Nhiều doanh nghiệp vàng đang trong cảnh khan hiếm nguyên liệu, phải co hẹp sản xuất. Ảnh: Dũng Minh

Doanh nghiệp vàng rơi vào cảnh rủi ro pháp lý

Vàng “nóng bỏng tay” đã kích thích nhu cầu đầu tư vàng tăng mạnh, trong khi NHNN vẫn “đóng băng” hoạt động nhập khẩu vàng hơn chục năm qua đẩy doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức vào tình thế hết sức khó khăn về nguyên liệu.

Năm 2025, PNJ đặt mục tiêu kinh doanh đi lùi (doanh thu giảm 17%, lợi nhuận giảm 7%). Ông Lê Trí Thông, Phó chủ tịch HĐQT, kiêm Tổng giám đốc PNJ cho biết, Công ty đang gặp khó khăn do sự khan hiếm nguồn cung vàng nguyên liệu và các hoạt động siết chặt kiểm soát thị trường.

Ngoài PNJ, nhiều doanh nghiệp vàng cũng đang trong cảnh khan hiếm nguyên liệu, buộc phải co hẹp sản xuất. Nếu cố tình mua nguyên liệu trôi nổi trên thị trường, họ đứng trước rủi ro bị xử phạt.

“Suốt 13 năm qua, kể từ khi Nghị định 24/2012/NĐ-CP có hiệu lực, nhập khẩu vàng hoàn toàn đóng băng. Để có nguyên liệu sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp buộc phải mua vàng nguyên liệu trôi nổi trên thị trường, dẫn tới rủi ro pháp lý rất lớn”, ông Đinh Nho Bảng, Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam “tố khổ”.

Trong khi đó, ông Shaokai Fan, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm Trung Quốc), kiêm Giám đốc Ngân hàng Trung ương toàn cầu tại Hội đồng Vàng thế giới thông tin, ông có trao đổi với một doanh nghiệp vàng tại Việt Nam và được biết, tình trạng thiếu nguyên liệu sản xuất đang khá nghiêm trọng, họ cần ít nhất 3,5 tấn vàng nguyên liệu/năm, nhưng nhiều năm nay không được nhập khẩu.

“Theo Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam và nghiên cứu từ Metal Focus, nhu cầu vàng trang sức ở Việt Nam dao động khoảng 15-20 tấn mỗi năm, tức chỉ khoảng 1,7 tỷ USD. Con số này không gây ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam và hoàn toàn có thể bù đắp lại bằng xuất khẩu trang sức. Hy vọng năm nay, NHNN sẽ cho phép nhập khẩu vàng trở lại”, ông Shaokai Fan nói.

Đáng mừng là, theo Dự thảo sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP, NHNN sẽ cấp giấy phép cho một số doanh nghiệp, ngân hàng đáp ứng điều kiện được nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng và vàng trang sức mỹ nghệ. Điều này sẽ giúp giải “cơn khát” vàng nguyên liệu trong nước và tạo cơ hội lớn cho ngành vàng trang sức Việt.

Theo các chuyên gia, Việt Nam không thua kém các nước trong khu vực về trình độ gia công, chế tác vàng. Nếu được tiếp cận nguồn nguyên liệu với giá hợp lý, doanh nghiệp vàng hoàn toàn có cơ hội xuất khẩu.

Không áp dụng cho mọi doanh nghiệp vàng trang sức

Theo quy định hiện hành, hoạt động kinh doanh mua bán vàng trang sức mỹ nghệ khi đáp ứng đủ điều kiện theo quy định thì không cần phải được NHNN cấp phép. NHNN chỉ cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện với các doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức mỹ nghệ.

Cần tạo thuận lợi cho ngành vàng trang sức

- Ông Shaokai Fan, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm Trung Quốc) Hội đồng Vàng thế giới

Một số doanh nghiệp vàng Việt Nam cho biết, đã xuất khẩu sản phẩm đến nhiều nước trên thế giới, song số lượng còn rất ít, nguyên nhân chính là thiếu nguyên liệu. Hiện nay, Thái Lan, Malaysia, Indonesia đã xuất khẩu hàng tỷ USD vàng trang sức mỗi năm.

Tôi tin rằng, ngành trang sức của Việt Nam có năng lực và lực lượng lao động hoàn toàn có thể cạnh tranh với các đối thủ trong khu vực. Vấn đề là Chính phủ cần tạo thuận lợi, hỗ trợ cho ngành này, trước hết là về nguồn nguyên liệu.

Đối với việc nhập khẩu vàng nguyên liệu để phát triển ngành sản xuất trang sức mỹ nghệ, ông Đào Xuân Tuấn, Cục trưởng Cục Quản lý ngoại hối (NHNN) cho biết, hiện số lượng doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh mua bán vàng trang sức mỹ nghệ rất lớn, hơn 6.000 doanh nghiệp, nhưng quy mô vốn của các doanh nghiệp thường rất nhỏ.

Do đó, để đảm bảo các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng có đủ năng lực tài chính nhập khẩu vàng nguyên liệu, Dự thảo Nghị định quy định, NHNN thực hiện cấp phép cho các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng nhập khẩu vàng nguyên liệu (là các doanh nghiệp đủ điều kiện sản xuất vàng miếng) để bán cho các doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức vàng mỹ nghệ.

Theo quy định của Dự thảo, doanh nghiệp được NHNN xem xét cấp giấy phép sản xuất vàng miếng phải có vốn điều lệ tối thiểu 1.000 tỷ đồng, tổ chức tín dụng phải có vốn điều lệ từ 50.000 tỷ đồng trở lên. Chiểu theo quy định này, trên thị trường chỉ có một số đơn vị đáp ứng điều kiện sản xuất vàng miếng và nhập khẩu vàng, gồm PNJ, DOJI, SJC, nhóm ngân hàng Big 4 (BIDV, Vietcombank, VietinBank, Agribank) cùng với các ngân hàng VPBank, Techcombank, MB. 

Tổ chức tín dụng, doanh nghiệp được cấp giấy phép xuất nhập khẩu vàng chỉ được phép nhập khẩu vàng miếng, vàng nguyên liệu của nhà sản xuất vàng được chứng nhận bởi Hiệp hội Thị trường vàng London.

Các đơn vị nhập khẩu vàng cũng phải xây dựng và báo cáo NHNN quy định nội bộ về xuất khẩu, nhập khẩu, biện pháp bảo đảm an toàn trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng; xây dựng quy định nội bộ về việc bán vàng nguyên liệu đảm bảo công khai, minh bạch; công bố công khai thông tin về việc bán vàng nguyên liệu, quyền và nghĩa vụ của khách hàng.

“Các quy định trên cho phép tăng cung vàng nguyên liệu, song vẫn đảm bảo có sự kiểm soát của Nhà nước với thị trường vàng trang sức mỹ nghệ”, ông Tuấn cho biết.

Với sự hỗ trợ của công nghệ, việc giám sát vàng nhập khẩu được sử dụng làm gì, tiêu thụ đến đâu, tồn kho bao nhiêu… hoàn toàn nằm trong tầm tay của NHNN. Ngoài ra, hạn mức nhập khẩu vàng cũng được NHNN kiểm soát chặt chẽ. Vì vậy, không cần lo ngại nhập khẩu vàng sẽ tác động tiêu cực đến kinh tế vĩ mô.