Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước đang được cải thiện

Báo cáo của Chính phủ về hoạt động đầu tư, quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2024 cho thấy kết quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước đã được cải thiện.

Cụ thể, năm 2024, 673 doanh nghiệp có vốn nhà nước (476 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và 197 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ) đang sở hữu tổng tài sản 4,1 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 1,9 triệu tỷ đồng, tăng lần lượt 6% và 4% so với năm trước.

Về kết quả kinh doanh, các doanh nghiệp này có doanh thu 2,9 triệu tỷ đồng, tăng 9% và lãi trước thuế gần 249.000 tỷ đồng, tăng 18% so với năm trước

Tuy vậy, trong số này có 52/673 doanh nghiệp (chiếm 8% tổng số DNNN) có lỗ phát sinh trong năm với tổng số 2.424 tỷ đồng. Có 133/673 doanh nghiệp còn lỗ lũy kế, với tổng lỗ lũy kế 104.353 tỷ đồng.

Theo báo cáo Chính phủ, năm 2024, các DNNN đã đạt kết quả tích cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, các chỉ tiêu về tài chính chủ yếu (đặc biệt là doanh thu, lãi phát sinh trước thuế, các khoản nộp NSNN) có sự tăng trưởng so với cùng kỳ năm 2023; đồng thời, DNNN tiếp tục thực hiện tốt việc bảo toàn, phát triển vốn, tài sản, cơ bản hoàn thành nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, đầu tư phát triển theo kế hoạch được phê duyệt.  

Các DNNN, trọng tâm là các Tập đoàn, Tổng công ty nhà nước tiếp tục đóng vai trò chi phối, chủ đạo trong những ngành, lĩnh vực có tính chất chiến lược, thiết yếu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội; là công cụ quan trọng để thực hiện ổn định nền kinh tế vĩ mô, đối phó với những biến động của thị trường, kiềm chế lạm phát, bảo đảm cân bằng về đầu tư phát triển theo vùng, miền; góp phần xây dựng và phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng cần thiết cho nền kinh tế…   

Mặc dù vậy, Chính phủ cũng thẳng thắn nhìn nhận, vai trò của DNNN trong dẫn dắt, tạo động lực cho doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế phát triển và thúc đẩy liên kết, hình thành chuỗi giá trị gia tăng còn hạn chế.

Chỉ một số Tập đoàn, Tổng công ty lớn hoạt động trong những ngành có ảnh hưởng quyết định đến việc nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, dẫn dắt quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế như công nghệ lõi, công nghệ số, các ngành năng lượng mới, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và các ngành chứa đựng giá trị khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hầu hết các DNNN còn lại hoạt động trong ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu đều vận hành theo phương thức khép kín, thực hiện gần như toàn bộ các khâu của quá trình sản xuất, kinh doanh để tạo thành chuỗi sản xuất khép kín nội bộ, chưa tạo nhiều điều kiện để doanh nghiệp khác tham gia vào chuỗi sản xuất, tiêu thụ.

Nguồn lực về vốn, tài sản của DNNN chưa được khơi thông mạnh mẽ do quy định về phân công, phân cấp thẩm quyền quyết định đầu tư chưa trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp đối với các quyết định đầu tư lớn, các quyết định mang tính rủi ro. Việc đầu tư trở lại của Nhà nước cho doanh nghiệp còn hạn chế và chưa kịp thời do phạm vi đầu tư vốn bị bó hẹp, trình tự, thủ tục còn rườm rà, phức tạp.

Tính chủ động, cạnh tranh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của DNNN còn hạn chế. Thủ tục ra quyết định của DNNN còn phức tạp dẫn đến mất cơ hội đầu tư, kinh doanh. Đối với một số nội dung, DNNN phải chờ ý kiến chấp thuận hoặc phê duyệt của cơ quan đại diện chủ sở hữu và các cơ quan có liên quan, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các dự án đầu tư, sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Nhìn chung, hiệu quả hoạt động chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ; Công tác đổi mới quản trị doanh nghiệp còn chậm,  việc tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp còn nhiều bất cập…

Để nâng cao hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước, ngày 14/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2025 trong đó phân công rõ, phân cấp mạnh trong việc quản lý vốn nhà loanh nghiệp; tăng tính chủ động trong các quyết định đầu tư của doanh nghiệp… 

Chính phủ chỉ đạo, DNNNN cần tập trung tiên phong trong 6 lĩnh vực: Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo; đóng góp tích cực cho 3 đột phá chiến lược; tiên phong trong tăng tốc, bứt phá tăng trưởng; tiên phong trong phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; tiên phong tích cực tham gia thực hiện chính sách xã hội và an sinh xã hội; tiên phong tạo hàng hóa, sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam.

Cơ quan đại diện chủ sở hữu tập trung chỉ đạo người đại diện chủ sở hữu trực tiếp tại doanh nghiệp, người đại diện vốn nhà nước và DNNN tuân thủ các quy định của pháp luật; thực hiện đúng chức năng nhiệm vụ theo phân công; áp dụng khoa học công nghệ, đẩy nhanh quá trình cho ý kiến đối với các nội dung DNNN phải báo cáo, xin ý kiến; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nhằm kịp thời phát hiện những sai phạm…  

Ngoài ra, doanh nghiệp nhà nước cần tiếp tục nâng cao hiệu quả, hiệu suất sử dụng tài sản, nguồn vốn; tối ưu về năng lực, hiệu lực hệ thống quản trị; cơ cấu lại các đơn vị thành viên, thoái vốn tại các đơn vị yếu kém, thua lỗ.

Đồng thời, tập trung thực hiện, sớm hoàn thành các dự án, công trình trọng điểm, quan trọng quốc gia. Cập nhật hệ thống quản trị của DNNN theo mô hình quản trị hiện đại của thế giới, phù hợp với thông lệ quốc tế; Tăng cường gắn kết khu vực nhà nước và khu vực tư nhân…