Không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia và động lực phát triển mới

Tại Kết luận số 99-KL/TW, Bộ Chính trị thống nhất nhận thức không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước và không gian chủ quyền đặc biệt. Đây không đơn thuần là một lĩnh vực ứng dụng công nghệ mới mà còn gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền không phận, chủ quyền dữ liệu, an ninh mạng và các mục tiêu trọng yếu về quốc phòng, an ninh.

Bộ Chính trị nhấn mạnh việc khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phải được đặt trong tổng thể triển khai các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội XIV, gắn với đổi mới mô hình phát triển đất nước, chiến lược phát triển quốc gia, chiến lược bảo vệ Tổ quốc, chiến lược an ninh quốc gia, chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và chiến lược nhân lực chất lượng cao.

Kết luận đặt ra những mục tiêu cụ thể cho giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Theo đó, đến năm 2030, Việt Nam đưa vào vận hành 3 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia và ít nhất một trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về phương tiện bay không người lái.

Việt Nam phấn đấu nội địa hóa các dòng UAV chủ lực phục vụ sản xuất đạt 30-40% vào năm 2030 và đạt trên 85% vào năm 2045.

Đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực, đóng góp khoảng 1,5% GDP quốc gia. Việt Nam đồng thời phấn đấu nội địa hóa các dòng UAV chủ lực phục vụ sản xuất đạt 30-40% vào năm 2030 và đạt trên 85% vào năm 2045.

Những mục tiêu này đặt nền móng cho việc hình thành một ngành công nghiệp mới, trong đó doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia sâu hơn vào nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, vận hành và thương mại hóa sản phẩm công nghệ.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Chính trị đặt ra là hoàn thiện pháp luật, tăng cường quản lý nhà nước và xây dựng mô hình quản trị quốc gia đối với không gian tầm thấp. Theo đó, yêu cầu khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp cần được tích hợp vào quy hoạch quốc gia, quy hoạch đô thị. Các khu bay thử nghiệm, khu vực hạn chế và khu vực cấm bay phải được xác định rõ, đồng thời bố trí đồng bộ hạ tầng thiết yếu phù hợp với nhu cầu và điều kiện của từng ngành, lĩnh vực, địa phương.

Việc quy hoạch phải bảo đảm kết hợp yêu cầu lưỡng dụng, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng, an ninh khi cần thiết. Bộ Chính trị định hướng xây dựng mô hình quản trị quốc gia theo hướng thống nhất, hiện đại, dựa trên dữ liệu, nền tảng số và quản trị rủi ro.

Công tác quản lý phải bao quát toàn bộ vòng đời hoạt động của phương tiện bay không người lái, từ đăng ký, định danh, cấp phép, điều hành, giám sát đến kiểm tra và xử lý vi phạm.

Trong năm 2027, các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về hạ tầng, thiết bị và công nghệ quản lý phải được xây dựng, hoàn thiện phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế; đồng thời nâng cao năng lực thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận và đánh giá sự phù hợp. Để bảo đảm hiệu quả quản lý, Kết luận yêu cầu khẩn trương xây dựng cơ chế chỉ đạo, điều phối quốc gia, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cơ quan Trung ương, địa phương, lực lượng quốc phòng, an ninh và các chủ thể liên quan.

Cơ quan quản lý dân sự giữ vai trò trong hoạt động bay dân sự, đồng thời phối hợp chặt chẽ với lực lượng quân sự, công an trong bảo vệ chủ quyền, an ninh, trật tự, an toàn xã hội và xử lý các tình huống khẩn cấp.

Làm chủ công nghệ, phát triển nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế

Cùng với hoàn thiện thể chế, Kết luận số 99-KL/TW xác định phát triển hạ tầng, nghiên cứu khoa học và thúc đẩy công nghiệp không gian tầm thấp là nhóm nhiệm vụ có ý nghĩa nền tảng.

Đáng chú ý, Bộ Chính trị định hướng phát triển công nghiệp không gian tầm thấp theo hướng lưỡng dụng, từng bước làm chủ công nghệ lõi, qua đó tạo cơ sở nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và hình thành các sản phẩm có khả năng cạnh tranh.

Để thúc đẩy khu vực doanh nghiệp, Kết luận đặt ra yêu cầu xây dựng chính sách hỗ trợ, ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai đối với doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ UAV phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Các khu phức hợp công nghệ, cụm công nghiệp sản xuất và khu thử nghiệm bay UAV cấp quốc gia sẽ là những cấu phần quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các đơn vị quốc phòng, an ninh được định hướng tăng cường liên kết, thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm.

Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của hoạt động nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa; Nhà nước thực hiện vai trò định hướng, dẫn dắt thị trường ban đầu thông qua cơ chế đặt hàng, thí điểm và ứng dụng trong khu vực công.

Bộ Chính trị cũng yêu cầu áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Cơ chế thử nghiệm phải xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá, cơ chế giám sát và điều kiện kết thúc hoặc mở rộng. Đây là cơ sở để vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro liên quan đến an toàn bay, an ninh dữ liệu, trật tự xã hội và hoạt động dân sinh.

Việc phát triển các ứng dụng kinh tế không gian tầm thấp vì vậy cần được triển khai song hành với năng lực quản trị, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế giám sát phù hợp.

Để hiện thực hóa các mục tiêu dài hạn, Kết luận số 99-KL/TW nhấn mạnh nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tương ứng với mức độ phát triển của các dự án và công nghệ khai thác, quản trị, bảo vệ không gian tầm thấp.

Các chính sách thu hút, trọng dụng chuyên gia, nhà khoa học giỏi trong và ngoài nước cần được triển khai đồng bộ với hoạt động đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chiến lược và các cấp lãnh đạo, quản lý, thực thi nhiệm vụ.

Bộ Chính trị cũng định hướng xây dựng chương trình đào tạo về phương tiện bay không người lái, kinh tế không gian tầm thấp và các ngành nghề mới có liên quan; khuyến khích hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động.

Cùng với đó, Việt Nam chủ động mở rộng hợp tác quốc tế có chọn lọc trong nghiên cứu, phát triển, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, quản lý hoạt động bay và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Việc tiếp nhận công nghệ và thu hút đầu tư cần gắn với yêu cầu tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, bảo đảm độc lập, tự chủ về công nghệ, dữ liệu, hạ tầng trọng yếu và năng lực quản trị quốc gia.

Việc kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng, làm chủ công nghệ lõi, phát triển doanh nghiệp và bảo đảm quốc phòng, an ninh sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu đưa kinh tế không gian tầm thấp trở thành một động lực tăng trưởng mới của Việt Nam trong những thập niên tới.