Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung các quy định về kiểm tra, đánh giá học sinh tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. 

Những điều chỉnh lần này hướng tới đồng bộ công tác đánh giá học sinh với yêu cầu chuyển đổi số của ngành giáo dục, các quy định mới của pháp luật và mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Thông tư số 27/2020/TT-BGDĐT về đánh giá học sinh tiểu học và Thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT về đánh giá học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc chuyển mạnh từ quản lý hồ sơ học tập theo phương thức truyền thống sang môi trường số. Nếu các quy định hiện hành chủ yếu đề cập việc quản lý, ghi chép, giao nhận học bạ theo hình thức truyền thống, dự thảo mới thống nhất sử dụng học bạ số trong ghi nhận, cập nhật và quản lý kết quả đánh giá học sinh.

Đối với học sinh tiểu học, hồ sơ đánh giá từng năm học gồm học bạ số và bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo dục của lớp. Hiệu trưởng có trách nhiệm chỉ đạo nghiệm thu, bàn giao kết quả giáo dục, hồ sơ đánh giá và dữ liệu học bạ số, bảo đảm thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời và thống nhất với dữ liệu quản lý của nhà trường.

Ở cấp trung học, dự thảo bổ sung quy định làm rõ việc sử dụng học bạ số. Những yêu cầu như ghi bằng bút, sửa chữa bằng mực đỏ, ký và đóng dấu trực tiếp sẽ chỉ còn áp dụng đối với học bạ giấy trong thời gian chuyển tiếp. Việc cập nhật, chỉnh sửa, ký số, phát hành, lưu trữ, khai thác và sử dụng học bạ số sẽ thực hiện theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Một điểm mới khác có tác động trực tiếp đến hoạt động kiểm tra trong trường học là dự thảo lần đầu cho phép nhà trường tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ bằng bài kiểm tra trên máy tính.

Tuy nhiên, hình thức này không được triển khai đồng loạt mà chỉ thực hiện khi nhà trường đáp ứng các điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm kiểm tra, đánh giá và nhân lực vận hành theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trước khi tổ chức, nhà trường phải thông báo cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức kiểm tra cũng như những yêu cầu kỹ thuật liên quan. Đáng chú ý, kết quả kiểm tra trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy.

Quy định mới cũng tính đến những tình huống phát sinh khi phụ thuộc vào công nghệ. Trường hợp xảy ra sự cố kỹ thuật, nhà trường phải có phương án dự phòng, có thể tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang kiểm tra trên giấy trong vòng 7 ngày làm việc.

Đối với học sinh khuyết tật, nhà trường phải có những điều chỉnh hợp lý để các em có thể tiếp cận hình thức kiểm tra trên máy tính hoặc được chuyển sang hình thức kiểm tra phù hợp.

Cùng với chuyển đổi số, dự thảo dành nhiều nội dung nhằm tăng tính linh hoạt và phù hợp với từng nhóm học sinh, đặc biệt là học sinh khuyết tật.

Nguyên tắc được đặt ra là đánh giá học sinh khuyết tật căn cứ vào kế hoạch giáo dục cá nhân và sự tiến bộ của chính học sinh, không so sánh với học sinh khác. Nội dung có thể bao gồm kết quả rèn luyện, học tập và giáo dục kỹ năng đặc thù nếu có.

Hình thức kiểm tra cũng có thể được điều chỉnh phù hợp với dạng tật và mức độ khuyết tật. Chẳng hạn, đề kiểm tra và bài làm có thể được chuyển sang chữ nổi Braille hoặc sử dụng phần mềm đọc màn hình đối với học sinh khuyết tật nhìn. Với học sinh khuyết tật nghe, nói, kiểm tra nghe - nói có thể được thay bằng bài viết, trắc nghiệm hoặc ngôn ngữ ký hiệu.

Trường hợp học sinh khuyết tật có học tại lớp nhưng do hoàn cảnh không thể đến lớp thường xuyên, việc đánh giá sẽ căn cứ vào nhận xét thường xuyên và kết quả đánh giá định kỳ các môn học cốt lõi.

Đáng chú ý, dự thảo cũng thay đổi cách nhìn đối với việc đánh giá học sinh sau khi chấp hành kỷ luật, theo hướng ghi nhận khả năng sửa sai và sự tiến bộ.

Sau khi học sinh hoàn thành việc chấp hành quyết định kỷ luật và được nhà trường công nhận, giáo viên chủ nhiệm có trách nhiệm đánh giá lại kết quả rèn luyện theo đúng quy trình, qua đó ghi nhận những cố gắng và tiến bộ của học sinh trong học kỳ hoặc năm học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá quy định này thể hiện tinh thần nhân văn, tạo cơ hội để học sinh sửa sai.

Một điều chỉnh khác liên quan trực tiếp đến học sinh cuối cấp. Đối với lớp 9 và lớp 12, việc kiểm tra, đánh giá lại kết quả rèn luyện, học tập trong kỳ nghỉ hè sẽ được bố trí linh hoạt về thời gian, bảo đảm không ảnh hưởng đến tiến độ tuyển sinh và quyền tiếp tục học tập của học sinh ở cấp học, bậc học tiếp theo.