Theo TS.Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, việc đẩy mạnh công tác truyền thông về phòng chống tác hại của thuốc lá trong những năm qua đã tạo nên những chuyển biến rõ rệt.

Sau 10 năm thực hiện các quy định về môi trường không khói thuốc, tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động giảm đáng kể tại hầu hết các địa điểm công cộng.

Kết quả điều tra năm 2023 cho thấy, 59% người dân biết về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và 74,2% đã tiếp cận thông tin tuyên truyền. Điều này cho thấy truyền thông tiếp tục giữ vai trò then chốt trong việc thay đổi nhận thức và hành động của cộng đồng.

Mỗi năm tại Việt Nam, có khoảng 104.300 ca tử vong do hút thuốc chủ động và thụ động. Ước tính chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do thuốc lá lên tới 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP quốc gia.

Đối với trẻ em, nicotine trong thuốc lá có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ và làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng. Vậy nên phòng chống tác hại thuốc lá yêu cầu phải có sự vào cuộc đồng bộ của tất cả các cấp, các ngành, trong đó y tế đang được coi là lĩnh vực tiên phong.

Không chỉ là tuyến cuối trong điều trị các bệnh lý hô hấp, Bệnh viện Phổi Trung ương còn được biết đến là “điểm sáng” của ngành Y tế trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện Phổi Trung ương.

Ngay từ nhiều năm trước, lãnh đạo Bệnh viện đã xác định: xây dựng bệnh viện không khói thuốc không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là trách nhiệm với sức khỏe của người bệnh và nhân viên y tế. Từ định hướng đó, hàng loạt quy chế, văn bản cụ thể đã được ban hành, đưa công tác phòng chống tác hại thuốc lá trở thành hoạt động nề nếp, hiệu quả và bền vững.

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Giám đốc, các khoa phòng đều ký cam kết thực hiện nghiêm quy định “không hút thuốc trong bệnh viện”, đồng thời đưa tiêu chí không khói thuốc vào quy chế nội bộ, tiêu chí thi đua và đánh giá chất lượng hằng năm. Trưởng khoa, trưởng phòng chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra tình trạng hút thuốc tại nơi làm việc hoặc trong khuôn viên điều trị.

Cách làm này đã tạo nên sự ràng buộc rõ ràng, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ lãnh đạo, cán bộ, đảng viên. Hiện nay, 100% biển “Cấm hút thuốc” được bố trí đúng vị trí, hành lang và khu vực công cộng đều thông thoáng, phòng bệnh không còn mùi khói thuốc, tạo nên môi trường bệnh viện trong lành và văn minh.

Không chỉ dừng lại ở việc “cấm hút thuốc”, Bệnh viện Phổi Trung ương còn chú trọng triển khai hoạt động tư vấn và hỗ trợ cai nghiện thuốc lá như một phần trong sứ mệnh bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Năm 2024, bệnh viện đã phê duyệt danh sách 15 cán bộ y tế, chủ yếu là bác sỹ và kỹ thuật viên Khoa Thăm dò và Phục hồi chức năng, tham gia công tác tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Các tư vấn viên được tập huấn bài bản, nắm vững kỹ năng đánh giá mức độ nghiện, lập hồ sơ theo dõi, tư vấn cá nhân hóa để giúp người bệnh xác định lộ trình bỏ thuốc phù hợp.

Song song đó, mạng lưới cộng tác viên rộng khắp được thành lập tại tất cả các khoa, phòng, trung tâm. Họ vừa là “tai mắt” của Ban Chỉ đạo, vừa là “cầu nối” gần gũi với người bệnh, có nhiệm vụ tuyên truyền, nhắc nhở, hướng dẫn và giới thiệu người có nhu cầu cai thuốc đến phòng tư vấn chuyên sâu.

Mô hình “ba tầng” gồm Ban Chỉ đạo - Tư vấn viên - Cộng tác viên đã giúp công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại bệnh viện vận hành đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Theo báo cáo tổng kết năm 2024, Bệnh viện Phổi Trung ương đã thực hiện 1.169 lượt tư vấn ngắn, 50 ca tư vấn chuyên sâu và có 6 trường hợp cai thuốc thành công trên 12 tháng.

Để duy trì bền vững môi trường không khói thuốc, Ban Giám đốc đã chỉ đạo toàn hệ thống chuyển trọng tâm từ “xây dựng bệnh viện không khói thuốc” sang “xây dựng văn hóa không khói thuốc”, không chỉ nghiêm trong quy định mà còn bền trong ý thức.

Bệnh viện đã kiện toàn Ban Chỉ đạo, tăng cường nhân lực chuyên trách, tổ chức các lớp tập huấn và chia sẻ kinh nghiệm tư vấn để mỗi cán bộ y tế vừa là người tuyên truyền, vừa là hình mẫu sống lành mạnh. Mục tiêu cụ thể đặt ra là mỗi năm thực hiện ít nhất 1.500 lượt tư vấn, lập hồ sơ cho trên 100 trường hợp có nhu cầu cai thuốc và nâng tỷ lệ bỏ thuốc thành công lên 10-15%.

Công tác truyền thông nội viện cũng được đổi mới mạnh mẽ với các clip ngắn, pano, áp phích, video phát thanh nội bộ và hệ thống màn hình điện tử, giúp thông điệp “Không hút thuốc - lựa chọn của người văn minh” trở nên quen thuộc. Mỗi cán bộ y tế được xem là một tuyên truyền viên tích cực, góp phần lan tỏa môi trường y tế xanh, sạch, an toàn.

Những kết quả đạt được trong việc triển khai mô hình “Bệnh viện không khói thuốc” đã góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, đồng thời xây dựng môi trường làm việc văn minh, chuyên nghiệp cho toàn thể cán bộ, nhân viên y tế.

Thuốc lá là một trong những tác nhân gây bệnh và tử vong hàng đầu, liên quan đến các bệnh lý nguy hiểm như ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và nhiều bệnh mạn tính khác.

Tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 100 nghìn ca tử vong do thuốc lá, trong đó 84.500 người chết vì hút thuốc chủ động và 18.800 người chết do hít khói thuốc thụ động. Đây là những con số gây nhức nhối, không chỉ về mặt y tế mà còn đặt ra thách thức lớn về xã hội và kinh tế.

Tác hại của thuốc lá không chỉ ảnh hưởng đến người hút mà còn lan rộng đến những người xung quanh, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi. Mỗi làn khói thuốc trong không gian công cộng là một mối nguy tiềm tàng, là sự xâm phạm quyền được hít thở không khí trong lành của cộng đồng.