Mới đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM tiếp nhận một bé trai 13 tuổi mắc bệnh do não mô cầu trong tình trạng nguy kịch. Đáng chú ý, bệnh nhi không ghi nhận tiền sử tiếp xúc với người mắc hoặc nghi mắc bệnh, đồng thời chưa từng được tiêm vắc-xin phòng não mô cầu.

Từ trường hợp này, các bác sỹ nhận định bệnh hoàn toàn có thể xuất hiện rải rác trong cộng đồng và diễn tiến rất nhanh, ngay cả ở những người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Trong bối cảnh mùa hè sắp đến với nhiều hoạt động tập trung đông người, nguy cơ tiếp xúc và lây nhiễm mầm bệnh có xu hướng gia tăng. Đây cũng là thời điểm các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh.

Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), não mô cầu là tác nhân chủ yếu gây viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Đây là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được điều trị kịp thời.

Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn có thể nhanh chóng đi vào máu, tấn công màng não và nhiều cơ quan quan trọng khác. Quá trình viêm diễn ra dữ dội khiến người bệnh có thể rơi vào sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan và tử vong chỉ trong thời gian ngắn.

Các chuyên gia cho biết viêm màng não mô cầu là một trong những bệnh có tốc độ tiến triển nhanh nhất hiện nay. Nhiều trường hợp trẻ em có thể tử vong trong vòng 24 giờ đầu nhập viện nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy cứ 6 người mắc viêm màng não mô cầu thì có 1 người tử vong. Ngay cả những trường hợp được cứu sống cũng phải đối mặt với nguy cơ di chứng nặng nề. Cứ 5 người sống sót sẽ có 1 người gặp các biến chứng lâu dài ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh do não mô cầu, tuy nhiên một số nhóm có nguy cơ cao hơn gồm trẻ em dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên từ 14 đến 20 tuổi, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Điều khiến bệnh trở nên đặc biệt nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu. Người bệnh có thể xuất hiện sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cổ cứng, mệt mỏi, co giật hoặc thay đổi trạng thái tinh thần. Một số trường hợp chỉ biểu hiện viêm mũi họng thông thường, sốt nhẹ hoặc thậm chí không có triệu chứng lâm sàng rõ ràng.

Chính sự mơ hồ trong giai đoạn đầu khiến nhiều người chủ quan, bỏ lỡ thời gian vàng điều trị. Trong khi đó, vi khuẩn vẫn âm thầm tấn công cơ thể với tốc độ rất nhanh.

Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra hàng loạt biến chứng nghiêm trọng như viêm não, viêm não tủy, liệt nửa người, suy thận cấp, tổn thương gan, sốc nhiễm khuẩn hoặc suy đa tạng. Đặc biệt, tỷ lệ tử vong ở những trường hợp nặng vẫn ở mức rất cao.

Các chuyên gia cho biết khoảng 50% đến 70% trẻ nhập viện vì viêm màng não mô cầu có nguy cơ tử vong. Ngay cả khi được cứu sống, khoảng 20% bệnh nhi vẫn có thể phải đối mặt với các di chứng nặng nề như bại não, chậm phát triển tâm thần vận động, tổn thương thần kinh, đoạn chi hoặc suy giảm chức năng các cơ quan quan trọng.

Trong bối cảnh mùa hè sắp đến với nhiều hoạt động tập trung đông người, nguy cơ tiếp xúc và lây nhiễm mầm bệnh có xu hướng gia tăng. Đây cũng là thời điểm các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh não mô cầu. Hiện nay, vi khuẩn này có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó các nhóm A, B, C, Y và W chiếm hơn 90% số ca bệnh trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhóm B chiếm tới 98,1% các trường hợp nhiễm tại khu vực phía Nam trong giai đoạn 2014-2025.

Hiện đã có nhiều loại vắc-xin phòng não mô cầu giúp bảo vệ trước các nhóm vi khuẩn phổ biến. Các vắc-xin như Menactra, MenQuadfi, Nimenrix phòng nhóm A, C, Y, W; trong khi Bexsero và VA Mengoc BC phòng nhóm B hoặc B và C. Các vắc-xin này đã được chứng minh an toàn, giúp tạo miễn dịch bền vững, giảm nguy cơ mắc bệnh và tử vong.

Do không có miễn dịch chéo giữa các nhóm vi khuẩn, các chuyên gia khuyến cáo nên tiêm phối hợp vắc-xin nhóm B với vắc-xin nhóm A, C, Y, W để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện. Đây là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa căn bệnh có diễn tiến nhanh và khó lường này.

Các nhóm cần ưu tiên tiêm chủng bao gồm trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể như ký túc xá, người có bệnh nền suy giảm miễn dịch hoặc những người sống trong khu vực có dịch. Việc chủ động tiêm phòng không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Hiện nay, Tiêm chủng Long Châu đang cung cấp đầy đủ các loại vắc-xin phòng não mô cầu như ACYW, BC và B với nguồn vắc-xin chính hãng, giúp người dân có thêm lựa chọn bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

Theo các chuyên gia, mỗi loại vắc-xin não mô cầu chỉ có tác dụng phòng các nhóm vi khuẩn tương ứng, không tạo miễn dịch chéo hoàn toàn. Vì vậy, việc được tư vấn đầy đủ về lịch tiêm, nhóm tuổi và nguy cơ dịch tễ có vai trò đặc biệt quan trọng để xây dựng “lá chắn” miễn dịch hiệu quả.

Bên cạnh việc cung cấp vắc-xin, Tiêm chủng Long Châu còn đẩy mạnh tư vấn, truyền thông về nguy cơ của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong bối cảnh nhiều dịch bệnh có xu hướng diễn biến khó lường.

Giới chuyên môn khuyến cáo người dân cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nổi ban tím, cổ cứng hoặc lơ mơ, nhất là ở trẻ nhỏ. Trong các trường hợp này, việc đưa người bệnh tới cơ sở y tế sớm có ý nghĩa quyết định khả năng cứu sống.