Những bước chân tiên phong

Sự xuất hiện của Vietnam Pavilion tại Japan Drone Expo 2026, vừa diễn ra trong tuần trước tại Chiba (Nhật Bản) đánh dấu một bước đi đáng chú ý của các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực kinh tế tầm thấp.

Vietnam Pavilion tại Japan Drone Expo 2026

Lần đầu tiên, một nhóm doanh nghiệp gồm FPT UAV, Gremsy, HTI, HypMotion cùng các startup như Saolatek, XBstation tham gia triển lãm dưới mô hình liên minh ngành. Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp (LAEP), hoạt động này nhằm giới thiệu năng lực công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời tìm kiếm cơ hội hợp tác với các đối tác quốc tế trong lĩnh vực UAV và các ngành công nghiệp liên quan.

Bên cạnh hoạt động xúc tiến thương mại, các doanh nghiệp cũng tham gia làm việc với các tổ chức chuyên ngành của Nhật Bản nhằm trao đổi kinh nghiệm phát triển hệ sinh thái UAV và kinh tế tầm thấp.

Những hoạt động này cho thấy kinh tế tầm thấp đang dần trở thành một lĩnh vực được doanh nghiệp Việt Nam quan tâm đầu tư.

“Không chỉ ở hoạt động triển lãm quốc tế, các ứng dụng UAV cũng đang được triển khai trong nhiều lĩnh vực khác nhau”, Phó chủ tịch LAEP đã rất hào hứng chia sẻ thông tin về các hoạt động của nhiều thành viên khác của Liên minh.

Tại Hà Nội, Mismart đang phối hợp với Công an TP. Hà Nội triển khai thử nghiệm thiết bị bay không người lái phục vụ công tác tuần tra, giám sát và hỗ trợ quản lý trật tự đô thị. Định hướng chiến lược của chương trình không chỉ tập trung vào một thiết bị UAV riêng lẻ, mà hướng tới xây dựng nền tảng quản lý đô thị thông minh, tích hợp UAV, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu thời gian thực và Trung tâm điều hành tập trung. Mục tiêu là hình thành năng lực giám sát, cảnh báo và hỗ trợ xử lý vi phạm một cách hệ thống, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị đô thị bằng công nghệ mới.

Ở lĩnh vực ứng dụng công nghệ phục vụ tài nguyên và môi trường, Phenikaa-X đã phát triển thành công hệ thống UAV giám sát rừng tự động, làm chủ toàn bộ công nghệ lõi. Giải pháp này góp phần hiện đại hóa công tác quản lý tài nguyên rừng, thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp, nâng cao năng lực giám sát từ xa và bảo vệ dữ liệu quốc gia.

Trong lĩnh vực đào tạo nguồn nhân lực, Học viện Hàng không Việt Nam đang tuyển sinh hai chuyên ngành UAV, mỗi chuyên ngành chỉ 60 chỉ tiêu trong mùa tuyển sinh 2026.

“Đây là tín hiệu quan trọng trong bối cảnh ngành UAV đang phát triển nhanh và có nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao”, ông Tuấn nhận định.

Chỉ trước sự xuất hiện của Vietnam Pavilion tại Japan Drone Expo 2026 chưa đầy 1 tháng, nhiều doanh nghiệp trong LAEP đã lần đầu có mặt tại XPONENTIAL 2026 - một trong những triển lãm công nghệ không người lái quy mô và uy tín nhất thế giới.

Khoảng trống thể chế

Đúng thời điểm các doanh nghiệp Việt đang say sưa với nhiều cuộc gặp gỡ và trao đổi hợp tác tại Japan Drone Expo 2026, trong đó có cuộc làm việc với Hiệp hội Phát triển công nghiệp thiết bị không người lái Nhật Bản (JUIDA), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025, trong đó lần đầu tiên dành một chương nói về cơ hội từ kinh tế tầm thấp. Ở chương này, các hoạt động nghiên cứu, đổi mới, sáng tạo cũng như sản xuất, khai thác, ứng dụng trong lĩnh vực này của các doanh nghiệp cũng như câu chuyện thành lập LAEP đã được nhắc tới.

Song, vấn đề mà tổ chức đại diện cho cộng đồng danh nghiệp muốn gửi đi, đó là sự thiếu vắng hành lang pháp lý rõ ràng khiến doanh nghiệp nhiều khi không chỉ vất vả, khó khăn mà còn phải hoạt động trong trạng thái “pháp lý xám”, phụ thuộc vào sự chấp thuận đơn lẻ của nhiều cơ quan, làm tăng rủi ro đầu tư vào cản trở nhu cầu mở rộng quy mô của các doanh nghiệp.

Kinh tế tầm thấp được hiểu là các hoạt động kinh tế gắn với không gian dưới 1.000 mét và có thể mở rộng tới dưới 5.000 mét tùy nhu cầu quản lý và thực tiễn phát triển. Không gian này trước đây chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ quốc phòng, an ninh và quản lý hàng không, nhưng hiện đang được nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, xem như một không gian phát triển mới.

Thậm chí, VCCI gọi đây là biên giới tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký VCCI, đại diện nhóm chuyên gia nghiên cứu

VCCI cũng dẫn các đánh giá cho thấy lĩnh vực này đang cần hệ thống chính sách phù hợp khi ở Việt Nam, phần thể chế vẫn đang có những khoảng trống.

Về mặt pháp lý, theo VCCI, Nghị định 288/2025/NĐ-CP là bước tiến quan trọng khi lần đầu tiên xây dựng khung quản lý tương đối toàn diện đối với tàu bay không người lái và các phương tiện bay khác. Tuy nhiên, trọng tâm của Nghị định hiện vẫn tập trung vào quản lý rủi ro an ninh, quốc phòng và an toàn hàng không, chưa chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo không gian kinh tế tầm thấp.

Đặc biệt, khoảng trống lớn nhất hiện nay là Việt Nam chưa có văn bản pháp lý ở tầm luật hoặc nghị quyết của Quốc hội điều chỉnh kinh tế tầm thấp như một lĩnh vực chính sách riêng. Tư duy quản lý vẫn thiên về quản lý phương tiện bay (với các quy định về giấy phép, kiểm soát hoạt động bay từng chuyến, bảo đảm an ninh, an toàn) trong khi kiến tạp không gian tầm thép theo VCCI đòi hỏi phải quy hoạch và điều tiết cả một hạ tầng không gian mới, bao gồm quyền tiếp cận không gian, trách nhiệm bồi thường thiệt hại, bảo hiểm, tiêu chuẩn tiếng ồn, quyền riêng tư, quản trị dữ liệu và cơ chế phân bổ lợi ích giữa Nhà ước, doanh nghiệp và cộng đồng.

“Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia đi đầu về kinh tế tầm thấp đều lựa chọn cách tiếp cận “kiến tạo thể chế” thay vì chỉ tăng trưởng biện pháp kiểm soát kỹ thuật đối với phương tiện bay”, VCCI phân tích.

Một đạo luật hoặc nghị quyết thí điểm về kinh tế tầm thấp

Như cách VCCI nhận định, câu chuyện của kinh tế tầm thấp không chỉ là quản lý hoạt động bay, mà còn là quá trình hình thành một không gian phát triển mới của nền kinh tế. Vì vậy, VCCI đang đề xuất đặt kinh tế tầm thấp vào chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội, Chính phủ. Mục tiêu là ban hành một đạo luật hoặc nghị quyết thí điểm về kinh tế tầm thấp.

VCCI đề xuất thiết kế cơ chế sandbox quốc gia về cơ chế tầm thấp

Thứ hai, cần thiết kế cơ chế sandbox quốc gia về cơ chế tầm thấp, cho phép triển khai các dự án thử nghiệm ở quy mô đủ lớn tại một số vùng, địa phương trọng điểm như TP.HCM, Hà Nội, Đồng bằng sông Cửu Long,…

Thứ ba, trước mắt, cần cụ thể hóa hơn nữa Nghị định của 288/2025/NĐ-CP theo hướng chuyển từ quản lý phương tiện sang quản trị không gian kinh tế tầm thấp.

Thứ tư, về cơ chế tài chính, VCCI kiến nghị cần thiết kế các mô hình hợp tác công – tư cho hạ tầng vertiport, trung tâm điều hành, hệ thống UTM, trong đó Nhà nước tập trung đầu tư hạ tầng dùng chung, chia sẻ rủi ro giai đoạn đầu thông qua bảo lãnh một phần doanh thu, ưu đãi thuế,, miễn giảm tiền thuê đất, phí hạ tầng... Còn doanh nghiệp sẽ làm chủ đầu tư và vận hành thương mại.

Thứ năm, các quy định về an ninh - quốc phòng và an ninh phi truyền thống cần xác định rõ nghĩa vụ của doanh nghiệp, nhưng tránh áp đặt các yêu cầu quá mức cần thiết khiến chi phí tuân thủ tăng cao, triệt tiêu động lực đổi mới, sáng tạo.

VCCI đã lấy Hàn Quốc là ví dụ tiêu biểu. Thay vì chỉ quản lý từng chuyến bay, quốc gia này đã xây dựng hệ sinh thái UAM với các đạo luật chuyên biệt, cơ chế sandbox, hạ tầng vertiport, trung tâm điều hành bay, mạng lưới dữ liệu và mô hình hợp tác công - tư.

Điều đáng nói, VCCI cũng nhấn mạnh, việc hình thành khung pháp luật về kinh tế tầm thấp là một vấn đề mới của chính sách công, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.

Cũng có nghĩa, sự trưởng thành của ngành UAV Việt Nam và năng lực phát triển công nghệ hàng không không người lái theo hướng tự chủ, sáng tạo và hội nhập của các doanh nghiệp Việt cần được nhìn nhận trong các bước hoàn thiện thể chế.

"Để kinh tế tầm thấp có thể trở thành trục cột mới của mô hình tăng trưởng Việt Nam", theo kiến nghị của VCCI.