Báo Đầu Tư
Thứ Tư, Ngày 18 tháng 11 năm 2026,
Muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt phải thoát khỏi cuộc đua về giá
Lê Quân - 18/11/2026 13:46
  Print
Muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt cần thoát khỏi cuộc đua về giá, chuyển sang đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, minh bạch dữ liệu, nâng cao năng lực sản xuất.

Đây là những khuyến nghị từ doanh nghiệp quốc tế và các quỹ đầu tư tại Diễn đàn Đầu tư tác động với chủ đề “Mở khóa thương mại và chuỗi cung ứng”, diễn ra sáng 18/11 tại TP.HCM.

Xuất khẩu tăng, doanh nghiệp Việt vẫn hụt hơi

Theo các diễn giả, khi tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp của các thương hiệu toàn cầu ngày càng khắt khe, doanh nghiệp Việt cần chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang xây dựng năng lực cung ứng dài hạn thông qua các giải pháp chuẩn hóa sản xuất, minh bạch dữ liệu, đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, xã hội (ESG)...

Tại Diễn đàn ông Robert Kraybill, Giám đốc đầu tư Quỹ Đầu tư tác động Impact Investment Exchange (IIX), dẫn số liệu 9 tháng năm 2026 rằng, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 434,3 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ đóng góp 19,3% tổng kim ngạch, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm tới 80,7%.

Đáng chú ý, xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước tăng 7,5%, thấp hơn nhiều so với mức tăng 29,4% của khu vực FDI. Sự chênh lệch này phản ánh khác biệt khá lớn về quy mô sản xuất và cho thấy khoảng cách về năng lực tham gia chuỗi giá trị.

Các diễn giả tham gia phiên thảo luận với nhiều ý kiến đề xuất để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu - Ảnh: Q.P

Dẫn số liệu của Ngân hàng Thế giới, ông Robert Kraybill cho biết, năm 2023, chỉ 18% doanh nghiệp nội địa Việt Nam có liên kết với chuỗi giá trị toàn cầu, giảm 17 điểm phần trăm so với năm 2009. Trong khi đó, năng suất của doanh nghiệp FDI cao hơn trên 70% so với doanh nghiệp trong nước.

Theo ông Robert Kraybill, nguyên nhân khiến doanh nghiệp Việt khó tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế là yêu cầu của các nhà mua hàng ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, kiểm soát phát thải carbon và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.

Tại các thị trường xuất khẩu lớn như EU, những quy định mới về môi trường và trách nhiệm doanh nghiệp buộc nhà sản xuất phải đầu tư thêm cho hệ thống dữ liệu, chứng nhận và quy trình kiểm soát. Đây là thách thức rất lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam khi hạn chế về tài chính và nguồn lực quản trị.

Tương tự, ông Jack Nguyen, CEO Ascentium Vietnam, cho rằng tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp của các thương hiệu toàn cầu đang thay đổi đáng kể. Dù chất lượng sản phẩm, giá thành, tiến độ giao hàng và độ tin cậy vẫn là những điều kiện cơ bản, nhưng chưa đủ mà doanh nghiệp phải chứng minh được truy xuất nguồn gốc, tính minh bạch trong quản trị và mức độ tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường, xã hội (ESG).

Theo ông Jack Nguyen, doanh nghiệp Việt cần chuyển từ vị thế nhà cung cấp thực hiện từng đơn hàng sang đối tác tham gia vào quá trình hoạch định kinh doanh. "Thay vì chỉ cạnh tranh về giá, doanh nghiệp cần chủ động chia sẻ thông tin, nhận diện rủi ro, phối hợp giải quyết vấn đề và đề xuất cải tiến với nhà mua hàng" ông nêu giải pháp.

Ông Jack Nguyen, khuyến nghị doanh nghiệp cần phải chuẩn hóa hệ thống quản lý chất lượng, hoàn thiện hồ sơ tuân thủ, xây dựng các chỉ số đánh giá hoạt động, đầu tư chứng nhận phù hợp và số hóa truy xuất nguồn gốc. Quan trọng hơn, kế hoạch đầu tư công nghệ và mở rộng sản xuất cần gắn với nhu cầu thực tế của đối tác để tránh đầu tư dàn trải, thiếu đầu ra.

Đa dạng nguồn vốn cho doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, thiếu vốn đang là một trong những điểm nghẽn lớn nhất khi muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo các số liệu được ông Robert Kraybill nêu ra tại Diễn đàn, nhu cầu vốn hằng năm chưa được đáp ứng của nhóm doanh nghiệp này ước tính khoảng 24 tỷ USD.

Trong khi đó, 75,5% doanh nghiệp được khảo sát cho biết không thể tiếp cận vốn vay nếu thiếu tài sản bảo đảm vì nhu cầu vốn của doanh nghiệp không chỉ cần khi mở rộng nhà xưởng, mua sắm máy móc mà còn phát sinh từ giai đoạn chuẩn bị nhập nguyên liệu, tổ chức sản xuất cho đến khi hoàn thành đơn hàng và thu tiền.

Ông Trịnh Công Qui, Nhà sáng lập kiêm CEO BioWraps Solutions, nêu thực trạng năm 2025, BioWraps đạt doanh thu khoảng 137.000 USD, tiêu thụ 27 tấn sản phẩm, với biên lợi nhuận 17%. Sang năm 2026, sản phẩm của doanh nghiệp đã tiếp cận 14 thị trường xuất khẩu, mở rộng mạng lưới khách hàng doanh nghiệp.

Đại diện các doanh nghiệp trao đổi, chia sẻ cơ hội hợp tác bên lề Diễn đàn - Ảnh: Q.P


Tuy nhiên, doanh nghiệp rất khó vay được vốn từ các tổ chức tín dụng vì muốn vay phải có tài sản thế chấp, trong khi những doanh nghiệp khởi nghiệp thì tài sản không đủ thế chấp. Còn các khoản hỗ trợ từ Nhà nước bằng tiền mặt với mức từ 100-200 triệu đồng thì không thấm vào đâu so với nhu cầu.

Do đó, ông Robert Kraybill cho rằng, cách tiếp cận tài chính đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được thay đổi, thay vì chủ yếu dựa vào tài sản bảo đảm và lịch sử tín dụng, tổ chức cho vay cần xem xét thêm khả năng tiếp cận thị trường, đơn hàng, dòng tiền dự kiến và tiềm năng phát triển của doanh nghiệp.

Các công cụ như bảo lãnh tín dụng, chia sẻ rủi ro, tài chính theo đơn đặt hàng và tài chính hỗn hợp có thể mở thêm cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp. Khi đó, dòng vốn được kết nối trực tiếp hơn với nhu cầu sản xuất và thương mại, thay vì chỉ tập trung vào các khoản đầu tư tài sản cố định.

Từ hoạt động thực tiễn, ông Qui đề xuất, các mô hình tài trợ theo đơn đặt hàng, tài chính hỗn hợp và công cụ hỗ trợ vốn lưu động cần được phát triển theo chu kỳ sản xuất, giao hàng và thanh toán. Một doanh nghiệp đã có đơn hàng nhưng thiếu vốn để thực hiện cần được tiếp cận giải pháp tài chính phù hợp, thay vì chỉ được xem xét cho vay khi có tài sản bảo đảm.

Sau khi nghe các đề xuất của doanh nghiệp, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó chủ tịch UBND TP.HCM đề nghị các nhà đầu tư, tổ chức tài chính làm rõ tiêu chí lựa chọn, yêu cầu về phương án kinh doanh và năng lực tiếp nhận vốn để doanh nghiệp có thể chuẩn bị tốt hơn khi tiếp cận nguồn tài chính.

Về phía địa phương, Thành phố sẽ chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận các nguồn tài chính thông qua các dự án hoặc quỹ đầu tư.

Phó chủ tịch UBND Thành phố cho biết, hiện nay Dự án Sẵn sàng cho đầu tư tác động tại Việt Nam đã hỗ trợ khoảng 250 doanh nghiệp, trong đó có 77 doanh nghiệp tại TP.HCM, hoạt động trong các lĩnh vực nông nghiệp bền vững, công nghệ, công nghiệp nhẹ, giáo dục, y tế, du lịch và môi trường.

TP.HCM sẽ hỗ trợ 200.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số
TP.HCM sẽ hỗ trợ 200.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số
TP.HCM sẽ hỗ trợ 150.000 - 200.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số đến năm 2030 để nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi...
Bình luận bài viết này
Xem thêm trên Báo Đầu Tư