Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó chủ tịch Hiệp hội Tư vấn thuế Việt Nam (VTCA) - Ảnh: Chí Cường

Quản lý thuế có sự thay đổi rất lớn kể từ ngày 1/7/2026 sau khi Luật Quản lý thuế năm 2025 có hiệu lực. Theo bà, các văn bản hướng dẫn cần chú trọng những nguyên tắc nào?

Luật Quản lý thuế 2025 có một số quan điểm rất quan trọng được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển hoàn toàn trong quản lý thuế tới đây. Tuy nhiên, Luật chỉ quy định mang tính nguyên tắc, các quy định cụ thể được giao Chính phủ và Bộ Tài chính hướng dẫn. Việc xây dựng các nghị định và thông tư hướng dẫn Luật Quản lý thuế phải đảm bảo bám sát các nguyên tắc của Luật và cụ thể hóa các nguyên tắc đó một cách rõ ràng, minh bạch và nhất quán.

Trước hết, các văn bản hướng dẫn Luật Quản lý thuế phải cụ thể hóa được quan điểm quan trọng của Luật. Đó là lấy người nộp thuế làm trung tâm, tạo sự thuận lợi nhất cho người nộp thuế trong việc thực hiện các thủ tục về thuế; các cơ chế khuyến khích người nộp thuế tuân thủ tốt để được hưởng các chế độ ưu tiên trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế phải cụ thể, rõ ràng để người nộp thuế thấy rõ lợi ích và tự nguyện tuân thủ.

Thứ hai, các thủ tục hành chính phải đồng bộ, nhất quán không chỉ trong lĩnh vực thuế, mà còn với các lĩnh vực khác có liên quan; có sự kế thừa các quy định còn phù hợp và chỉ sửa đổi những nội dung thực sự vướng mắc để đảm bảo tính ổn định của chính sách.

Thứ ba, các quy định phải rõ ràng, dễ hiểu và dễ thực hiện để người nộp thuế có thể xác định chính xác nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.

Thứ tư, tiếp tục cắt giảm mạnh thủ tục hành chính, đơn giản hóa hồ sơ, những thông tin nào cơ quan nhà nước đã có thì người nộp thuế không phải kê khai, cung cấp cho cơ quan quản lý thuế và đẩy mạnh thực hiện các thủ tục thuế trên môi trường điện tử toàn diện, toàn trình, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Cuối cùng, cần gắn trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình thực hiện thủ tục thuế, tránh tình trạng trách nhiệm không rõ ràng giữa các cơ quan. Các văn bản hướng dẫn được xây dựng theo những nguyên tắc này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

Không chỉ có pháp luật về thuế, mà tất cả các văn bản quy phạm pháp luật phải minh bạch, hiệu lực, hiệu quả, đặc biệt là phải phù hợp với thực tiễn, nếu không thì thể chế vẫn là điểm nghẽn của điểm nghẽn.

Tư duy chuyển từ quản lý thuế sang phục vụ người nộp thuế đã được đưa vào Luật Quản lý thuế và thực thi trên thực tế từ cách đây nhiều năm. Ảnh: Đ.T

Luật Quản lý thuế năm 2025 được đánh giá là đã tiếp cận được thông lệ quốc tế, chuyển từ tư duy quản lý thuế sang phục vụ người nộp thuế. Điều này đã phù hợp với thực tiễn chưa, thưa bà?

Thực ra, tư duy chuyển từ quản lý thuế sang phục vụ người nộp thuế đã được đưa vào Luật Quản lý thuế cách đây nhiều năm, được luật hóa trong Luật Quản lý thuế năm 2019 và thực thi trên thực tế.

Để thực sự chuyển sang một nền hành chính phục vụ, coi người nộp thuế là khách hàng, lấy sự hài lòng của người nộp thuế làm thước đo hiệu quả công việc, Luật Quản lý thuế năm 2025 đã cải cách triệt để công tác quản lý thuế thực sự chuyển từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”, loại bỏ tư duy “không biết vẫn quản, không quản được thì cấm”; thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện trên cơ sở phân loại mức độ tuân thủ pháp luật và mức độ rủi ro của người nộp thuế...

Đặc biệt, Luật Quản lý thuế năm 2025 được thông qua sau khi đã hoàn thành cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy chính quyền địa phương từ 3 cấp sang 2 cấp, nên các văn bản hướng dẫn phải đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý thuế, đồng thời tiếp tục đơn giản hóa các thủ tục hành chính thuế trên cơ sở rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế, miễn, giảm thuế và thực hiện các giao dịch trong lĩnh vực thuế trên môi trường điện tử phù hợp với thông lệ quốc tế.

Luật Quản lý thuế 2025 kế thừa và phát huy những quy định đã mang lại tác động tích cực đến kinh tế - xã hội của Luật Quản lý thuế hiện hành, đồng thời sửa đổi, bổ sung những quy định đang là vướng mắc, không còn phù hợp để kịp thời giải quyết những vấn đề bất cập phát sinh trong thực tế, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của doanh nghiệp, cũng như yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; quy định rõ ràng, dễ hiểu để xác định chính xác nghĩa vụ thuế của người nộp thuế nhằm đảm bảo công bằng.

Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế nói riêng và các luật được xây dựng kể từ năm 2025 trở đi nói chung chỉ quy định khung nguyên tắc, còn những nội dung thay đổi nhiều theo thực tiễn thì giao Chính phủ quy định. Vì vậy, quan điểm chuyển từ hành chính quản lý sang hành chính phục vụ của Luật có thực sự được thực thi một cách triệt để hay không, có đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn hay không sẽ phụ thuộc vào các nội dung được cụ thể hóa tại các nghị định, thông tư hướng dẫn tới đây.

Hiện Chính phủ đã ban hành Nghị định về quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, đang lấy ý kiến rộng rãi dự thảo một số nghị định, thông tư để khẩn trương ban hành và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 nhằm triển khai Luật Quản lý thuế năm 2025. Bà đánh giá thế nào về các nghị định này?

Việc chuyển từ phương pháp thuế khoán sang phương pháp kê khai đối với hộ kinh doanh là bước cải cách rất quan trọng, phù hợp với xu hướng minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, hiện đại hóa quản lý thuế và theo đúng quan điểm của Nghị quyết 68-NQ/TW và Nghị quyết 198/2025/QH15.

Chính phủ đã ban hành Nghị định 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, với trọng tâm là chuyển đổi phương thức quản lý từ thuế khoán sang kê khai.

Bộ Tài chính cũng ban hành Thông tư 18/2025/TT-BTC các mẫu biểu đăng ký, kê khai, nộp thuế dành cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh ngay sau đó với nhiều quy định rõ ràng, minh bạch để hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thể hoàn toàn tự xác định nghĩa vụ thuế của mình, thủ tục khai thuế, nộp thuế, giảm cả về tần suất, mẫu biểu kê khai, với thời hạn khai, nộp rõ ràng, phương thức khai nộp đơn giản trên môi trường điện tử để người nộp thuế tự thực hiện

Tuy nhiên, phần lớn hộ kinh doanh chưa quen với việc tự kê khai, tự tính thuế và tự chịu trách nhiệm về nghĩa vụ thuế. Do đó, trong giai đoạn đầu triển khai, điều quan trọng nhất là hỗ trợ để họ thực hiện đúng. Người nộp thuế đánh giá cao việc ngành thuế đã triển khai các chương trình hỗ trợ như chiến dịch cao điểm hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi phương thức nộp thuế, tổ chức đối thoại trực tiếp và mở rộng nhiều kênh tư vấn trực tuyến. Đây là cách làm rất thiết thực.

Theo tôi, trong giai đoạn đầu chuyển đổi, nên có cơ chế “thời gian thích nghi” để hộ kinh doanh làm quen với phương thức mới. Nếu sai sót chỉ mang tính kỹ thuật, không làm giảm số thuế phải nộp, thì nên ưu tiên hướng dẫn, nhắc nhở để hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh yên tâm thực hiện. Đồng thời, ngành thuế cần đảm bảo các cán bộ thuế ở cơ sở có cách hiểu, hướng dẫn thống nhất với cùng một vấn đề vướng mắc, tránh trường hợp mỗi nơi một kiểu, dẫn đến người nộp thuế không biết thực hiện sao cho đúng và nếu thực hiện thì có bị sai và bị xử lý về sau.

Với quy định xử phạt vi phạm hành chính về thuế thì sao, thưa bà?

Chính phủ đã ban hành Nghị định 310/2025/NĐ-CP quy định xử lý vi phạm hành chính về thuế, trong đó đã giảm nhẹ rất đáng kể đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm. Tuy nhiên, tôi vẫn thấy, cần tiếp tục nghiên cứu sửa đổi theo hướng phân biệt rõ mức xử phạt để giảm nhẹ hơn đối với những hành vi vi phạm chỉ về thủ tục hành chính, mà không làm ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế với các hành vi có yếu tố gian lận hoặc làm giảm nghĩa vụ thuế. Nếu chỉ là lỗi kỹ thuật không ảnh hưởng đến số thu ngân sách, thì mức xử phạt chỉ nên mang tính nhắc nhở.

Cụ thể, hiện mức xử phạt hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm mới chỉ căn cứ trên số lượng hóa đơn, nhưng cần bổ sung yếu tố các hóa đơn đó trong cùng một tháng, giá trị thanh toán… để xác định hành vi đó có ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế của bên bán (bên lập hóa đơn) và bên mua (bên nhận hóa đơn) hay không. Thực tế, quy định về thời điểm lập hóa đơn hiện nay quá chặt chẽ, nên dù không cố ý, người nộp thuế cũng rất dễ bị mắc lỗi này và có thể bị xử phạt với số tiền phạt tương đối lớn, nếu chỉ tính trên số lượng hóa đơn.

Đặc biệt, đối với hộ kinh doanh mới chuyển sang phương thức kê khai, việc sai sót trong kê khai là điều khó tránh khỏi trong giai đoạn đầu. Việc giảm nhẹ, điều chỉnh mức phạt trong giai đoạn chuyển đổi đối với hộ kinh doanh từ thuế khoán sang kê khai là cần thiết. Nếu hành vi chỉ là sai sót thủ tục, không cố ý và không ảnh hưởng đến số thuế phải nộp, mức phạt nên mang tính răn đe, không gây gánh nặng tài chính.

Nếu làm tốt công tác hỗ trợ ban đầu, xử phạt vi phạm đối với hành vi không cố ý, lỗi kỹ thuật chỉ mang tính nhắc nhở, cảnh báo, thì người nộp thuế sẽ yên tâm tuân thủ và chính sách sẽ đi vào cuộc sống một cách bền vững hơn.