NHNN vừa công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 16 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định việc tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài mua, bán trái phiếu doanh nghiệp. 

Dự thảo bổ sung quy định hệ số nợ phải trả (bao gồm cả khối lượng trái phiếu dự kiến phát hành) của doanh nghiệp phát hành không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu theo báo cáo tài chính quý gần nhất tại thời điểm phát hành đã được kiểm toán tình hình sử dụng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp phát hành.

Tổ chức tín dụng (TCTD) chỉ được mua trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong đó có mục đích bổ sung vốn lưu động khi quản lý được nguồn thu từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phát hành và thu thập đầy đủ tài liệu chứng minh việc sử dụng vốn lưu động tương ứng với giá trị trái phiếu theo các vòng quay vốn lưu động trong thời gian nắm giữ trái phiếu doanh nghiệp.

Khi TCTD mua trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong đó có mục đích nhằm thực hiện bảo đảm nghĩa vụ, tổ chức tín dụng phải phong tỏa số tiền mua trái phiếu cho đến khi chấm dứt nghĩa vụ bảo đảm.

Dự thảo cũng bổ sung các tiêu chí cụ thể xác định phương án khả thi và các tiêu chí cụ thể xác định doanh nghiệp phát hành trái phiếu có khả năng tài chính để đảm bảo thanh toán đủ gốc và lãi trái phiếu đúng hạn theo quy định.

TCTD có quyền, nghĩa vụ kiểm tra, giám sát việc sử dụng tiền thu từ trái phiếu của doanh nghiệp phát hành đảm bảo số tiền thu từ phát hành trái phiếu được sử dụng đúng mục đích tại phương án, cam kết với TCTD và theo quy định nội bộ.

Trường hợp phát hiện doanh nghiệp phát hành, bên nhận bảo đảm sử dụng tiền thu từ phát hành trái phiếu không đúng mục đích tại phương án, cam kết với TCTD, thì TCTD yêu cầu doanh nghiệp phát hành mua lại trái phiếu trước hạn.

Dự thảo cũng cho phép TCTD được mua lại TPDN chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch trên UpCOM mà TCTD trước đó đã bán ra đến trước ngày 31/12/2023.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup, dự thảo Thông tư 16 có nhiều điểm tích cực.

Thứ nhất, quy định cho phép TCTD được mua TPDN với mục đích bổ sung vốn lưu động khi quản lý được nguồn thu từ hoạt động kinh doanh và thu thấp đầy đủ tài liệu chứng minh việc sử dụng vốn lưu động sẽ giúp các tổ chức tín dụng  đầu tư trái phiếu của các doanh nghiệp nhằm bổ sung vốn lưu động, thay vì phải gắn với phương án phát hành cụ thể, thường chỉ được xác định được cho các chương trình, dự án đầu tư tài sản cố định.

Thứ hai, quy định cho phép TCTD được mua lại TPDN chưa niêm yết hoặc chưa đăng ký giao dịch trên UpCOM mà TCTD trước đó đã bán ra đến trước ngày 31/12/2023 sẽ giảm áp lực một số tổ chức tín dụng đang gặp phải do trước đó đã phân phối cho nhà đầu tư trong khi Tổ chức phát hành gặp khó khăn về dòng tiền và không thể mua lại. Điều này cũng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc giám sát chất lượng tín dụng bởi ngân hàng đối với tổ chức phát hành và thường cũng là khách hàng vay vốn của TCTD.  

Ngoài ra, quy định TCTD phải sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt để thanh toán số tiền mua TPDN cho DN hoặc bên bán TPDN cũng giúp kiểm soát giao dịch và mục đích sử dụng vốn của doanh nghiệp phát hành.

Mặc dù vậy, dự thảo cũng đưa ra nhiều quy định chặt chẽ hơn đối với hoạt động đầu tư TPDN của ngân hàng, ví dụ như quy định TCTD chỉ có thể mua TPDN khi hệ số Nợ/ Vốn chủ sở hữu không vượt quá 5 lần dựa trên báo cáo tài chính gần nhất đã được kiểm toán.

Bên cạnh đó, rất nhiều vướng mắc của Thông tư 16 hiện nay, theo các doanh nghiệp, không được NHNN đưa ra trong dự thảo sửa đổi lần này.

Trước đó, Hiệp hội bất động sản TP.HCM đề nghị NHNN sửa đổi Thông tư 16 theo hướng cho phép các tổ chức tín dụng được mua TPDN với mục đihcs cơ cấu nợ. Tuy nhiên, dự thảo Thông tư 16 không đả động đến quy định này.

Ngoài ra, dự thảo sửa đổi Thông tư 16 cũng không thay đổi quy định cấm cho TCTD mua TPDN với mục đích cho DN đi góp vốn, mua cổ phần, hoặc mua phần vốn góp tại doanh nghiệp khác hay mua trái phiếu có mục đích tăng quy mô vốn hoạt động.

Nói cách khác, dự thảo Thông tư 16 chỉ mở ra một khe cửa hẹp để TCTD xử lý lượng TPDN nắm giữ hơn là tham gia giải cứu thị trường TPDN. Với các quy định trong dự thảo, các ngân hàng vẫn bị hạn chế ở vai trò nguồn cầu cho thị trường trái phiếu.

Ông Nguyễn Quang Thuân cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất của thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện nay là nhu cầu tái tài trợ (cơ cấu lại nợ). Tuy nhiên, dự thảo Thông tư 16 sửa đổi chưa giải quyết vấn đề này. Đo dó, ngay cả khi dự thảo này được ban hành thì cũng không tác động nhiều đến thị trường TPDN và bất động sản, từ đó tác động xấu đến chất lượng tín dụng ngân hàng.

Mặc dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng, sự thận trọng của NHNN là có cơ sở trong bối cảnh rủi ro hệ thống ngân hàng toàn cầu tăng cao. Do đó, việc bơm tiền từ hệ thống ngân hàng ra giải cứu trái phiếu tiềm ẩn rủi ro an toàn hệ thống.