Một kiến nghị của người dân được tiếp nhận, chuyển đến cơ quan chức năng và có văn bản trả lời chưa đồng nghĩa với việc vấn đề đã được giải quyết. 

Đây là một trong những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên thảo luận sáng 30/10 về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi). Các ý kiến tập trung vào việc bảo đảm quyền tham gia của người dân phải gắn với khả năng theo dõi tiến độ, kiểm chứng kết quả và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, cơ quan soạn thảo đã bổ sung các quy định nhằm bảo đảm thực hiện dân chủ thực chất, gắn với tăng cường kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Dự thảo tiếp tục kế thừa những quy định đã phát huy hiệu quả, bảo đảm quyền được cung cấp thông tin, tham gia bàn bạc, quyết định, kiểm tra và giám sát của nhân dân. Đồng thời, bổ sung cơ chế tiếp nhận, xử lý ý kiến, kiến nghị theo hướng người dân có thể theo dõi toàn bộ quá trình và kết quả giải quyết.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải. Ảnh: Minh Nam

Góp ý một số nội dung, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (TP.HCM) cho rằng chuyển đổi số cần tạo điều kiện để người dân theo dõi được tiến độ, chất lượng và kết quả thực hiện những công việc chung tại địa phương, thay vì chỉ dừng ở việc công khai thông tin một chiều.

Dẫn chứng từ việc người dân đóng góp kinh phí xây dựng đường giao thông, đại biểu cho rằng người dân có quyền biết nguồn tiền được sử dụng ra sao, tiến độ thi công đến đâu, chất lượng công trình thế nào và những phản ánh phát sinh đã được xử lý hay chưa.

Từ thực tế đó, bà Trúc đề nghị cụ thể hóa cơ chế theo dõi kiến nghị trên các hệ thống số hiện có. Mỗi phản ánh cần có mã tra cứu, xác nhận tiếp nhận, thông tin cơ quan chịu trách nhiệm xử lý, thời hạn giải quyết, tiến độ thực hiện và kết quả cuối cùng. Trường hợp kiến nghị được chuyển sang cơ quan khác hoặc chậm giải quyết, người dân phải được thông báo về nơi tiếp nhận, nguyên nhân chậm trễ và trách nhiệm tiếp tục theo dõi.

"Cần phân biệt trạng thái "đã chuyển đơn", "đã trả lời" với kết quả giải quyết và việc thực hiện kết quả đó", đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nhấn mạnh.

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Lai Châu) cho rằng cần phân định rõ trách nhiệm giữa nơi tiếp nhận thông tin và cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Thực tế, người dân có thể phản ánh thông qua trưởng thôn, Ban công tác Mặt trận, các tổ chức đoàn thể hoặc đại biểu dân cử. Tuy nhiên, việc tiếp nhận thông tin không đồng nghĩa với thẩm quyền giải quyết tất cả những vấn đề được phản ánh. 

 Đối với khiếu nại, tố cáo, quy trình giải quyết phải tuân thủ pháp luật chuyên ngành, bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự và hình thức xử lý. Khiếu nại phải được giải quyết bằng quyết định theo quy định; tố cáo phải được xác minh, kết luận và xử lý theo pháp luật.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh lưu ý không thể chỉ ban hành văn bản giải thích hoặc trả lời rồi coi như đã hoàn thành trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Vì vậy, dự thảo cần làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, chuyển xử lý, thông báo kết quả và theo dõi quá trình giải quyết, tránh tình trạng người dân phải gửi kiến nghị đến nhiều nơi nhưng không biết cơ quan nào đang chịu trách nhiệm.

Đối với công tác lấy ý kiến nhân dân, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị bổ sung quy định về thời hạn tổng hợp, tiếp thu và giải trình trong trường hợp pháp luật chuyên ngành chưa xác định cụ thể.

Kết quả lấy ý kiến cần được công khai theo từng nhóm vấn đề, nêu rõ nội dung được tiếp thu, nội dung chưa được tiếp thu và lý do. Đây là cơ sở để người dân tiếp tục theo dõi, đánh giá tính minh bạch và trách nhiệm của cơ quan tổ chức lấy ý kiến.

Cùng với việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, đại biểu đề nghị chú trọng bảo vệ dữ liệu cá nhân, đồng thời tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng thực hiện chức năng giám sát theo quy định.

Đánh giá hiệu quả dân chủ bằng chất lượng phục vụ người dân

Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, việc xây dựng bộ tiêu chí phải được nghiên cứu kỹ, bảo đảm gắn kết với những hệ thống đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ đang áp dụng đối với cơ quan, tổ chức và người đứng đầu. Mục tiêu là hình thành cơ sở đánh giá hiệu quả thực hiện dân chủ nhưng không gây chồng chéo, phát sinh thêm thủ tục hoặc gia tăng gánh nặng trong công tác quản lý, đánh giá.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm người dân được theo dõi tiến độ và kết quả giải quyết kiến nghị.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo dự kiến bổ sung các quy định mang tính nguyên tắc, định hướng xây dựng bộ tiêu chí. Những nội dung cụ thể sẽ do Chính phủ quy định và chỉ đạo triển khai.

Góp ý về vấn đề này, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề xuất đưa vào bộ tiêu chí những chỉ số có khả năng đo lường kết quả thực chất, như tỷ lệ kiến nghị được giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và trách nhiệm người đứng đầu đối với kết quả thực hiện.

Theo đại biểu, hiệu quả chuyển đổi số không nên được đánh giá đơn thuần bằng số lượng nền tảng công nghệ được triển khai hoặc số phản ánh đã tiếp nhận. Điều cần quan tâm là có bao nhiêu kiến nghị được giải quyết, bao nhiêu vướng mắc được tháo gỡ và những chuyển biến cụ thể trong đời sống người dân.

Dự thảo cũng bổ sung quy định xác định rõ quyền phải đi đôi với nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân, bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương và tuân thủ pháp luật.

Đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, kết quả thực hiện dân chủ được định hướng gắn với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, qua đó tăng trách nhiệm trong tiếp nhận, giải quyết phản ánh và tổ chức thực hiện các quyết định liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân.

Bên cạnh trách nhiệm giải quyết kiến nghị, dự thảo Luật dành sự quan tâm đến việc mở rộng các hình thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, dự thảo Luật bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ của công dân khi tham gia ý kiến, bàn bạc và quyết định trên nền tảng số, đồng thời bảo đảm tính xác thực, lưu trữ và an toàn dữ liệu cá nhân.

Góp ý nội dung này, đại biểu Chamaléa Thị Thủy lưu ý hạ tầng viễn thông tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo còn hạn chế, trong khi nhiều người dân thiếu thiết bị, kỹ năng số và gặp rào cản ngôn ngữ. Đại biểu đề nghị duy trì các hình thức họp thôn, tổ dân phố, tăng đầu tư hạ tầng và phát triển ứng dụng dễ sử dụng, có hỗ trợ âm thanh, song ngữ.

Tiếp thu ý kiến, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải khẳng định hình thức trực tuyến phải được triển khai song song với phương thức truyền thống, bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tham gia. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định, tránh phát sinh chi phí, khoảng cách tiếp cận hoặc hạn chế quyền của người dân.