Trong báo cáo về ngành ngân hàng vừa mới công bố, các chuyên gia phân tích VIS Rating cho rằng, lãi suất cao do áp lực thanh khoản toàn hệ thống và các yếu tố bất lợi bên ngoài đang làm suy giảm chất lượng tài sản và khả năng sinh lời của các nhà băng.

Trong 3 tháng đầu năm 2026, các ngân hàng quy mô vừa ghi nhận mức suy giảm hồ sơ tín nhiệm rõ rệt nhất, đến từ việc gia tăng nợ quá hạn từ phân khúc khách hàng cá nhân, đồng thời ROAA giảm trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) thu hẹp và chi phí tín dụng tăng cao.

Ngược lại, các ngân hàng lớn và ngân hàng quốc doanh (SOB) nhìn chung duy trì chất lượng tài sản và lợi nhuận ổn định, nhờ vào danh mục cho vay đa dạng, nền tảng khách hàng tốt và nguồn thu nhập ổn định từ phí.

“Trong thời gian tới, việc lãi suất tiếp tục neo ở mức cao cùng với đòn bẩy hộ gia đình gia tăng sẽ làm tăng rủi ro suy giảm chất lượng tài sản, đặc biệt đối với các ngân hàng có mức độ tập trung cao vào cho vay bán lẻ và bộ đệm chống chịu rủi ro còn hạn chế”, nhóm chuyên gia phân tích cảnh báo.

Báo cáo tài chính quý I/2026 cho thấy, tỷ lệ nợ có vấn đề toàn ngành đã tăng 11 điểm cơ bản so với quý trước lên mức 2,2%, phản ánh việc gia tăng hình thành nợ xấu mới.

Chất lượng tài sản suy giảm tập trung ở các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ (ví dụ: LPBank, OCB, TPBank, PGBank, Bac A Bank, VietBank), chủ yếu do gia tăng nợ quá hạn cho vay mua nhà, kinh doanh hộ gia đình và tiêu dùng tín chấp, cùng mức giảm khoảng 10 điểm phần trăm của tỷ lệ bao phủ nợ xấu.

Ngược lại, các ngân hàng lớn (bao gồm các ngân hàng quốc doanh và tư nhân, như Vietcombank, VietinBank, ACB, Techcombank) duy trì chất lượng tài sản nhìn chung ổn định, nhờ danh mục cho vay đa dạng, nền tảng khách hàng tốt hơn và bộ đệm dự phòng lớn. 

Tỷ lệ ROAA quý I/2026 của toàn ngành giảm 10 điểm cơ bản so với quý trước xuống 1,4% trong 3 tháng đầu năm 2026, khi NIM thu hẹp trung bình 11 điểm cơ bản do chi phí vốn tăng cao - rõ nét nhất tại các ngân hàng nhỏ và vừa với mạng lưới huy động tiền gửi hạn chế hơn.

Các ngân hàng lớn duy trì khả năng sinh lời nhìn chung ổn định, được hỗ trợ bởi NIM cải thiện (ví dụ: Vietcombank, VietinBank); hoặc được hỗ trợ bởi thu nhập từ kênh bảo hiểm (Bancassurance) phục hồi và chi phí tín dụng thấp hơn (ví dụ: ACB, Techcombank), cùng với việc kiểm soát chi phí chặt chẽ.

Nhóm phân tích cảnh báo xu hướng thu hẹp NIM và chi phí tín dụng gia tăng sẽ làm giảm lợi nhuận cốt lõi của các ngân hàng nhỏ và vừa trong 2026, với bối cảnh cạnh tranh nguồn vốn và áp lực từ chất lượng tài sản duy trì ở mức cao.

VIS Rating cũng cho rằng, thanh khoản hệ thống thắt chặt và các hạn chế về nguồn vốn sẽ khiến chi phí huy động neo ở mức cao trong ngắn hạn.

Trong quý I/2026, tỷ lệ tiền gửi CASA trên tổng dư nợ cho vay của toàn ngành giảm 2 điểm phần trăm so với quý trước xuống 18%, phản ánh tiền gửi sụt giảm ở cả nhóm khách hàng cá nhân (ví dụ: Techcombank, ACB) và doanh nghiệp (ví dụ: MB, TPBank).

Cạnh tranh huy động vốn ngày càng khốc liệt khiến các ngân hàng gia tăng phụ thuộc vào nguồn vốn thị trường liên ngân hàng ngắn hạn. Áp lực thanh khoản sẽ tiếp tục khiến chi phí vốn neo cao và gây áp lực lên lợi nhuận, đặc biệt đối với các ngân hàng phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn thị trường