PGS-TS. Phan Đăng Tuất, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Theo ông, thông điệp chủ đạo của Nghị quyết 68-NQ/TW là gì?

Tôi đã gặp nhiều chủ doanh nghiệp, đúng hơn là họ từng làm chủ, tham gia đầu tư, nhưng khi có được tài sản bảy tám chục tỷ đồng, đủ tiền cho con đi du học, có tiền để sống hết phần đời còn lại, họ rút lui khỏi thị trường. Thay vì “lao tâm khổ tứ”, tạo việc làm, tạo ra của cải vật chất cho xã hội, đóng góp vào ngân sách nhà nước, có một lực lượng doanh nhân dành thời gian đi du lịch, đánh golf. Họ cho biết, vẫn khát vọng cống hiến, nhưng không được khuyến khích, nên không muốn làm ăn lớn nữa.

Đất nước muốn phát triển, phải có nhiều doanh nhân dám nghĩ, dám làm và phải có môi trường thuận lợi để họ có đất dụng võ. Thông điệp chủ đạo của Nghị quyết 68-NQ/TW là khuyến khích tinh thần kinh doanh.

Thực tế, từ khi Đổi mới, Đảng và Nhà nước có nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích tư nhân tham gia kinh doanh?

Hiến pháp năm 2013 ghi rõ: “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm. Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp và cá nhân, tổ chức khác đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phát triển bền vững các ngành kinh tế, góp phần xây dựng đất nước”.

Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp cũng quy định, doanh nghiệp được tự do kinh doanh trong ngành, nghề mà luật không cấm; tự chủ kinh doanh và lựa chọn hình thức tổ chức kinh doanh; chủ động lựa chọn ngành, nghề, địa bàn, hình thức kinh doanh; chủ động điều chỉnh quy mô và ngành, nghề kinh doanh; lựa chọn hình thức, phương thức huy động, phân bổ và sử dụng vốn; tự do tìm kiếm thị trường, khách hàng và ký kết hợp đồng…

Nhà đầu tư có quyền thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trong các ngành, nghề mà pháp luật không cấm. Đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, thì nhà đầu tư phải đáp ứng các điều kiện đầu tư kinh doanh theo quy định của pháp luật.

Nhưng chỉ đến khi Nghị quyết 68-NQ/TW ra đời, mới thực sự khơi dậy động lực kinh doanh của tư nhân. Tôi cho rằng, đây là thành công lớn nhất của Nghị quyết 68-NQ/TW. Hiện mới chỉ dừng lại ở nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, còn cụ thể hóa các nghị quyết này thế nào thì cần phải có thời gian xây dựng, hoàn thiện, nhưng chắc chắn là rất phức tạp, vì phát triển kinh tế tư nhân có nội hàm rất rộng.

Kinh nghiệm của các nước thành công trong phát triển kinh tế tư nhân thế nào, thưa ông?

Sau khi lên nắm quyền, năm 1966, Tổng thống Hàn Quốc Park Chung-hee cho thành lập 6 chaebol (tập đoàn kinh tế tư nhân lớn) và đưa ra đạo luật cấm doanh nghiệp lớn làm ăn nhỏ, sản xuất các loại hàng hóa, sản phẩm, chi tiết, phụ tùng máy móc mà doanh nghiệp nhỏ có thể làm được, làm tốt.

Tổng thống Park Chung-hee đã ban hành danh sách 1.450 chi tiết, phụ tùng, linh kiện, phụ kiện chỉ có doanh nghiệp nhỏ và vừa được đầu tư, sản xuất để cung cấp cho các doanh nghiệp lớn. Do có thị trường, không sợ bị doanh nghiệp lớn cạnh tranh, nên chỉ sau 3 năm, Hàn Quốc đã có khoảng 20.000 doanh nghiệp chế tạo tham gia chuỗi sản xuất ô tô, xe máy, động cơ, cơ khí, đóng tàu... Xứ sở Kim Chi đã thành công trên con đường công nghiệp hóa trở thành quốc gia thịnh vượng.

Lên nắm quyền đầu những năm 2000, khi Liên bang Nga vô cùng khó khăn về kinh tế, nhiều doanh nghiệp tư nhân lớn lộng quyền, Tổng thống V.l Putin triệu tập 28 nhà tài phiệt lớn nhất xứ sở Bạch Dương đến Điện Kremli tuyên bố, không hồi tố, không truy tố những công việc kinh doanh không đúng pháp luật mà các nhà tài phiệt đã thực hiện trong quá khứ, nhưng từ giờ phút này trở đi, tất cả phải làm ăn nghiêm túc, tham gia xây dựng đất nước. Kết quả là, Nga đã trở thành nền kinh tế thứ tư trên thế giới vào năm 2024 tính theo sức mua tương đương, theo đánh giá của Quỹ Tiền tệ quốc tế.

Tôi nghĩ, 2 bài học trên cũng là kinh nghiệm để Việt Nam nghiên cứu khi đưa ra các cơ chế, chính sách cụ thể hóa Nghị quyết 68-NQ/TW.

Việc phát triển doanh nghiệp nhỏ thì sao?

Tại Trung Quốc, để phát triển tinh thần khởi nghiệp, Chính phủ ban hành chính sách “thuế tự nguyện”, chứ không miễn thuế, giảm thuế. Theo đó, doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ mới thành lập được tự nguyện đóng thuế, đóng bao nhiêu cũng được, không đóng cũng chẳng sao. Nộp thuế tự nguyện nên doanh nghiệp cũng tự nguyện thực hiện hóa đơn, chứng từ, sổ sách kế toán, không làm cũng chẳng sao.

Sau một thời gian được tự do, làm ăn phát đạt, chủ doanh nghiệp tậu nhà, sắm xe, chính quyền địa phương mới đề nghị đóng thuế. Doanh nghiệp nọ nhìn doanh nghiệp kia và tự nguyện đóng góp vào ngân sách nhà nước, mới đầu đóng ít, sau đóng nhiều lên phụ thuộc vào kết quả kinh doanh, bởi trên thực tế, khi đầu tư, kinh doanh, hầu hết mọi người muốn làm ăn đàng hoàng.

Đây cũng là bài học kinh nghiệm để Việt Nam phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thưa ông, không thể có đáp án chung cho tất cả, vì mỗi nước có văn hóa, tập quán, trình độ kinh tế khác nhau và bối cảnh bắt đầu phát triển kinh tế tư nhân cũng khác nhau?

Tất nhiên là không thể áp dụng nguyên xi các mô hình phát triển kinh tế tư nhân vào nước ta. Vì vậy, sau khi có Nghị quyết 68-NQ/TW, Nghị quyết 198/2025/QH15 và Nghị quyết 139/NQ-CP ngày 17/5/2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, thì cần rất nhiều cơ chế, chính sách, văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa, vì không thể có chính sách “cả gói” cho hàng triệu doanh nghiệp.

Thay vì giao cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan hoạch định chính sách xây dựng cơ chế, chính sách phát triển kinh tế tư nhân, thì để các viện nghiên cứu, trường đại học, hội ngành nghề và hàng ngàn chuyên gia kinh tế viết chính sách như là một dự án. Các dự án gửi về Ban Chính sách, chiến lược Trung ương “chấm điểm”, dự án nào khả thi, ứng dụng vào thực tế có hiệu quả, thì trao giải thưởng, vinh danh tương tự việc chấm điểm, trao giải thưởng cho các công trình kiến trúc, xây dựng.

Quan điểm của Đảng và Nhà nước là lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, đặt lợi ích, sự phát triển và nhu cầu của doanh nghiệp, người dân lên hàng đầu trong mọi hoạt động, chiến lược kinh doanh. Vì vậy, chính sách phát triển kinh tế tư nhân phải để doanh nghiệp, người dân, chuyên gia kinh tế tham gia xây dựng.