Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra - Ảnh: QH.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu cần có quy định kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư và các khu vực ven hồ, ven sông, ven biển để bảo vệ cảnh quan chung.

Sáng 5/8, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Lần sửa đổi này bỏ quy định việc UBND cấp tỉnh phải trình HĐND cùng cấp thông qua Quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành; bỏ quy định UBND cấp tỉnh phải có ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với quy chế quản lý kiến trúc của đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương.

Luật cũng được sửa đổi theo hướng bỏ quy định về sát hạch hành nghề kiến trúc, thủ tục công nhận tổ chức xã hội - nghề nghiệp đủ điều kiện sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc quy định; bỏ quy định thành lập Hội đồng xét cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc.

Theo dự thảo luật, số lượng công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề giảm chỉ còn 2/7. Theo đó, chỉ cấp đối với trường hợp hoạt động chuyên môn có yêu cầu về an toàn của công trình thiết kế, ảnh hưởng lớn đến không gian, kiến trúc cảnh quan công cộng, hình ảnh đô thị, các quy định bảo đảm thống nhất với Luật Xây dựng.

Ngoài ra, dự thảo luật lược bỏ 4 điều về sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc (để bỏ thủ tục sát hạch); về điều kiện cấp, gia hạn chứng chỉ hành nghề kiến trúc (để bỏ điều kiện); về cấp, gia hạn chứng chỉ hành nghề kiến trúc (để đơn giản hóa thủ tục hành chính) và về sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật có liên quan đến hoạt động kiến trúc.

Chính phủ đề xuất Quốc hội xem xét, thông qua dự án luật này tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất và Luật sẽ có hiệu lực thi hành từ 1/3/2027.

Báo cáo tóm tắt nội dung thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu rõ, cơ quan thẩm tra tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật.

Để ngăn chặn nguy cơ tham nhũng, trục lợi chính sách, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung quy định công khai dữ liệu, quy định bắt buộc lấy ý kiến cộng đồng và yêu cầu giải trình chặt chẽ đối với mọi quyết định làm thay đổi chỉ tiêu kiến trúc (không gian, chiều cao, điểm nhấn, hành lang cảnh quan...).

Về các nội dung cụ thể, Ủy ban thẩm tra đề nghị cân nhắc một số nội dung, trong đó có việc phân cấp cho UBND cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay, bởi việc này sẽ đối diện với thách thức lớn về nhân lực và nguồn lực tài chính.

Theo Cơ quan thẩm tra nên xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc UBND cấp tỉnh phải ban hành “Khung quy chế mẫu” để áp dụng thống nhất.

Việc bãi bỏ thi sát hạch chứng chỉ và thực hiện cơ chế “hậu kiểm” cần có Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia được liên thông đồng bộ, nhưng theo cơ quan thẩm tra, hồ sơ dự thảo Luật hiện chưa có nội dung này và cũng chưa nêu lộ trình chuyển tiếp. Do vậy, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo rõ tiến độ và cơ chế xác thực chéo dữ liệu để tránh “khoảng trống quản lý” khi Luật có hiệu lực từ 1/3/2027.

Với cơ chế quản lý kiến trúc, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành chủ trương phân cấp, phân quyền và thẩm quyền tổ chức lập, ban hành Quy chế quản lý kiến trúc theo mô hình chính quyền 2 cấp.

Tuy nhiên, nhằm bảo đảm tính khả thi, cơ quan này đề nghị nghiên cứu việc không bắt buộc lập quy chế trên toàn bộ ranh giới hành chính mà tập trung vào khu vực đặc thù, đô thị mới, khu trung tâm.

Đặc biệt, cơ quan thẩm tra nhấn mạnh, cần có quy định kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư và các khu vực ven hồ, ven sông, ven biển để bảo vệ cảnh quan chung.

Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế kiểm soát nhằm nâng cao chất lượng không gian đô thị, phát triển kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải nêu rõ.