Livzon đầu tư vào Imexpharm nhằm biến đây thành cứ điểm sản xuất để xuất khẩu sang ASEAN

Sức hút của thị trường dược Việt Nam

Thương vụ Lian SGP Holding - pháp nhân thuộc Livzon Pharmaceutical Group, vừa công bố nâng sở hữu tại Công ty cổ phần Dược phẩm Imexpharm (HoSE: IMP) lên gần 68% không chỉ là một giao dịch mua bán - sáp nhập (M&A) thông thường của ngành dược.

Đằng sau con số hơn 104,5 triệu cổ phiếu IMP được mua vào là một chiến lược có tính toán dài hơi: dùng Việt Nam như một “cửa ngõ” mới để mở rộng hiện diện tại Đông Nam Á, trong bối cảnh ngành dược Trung Quốc đang bước vào giai đoạn cạnh tranh toàn cầu quyết liệt hơn bao giờ hết.

Điều đáng chú ý là Livzon không chọn một doanh nghiệp tăng trưởng nóng hay một startup công nghệ y tế. Họ chọn Imexpharm - một công ty dược lâu năm, nổi tiếng ở mảng kháng sinh, có hệ thống nhà máy đạt chuẩn châu Âu và đặc biệt mạnh ở kênh bệnh viện. Đó là lựa chọn phản ánh khá rõ tư duy của các tập đoàn dược Trung Quốc hiện nay: không chỉ tìm doanh thu mà còn tìm năng lực sản xuất, giấy phép và vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực.

Với các tập đoàn nước ngoài, sức hấp dẫn của Việt Nam không chỉ là con số 100 triệu dân hay tốc độ già hóa dân số nhanh, mà là khả năng có thể trở thành trung tâm sản xuất dược mới của khu vực.

Trong nhiều năm, Việt Nam thường được nhắc tới như một thị trường tiêu thụ dược phẩm tăng trưởng nhanh. Nhưng với các tập đoàn nước ngoài, sức hấp dẫn của Việt Nam giờ đã khác trước. Thứ họ nhìn thấy không chỉ là con số 100 triệu dân hay tốc độ già hóa dân số nhanh, mà là khả năng Việt Nam có thể trở thành trung tâm sản xuất dược mới của khu vực.

Chi phí sản xuất tại Trung Quốc không còn rẻ như trước, trong khi áp lực địa chính trị và những đứt gãy chuỗi cung ứng sau đại dịch Covid-19 khiến nhiều tập đoàn dược buộc phải tìm thêm các cứ điểm sản xuất mới ngoài thị trường nội địa.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một lựa chọn đáng chú ý nhờ lợi thế về chi phí lao động cạnh tranh, mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng, nhu cầu tiêu thụ dược phẩm còn tăng mạnh... Nhưng điều hấp dẫn hơn cả nằm ở sự chuyển dịch của chính ngành dược Việt Nam.

Nếu trước đây, thị trường chủ yếu cạnh tranh bằng thuốc generic (thuốc gốc hết bản quyền) giá rẻ, thì hiện nay, cuộc chơi đang dần thay đổi theo hướng ưu tiên chất lượng và tiêu chuẩn cao hơn. Các bệnh viện và hệ thống đấu thầu ngày càng ưu tiên thuốc đạt chuẩn EU-GMP, sản phẩm có khả năng thay thế hàng nhập khẩu, doanh nghiệp có năng lực cung ứng ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc theo chuẩn quốc tế.

Điều đó mở ra cơ hội lớn cho những tập đoàn sở hữu công nghệ, năng lực sản xuất quy mô lớn và muốn xây dựng vị thế dài hạn tại Việt Nam. Đó chính là khoảng giao nhau giữa chiến lược của Livzon và năng lực của Imexpharm.

Cuối năm 2025, Imexpharm gây chú ý khi lần đầu đưa ra thị trường dòng kháng sinh “first generic” - phiên bản generic đầu tiên của thuốc gốc tại Việt Nam, được sản xuất theo tiêu chuẩn EU-GMP. Đây là nhóm thuốc có khả năng giúp người bệnh tiếp cận các thuốc điều trị chất lượng cao với chi phí hợp lý hơn, nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả và độ an toàn tương đương thuốc gốc.

Đằng sau sản phẩm này là chiến lược đầu tư kéo dài nhiều năm của Imexpharm vào công nghệ sản xuất, nghiên cứu và phát triển (R&D). Doanh nghiệp hiện sở hữu 12 dây chuyền đạt chuẩn EU-GMP và duy trì mức đầu tư khoảng 5% doanh thu mỗi năm cho nghiên cứu phát triển. Nhờ đó, công ty từng bước làm chủ công nghệ sản xuất các dạng thuốc khó như kháng sinh đa liều, thuốc tiêm hay bột đông khô pha tiêm - những phân khúc vốn phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu trước đây.

Imexpharm không chỉ là một công ty sản xuất thuốc kháng sinh. Điều hấp dẫn nhất nằm ở hệ thống sản xuất đạt chuẩn cao mà doanh nghiệp này đã xây dựng suốt nhiều năm.

Trong ngành dược, xây dựng nhà máy không khó. Khó là đạt chuẩn để tham gia kênh bệnh viện và duy trì các tiêu chuẩn đó trong thời gian dài. Đây là quá trình tốn hàng trăm triệu USD, nhiều năm kiểm định và phụ thuộc rất lớn vào năng lực quản trị.

Imexpharm là một trong số ít doanh nghiệp nội địa sở hữu nhiều dây chuyền EU-GMP, đặc biệt ở nhóm kháng sinh - phân khúc có yêu cầu kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt do nguy cơ nhiễm chéo. Điều này giúp Livzon tiết kiệm rất nhiều thời gian nếu muốn mở rộng sản xuất tại Việt Nam.

Thay vì phải bắt đầu từ con số 0 với hàng loạt thủ tục đầu tư, xây dựng nhà máy và xin cấp phép kéo dài nhiều năm, Livzon gần như có ngay toàn bộ nền tảng cần thiết để bước sâu vào thị trường dược Việt Nam thông qua Imexpharm. Đó là hệ thống nhà máy đạt chuẩn quốc tế, đội ngũ kỹ thuật có kinh nghiệm trong sản xuất thuốc chất lượng cao, mạng lưới phân phối đã phủ rộng, cùng mối quan hệ sẵn có với kênh bệnh viện - nơi được xem là “mặt trận” quan trọng nhất của ngành dược. Quan trọng hơn, Imexpharm đã là thương hiệu quen thuộc và được thị trường chấp nhận trong nhiều năm, giúp cổ đông mới tiết kiệm đáng kể thời gian xây dựng niềm tin với bác sĩ, bệnh viện và người tiêu dùng. Nói cách khác, Imexpharm là “tấm vé” vào thị trường nhanh nhất.

Ở chiều ngược lại, bà Trần Thị Đào, Tổng giám đốc Imexpharm khẳng định, Livzon sở hữu năng lực R&D rất mạnh. Các cơ sở sản xuất và sản phẩm đều đáp ứng những tiêu chuẩn quản lý chất lượng nghiêm ngặt; một số thuốc tiêm đã được Cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt lưu hành. Điều này khẳng định năng lực cạnh tranh của họ trên thị trường dược phẩm toàn cầu.

Tham vọng của Livzon

Ngành dược Việt Nam đang thay đổi rất nhanh. Khoảng 10 năm trước, cuộc cạnh tranh chủ yếu xoay quanh giá bán. Thuốc generic giá rẻ từ Ấn Độ, Trung Quốc hay doanh nghiệp nội địa chiếm ưu thế lớn. Nhưng hiện nay, khi thu nhập người dân tăng lên và hệ thống y tế thay đổi, thị trường bắt đầu chuyển sang một giai đoạn mới: cạnh tranh bằng chất lượng và tiêu chuẩn.

Các bệnh viện tuyến trên ngày càng ưu tiên thuốc đạt chuẩn cao. Chính sách đấu thầu cũng tạo lợi thế cho doanh nghiệp có nhà máy EU-GMP hoặc tương đương. Điều này tạo ra khoảng cách lớn giữa nhóm doanh nghiệp dẫn đầu và phần còn lại.

Livzon có lẽ nhìn thấy điều đó khá rõ. Thay vì cạnh tranh trực diện ở phân khúc phổ thông, tập đoàn này đang đặt cược vào phân khúc thuốc chất lượng cao - nơi biên lợi nhuận tốt hơn và rào cản lớn hơn. Đó cũng là lý do thương vụ với Imexpharm trở nên hợp lý. Một trong những câu hỏi lớn nhất sau thương vụ là Livzon thực sự muốn gì ở Việt Nam?

Nếu nhìn vào xu hướng của các tập đoàn dược Trung Quốc vài năm gần đây, câu trả lời có thể không chỉ nằm ở thị trường nội địa Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp dược Trung Quốc đang tìm cách quốc tế hóa hoạt động sản xuất và mở rộng sang ASEAN - khu vực có tốc độ tăng trưởng y tế cao nhưng chưa có nhiều trung tâm sản xuất quy mô lớn. Việt Nam được xem là vị trí phù hợp cho chiến lược mở rộng của các tập đoàn dược Trung Quốc nhờ nhiều lợi thế cùng lúc. Vị trí địa lý gần Trung Quốc giúp doanh nghiệp thuận tiện kết nối chuỗi cung ứng nguyên liệu và vận hành logistics với chi phí thấp hơn so với nhiều thị trường khác trong khu vực.

Bên cạnh đó, Việt Nam đang sở hữu mạng lưới FTA rộng với nhiều thị trường lớn, tạo lợi thế đáng kể cho hoạt động sản xuất và xuất khẩu dược phẩm trong dài hạn. Trong khi đó, chi phí sản xuất vẫn còn ở mức cạnh tranh. Với các tập đoàn muốn xây dựng cứ điểm mới tại Đông Nam Á, Việt Nam, vì thế, không chỉ là thị trường tiêu thụ tiềm năng, mà còn là mắt xích chiến lược trong bài toán sản xuất khu vực.

Nếu Livzon biến Imexpharm thành trung tâm sản xuất khu vực, Việt Nam sẽ không chỉ là nơi bán thuốc, mà còn là nơi sản xuất để xuất khẩu sang ASEAN. Đây cũng là xu hướng từng xuất hiện ở nhiều ngành như điện tử, thiết bị công nghệ, năng lượng...

Thực tế, xu hướng các tập đoàn ngoại tham gia sâu hơn vào ngành dược Việt Nam đã diễn ra trong nhiều năm qua. Điển hình là thương vụ Taisho Pharmaceutical từng bước nâng tỷ lệ sở hữu và trở thành cổ đông chi phối tại DHG Pharma - doanh nghiệp dược lớn hàng đầu Việt Nam. Hay tại Traphaco cũng ghi nhận dấu ấn mạnh của khối ngoại với tổng tỷ lệ nắm giữ vượt 40% vốn điều lệ.

Bên cạnh đó, nhiều quỹ đầu tư nước ngoài cũng liên tục tìm kiếm cơ hội tại các công ty sở hữu nhà máy đạt chuẩn cao, đặc biệt là EU-GMP, nhằm đón đầu xu hướng nâng cấp chất lượng của thị trường dược nội địa.

Không chỉ đầu tư tài chính, ngày càng nhiều hãng dược quốc tế chủ động tìm kiếm đối tác sản xuất tại Việt Nam để tận dụng năng lực nhà máy, mở rộng chuỗi cung ứng và xây dựng cứ điểm cho chiến lược dài hạn tại Đông Nam Á. Cuộc chơi vì thế không còn đơn thuần là bán thuốc, mà là kiểm soát chuỗi sản xuất, công nghệ và hệ thống phân phối.

Ở góc độ tích cực, dòng vốn ngoại có thể giúp doanh nghiệp Việt nâng cấp công nghệ, tăng năng lực R&D và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực. Nhưng ở chiều ngược lại, áp lực cạnh tranh cũng sẽ lớn hơn nhiều. Những doanh nghiệp không đủ năng lực đầu tư tiêu chuẩn cao có thể dần bị bỏ lại phía sau.