung xây dựng hệ thống Một cửa quốc gia giai đoạn 3. Hệ thống này nhằm tăng cường kết nối, trao đổi thông tin giữa cơ quan Hải quan với các bộ, ngành, hỗ trợ xử lý giấy phép xuất nhập khẩu và chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) điện tử.

Dự kiến từ tháng 11/2026, hệ thống sẽ được triển khai từng bước với những bộ, ngành đã sẵn sàng.

Song song với đó, ngành Hải quan đẩy mạnh số hóa chứng từ nhằm giảm hồ sơ giấy. Hoạt động này được thí điểm tại Chi cục Hải quan khu vực III (Hải Phòng) từ tháng 6/2026. Đến ngày 15/10, đơn vị đã số hóa 44 chứng từ trong bộ hồ sơ hải quan. Từ thời điểm này, toàn bộ hồ sơ hải quan tại đơn vị, với hơn 150 chứng từ, được thực hiện số hóa. Mục tiêu tiếp theo là mở rộng việc số hóa toàn bộ số chứng từ này trên phạm vi cả nước.

Để bảo đảm công tác quản lý trong bối cảnh giảm giấy tờ và tăng cường số hóa, cơ quan Hải quan phải nâng cao khả năng giám sát an ninh mạng, đồng thời xác định chính xác các cá nhân, tổ chức tham gia hệ thống.

Vì vậy, một nhiệm vụ quan trọng hiện nay là rà soát, xác thực lại toàn bộ tài khoản đã cấp cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các bên liên quan. Người khai hải quan, doanh nghiệp và các đối tượng tham gia hệ thống phải truy cập để đăng ký, xác nhận lại thông tin tài khoản; bổ sung một số thông tin như số căn cước công dân của người khai hải quan và thông tin liên quan đến doanh nghiệp.

Việc làm sạch dữ liệu áp dụng với tất cả các đối tượng tham gia hệ thống hải quan, gồm doanh nghiệp xuất nhập khẩu, các đơn vị thuộc bộ, ngành, hãng vận tải, ngân hàng và công chức hải quan.

Sau khi hoàn thành làm sạch dữ liệu vào ngày 31/12/2026, cơ quan Hải quan sẽ chuyển dữ liệu để xác thực với cơ quan Công an thông qua VNeID, qua đó kiểm tra và điều chỉnh những sai sót có thể phát sinh trong quá trình đăng ký.

Ông Thành cho biết, trên cơ sở tài khoản được xác thực, hệ thống có thể kiểm soát người đăng nhập và ghi lại nhật ký thao tác. Kết hợp với số hóa chứng từ, việc này giúp nâng cao độ tin cậy của dữ liệu, xác định rõ cá nhân, tổ chức tạo lập và khai báo thông tin.

“Khi có vấn đề cần làm rõ về pháp lý, thủ tục hay sửa chữa sai sót, hệ thống sẽ biết địa chỉ cụ thể để nhắn tin trao đổi, gọi điện hỗ trợ, hoặc cảnh báo trong trường hợp có thông tin bị lộ lọt”, ông Thành nhấn mạnh.

Đây cũng là bước chuẩn bị nền tảng dữ liệu cho hệ thống Hải quan số vào năm 2028, hướng tới mức độ tự động hóa cao hơn, giảm tỷ lệ tờ khai luồng Vàng (kiểm tra chi tiết hồ sơ) và tăng tỷ lệ luồng Xanh (được hệ thống thông quan tự động), qua đó tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Chưa đến 10.000 tài khoản được làm sạch

Một trong những vấn đề được doanh nghiệp quan tâm là việc cập nhật thông tin có làm phát sinh thêm chi phí và mất nhiều thời gian hay không.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Lê Đức Thành khẳng định việc làm sạch dữ liệu không làm phát sinh thêm chi phí cho doanh nghiệp. Thời gian thực hiện phụ thuộc chủ yếu vào người được cấp tài khoản.

Hiện Cục Hải quan đã đưa lên Internet trang thông tin để người khai hải quan chủ động cập nhật, xác nhận thông tin tại địa chỉ: https://dksd.customs.gov.vn/client/external. Thời hạn hoàn thành dự kiến là ngày 31/12/2026.

“Đối với các tài khoản chưa được làm sạch, cơ quan Hải quan sẽ có thông báo và tiến hành đóng tài khoản để bảo đảm sau ngày 31/12/2026, các tài khoản đăng ký với Hải quan đều có đầu mối, cá nhân, doanh nghiệp thực hiện cụ thể”, ông Thành cho biết.

Đáng chú ý, tiến độ thực hiện hiện còn chậm. Theo thống kê của Cục Hải quan, số doanh nghiệp thường xuyên làm thủ tục xuất nhập khẩu hiện vào khoảng 90.000-100.000 doanh nghiệp. Tuy nhiên, sau hơn 1 tháng triển khai kể từ ngày 25/9/2026, đến cuối tháng 10, số tài khoản được làm sạch mới đạt dưới 10.000.

Trước tình hình này, Cục Hải quan đang tăng cường thông báo, tuyên truyền, đề nghị doanh nghiệp sớm truy cập hệ thống để đăng ký lại thông tin. Các chi cục hải quan khu vực được chỉ đạo đẩy mạnh vận động, nhắc nhở và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thực hiện.

Cơ quan Hải quan cũng duy trì bộ phận hỗ trợ để xử lý vướng mắc. Trường hợp gặp sự cố kỹ thuật hoặc lỗi xác thực, doanh nghiệp cần chụp lại màn hình lỗi, gửi email đến địa chỉ [email protected], kèm thông tin liên hệ để được phối hợp giải quyết.

Đặc biệt lưu ý, việc cập nhật thông tin tài khoản phụ thuộc phần lớn vào sự chủ động của doanh nghiệp. Nếu không thực hiện đúng quy định và bị đóng tài khoản sau ngày 31/12/2026, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục hải quan, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu.

Làm sạch dữ liệu không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là bước quan trọng để xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan. Do đó, cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp, sớm hoàn thành việc cập nhật và xác thực tài khoản theo yêu cầu.