Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang môi trường số, nhiều quốc gia và khu vực đang thúc đẩy xây dựng hạ tầng niềm tin số (Digital Trust Infrastructure) nhằm bảo đảm tính xác thực và liên thông của dữ liệu trong các giao dịch xuyên biên giới. 

PILA (Việt Nam) và TOTM Technologies (Singapore) đã chính thức ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) nhằm phát triển hạ tầng niềm tin số xuyên biên giới cho khu vực ASEAN. Hợp tác hướng tới xây dựng nền tảng xác minh số đáng tin cậy cho các giao dịch xuyên biên giới, qua đó thúc đẩy thương mại số, giảm chi phí xác minh và tăng cường tin cậy giữa các doanh nghiệp, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý.

Trong giai đoạn đầu, PILA và TOTM Technologies công bố hợp tác triển khai Proof of Concept (PoC) ứng dụng Chứng chỉ số (Verifiable Credentials - VC) như một lớp niềm tin số bổ trợ cho quy trình L/C giữa các ngân hàng Việt Nam và Singapore. Sáng kiến sẽ được triển khai trên khung kỹ thuật TradeTrust của Cơ quan Phát triển Truyền thông và Thông tin Singapore (IMDA), qua đó tạo điều kiện để hai bên xây dựng một hành lang thương mại số đáng tin cậy giữa hai quốc gia.

Đại diện PILA (Việt Nam) ký kết hợp tác chiến lược cùng TOTM Technologies (Singapore).

Sáng kiến đầu tiên: xác thực Thư tín dụng (L/C) nhanh hơn, độc lập và chống giả mạo - mà không thay đổi bất kỳ quy trình pháp lý nào của L/C

Thư tín dụng (L/C) là một trong những phương thức thanh toán phổ biến và quan trọng trong thương mại quốc tế. Nhưng để xác minh một L/C do ngân hàng nước ngoài phát hành, các ngân hàng hiện vẫn phải gọi điện, tra cứu qua SWIFT và đối chiếu chứng từ qua lại dẫn đến quy trình nhiều bước, kéo dài nhiều ngày, phát sinh chi phí và tiềm ẩn rủi ro sai sót hoặc giả mạo.

Trên cơ sở đó, hai bên phát triển giải pháp là một lớp xác thực số chạy song song với L/C. Theo mô hình mới, ngân hàng vẫn phát hành và xử lý L/C y như hiện nay. Song song, ngân hàng phát hành cấp thêm một VC chứng thực tính xác thực của L/C đó. Khi thông tin được chuyển sang ngân hàng đối tác, bên nhận chỉ cần đối chiếu VC với hạ tầng tin cậy để kiểm tra ngay lập tức: Nguồn phát hành: đúng ngân hàng, không phải mạo danh; Tính toàn vẹn của thông tin: thông tin không bị chỉnh sửa; Trạng thái của VC: VC còn hiệu lực, chưa bị thu hồi.

Điểm cốt lõi của giải pháp là bên xác thực không cần kết nối trực tiếp tới bên phát hành. Niềm tin đến từ hạ tầng chung, nên việc kiểm chứng diễn ra độc lập, tức thì và không phụ thuộc vào quan hệ song phương giữa hai ngân hàng.

Mô hình hoạt động hai chiều đối xứng: ngân hàng Việt Nam phát hành VC được ngân hàng Singapore xác thực trên hạ tầng tại Việt Nam; và ngược lại, VC do ngân hàng Singapore phát hành được ngân hàng Việt Nam xác thực trên hạ tầng tại Singapore.

VC chỉ đóng vai trò xác thực, không tạo nghĩa vụ thanh toán, không thay thế L/C và không làm thay đổi trách nhiệm pháp lý của các bên theo quy định, thông lệ hiện hành. Vì nằm hoàn toàn ngoài hành lang pháp lý của L/C, giải pháp được thử nghiệm và tiếp tục mở rộng dựa trên niềm tin và công nghệ, mà không đòi hỏi bất kỳ thay đổi pháp lý nào đối với chính công cụ L/C. 

Trong mô hình hợp tác này, PILA vận hành hạ tầng phát hành và xác minh VC tại Việt Nam thông qua NDAKey trên nền tảng blockchain cung cấp lớp đăng ký và kiểm chứng tin cậy, phục vụ xác minh nguồn phát hành, trạng thái và bằng chứng toàn vẹn của thông tin. Còn TOTM Technologies cung cấp năng lực kỹ thuật và chuyên môn cho thị trường Singapore, tích hợp giải pháp với khung kỹ thuật TradeTrust của IMDA, kết hợp thế mạnh về blockchain, danh tính số và truy xuất nguồn gốc.

Giải pháp này hướng tới mục đích rút ngắn thời gian xác thực chứng từ, giảm đối soát thủ công và hình thành một mạng lưới nhiều ngân hàng ở Việt Nam và Singapore cùng tin cậy lẫn nhau trên một hạ tầng chung trong các giao dịch xuyên biên giới. 

Mô hình cầu nối tin cậy cho giao dịch thương mại số Việt Nam -  Singapore.

Hướng tới mạng lưới niềm tin số chung trong ASEAN

Trên nền tảng hạ tầng tin cậy được thiết lập từ giai đoạn này, hai bên sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác sang nhiều lĩnh vực khác với các quốc gia khác trong khu vực ASEAN. Một hướng đi trọng tâm là Hộ chiếu số cho sản phẩm hàng hoá (Digital Product Passport - DPP) giúp những doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam, Singapore và Indonesia đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc sản phẩm hàng hoá tại các thị trường quốc tế. 

Bên cạnh đó, hai bên sẽ tập trung nghiên cứu phát triển hạ tầng thanh toán xuyên biên giới dựa trên nền tảng niềm tin số, khởi đầu giữa Việt Nam, Singapore và Indonesia trước khi mở rộng ra toàn khu vực ASEAN. Các hoạt động này sẽ được thực hiện phù hợp với quy định tại từng quốc gia và có sự tham gia của các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính cùng các bên liên quan, bao gồm khả năng tham gia các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) khi đủ điều kiện. 

Về dài hạn, hợp tác hướng tới đóng góp vào khả năng liên thông số trong ASEAN, phù hợp với định hướng của Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN (ASEAN Digital Economy Framework Agreement - DEFA) nhằm thúc đẩy thương mại số, dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới đáng tin cậy, thanh toán điện tử và khả năng tương tác giữa các nền kinh tế thành viên.

Ông Chan Wei Jie, Group CEO & Board Director của TOTM Technologies, cho biết: "Trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn tái định hình với xu hướng đa cực và phân mảnh kinh tế ngày càng rõ nét, việc các quốc gia Đông Nam Á tăng cường kết nối và hợp tác như một không gian kinh tế thống nhất trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, hạ tầng niềm tin số dựa trên danh tính số tự chủ (Self-Sovereign Identity) và các thông tin xác thực có thể kiểm chứng (Verifiable Credentials) sẽ là nền tảng cốt lõi, tạo dựng niềm tin cho các mô hình thương mại xuyên biên giới phát triển bền vững”.

Ông Nguyễn Phú Dũng, CEO PILA chia sẻ: “Kinh tế số trong tương lai không chỉ được xây dựng trên hạ tầng kết nối, mà còn phải được vận hành trên hạ tầng tin cậy. Khi danh tính số, chứng từ điện tử và dữ liệu có thể được xác minh một cách an toàn, đáng tin cậy và được công nhận, các giao dịch xuyên biên giới sẽ trở nên nhanh hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn. Đó cũng là tầm nhìn dài hạn mà PILA theo đuổi trong quá trình xây dựng hạ tầng niềm tin số xuyên biên giới cho Việt Nam và cả khu vực ASEAN”.

Với sự kết hợp giữa năng lực phát triển và vận hành hạ tầng niềm tin số cùng hiểu biết sâu sắc về thị trường tại từng quốc gia của PILA và TOTM, hai bên kỳ vọng sẽ kiến tạo hành lang tin cậy trong ASEAN.