Các chuyên gia cảnh báo, bệnh có thể gây sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng và tử vong chỉ trong vài giờ, đòi hỏi phát hiện, điều trị và kiểm soát lây nhiễm kịp thời.

Thông tin từ ngành Y tế TP.HCM cho biết, thành phố vừa ghi nhận chùm 3 trường hợp mắc bệnh não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước. Đáng chú ý, một học sinh đã tử vong ngay trong ngày phát hiện bệnh do diễn tiến quá nhanh.

Trường hợp đầu tiên là em H.H.K. (sinh năm 2014), được phát hiện mắc bệnh ngày 14/10. Bệnh nhi được chẩn đoán nhiễm não mô cầu tối cấp, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan. Kết quả xét nghiệm xác định tác nhân gây bệnh là não mô cầu nhóm B. Mặc dù được điều trị, bệnh nhi không qua khỏi trong cùng ngày.

Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất mắc não mô cầu do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng chống đỡ với vi khuẩn còn hạn chế.

Cũng trong ngày 14/10, học sinh N.A.B.M. (sinh năm 2014) nhập Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM và được xác định mắc viêm màng não do não mô cầu nhóm B. Hiện sức khỏe bệnh nhi tạm ổn, tiếp tục được điều trị và theo dõi.

Đến sáng 15/10, em N.T.H.Q. (sinh năm 2014), học sinh ngồi cùng bàn với bệnh nhi đã tử vong, xuất hiện triệu chứng sốt và được đưa đến bệnh viện. Kết quả xét nghiệm PCR dịch não tủy và máu ngày 16/10 xác nhận em nhiễm não mô cầu nhóm B. Bệnh nhi hiện tỉnh táo, các dấu hiệu sinh tồn ổn định và đang được cách ly, điều trị.

Ngay sau khi phát hiện chùm ca bệnh, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM phối hợp với Trạm Y tế xã Hiệp Phước và nhà trường triển khai điều tra dịch tễ, xác định những người tiếp xúc gần, tổ chức theo dõi sức khỏe, lấy mẫu xét nghiệm và hướng dẫn các biện pháp vệ sinh, khử khuẩn, phòng ngừa lây nhiễm.

Theo Sở Y tế TP.HCM, những học sinh có triệu chứng nghi ngờ hoặc yếu tố tiếp xúc với ca bệnh tiếp tục được đánh giá, theo dõi theo hướng dẫn chuyên môn nhằm phát hiện sớm các trường hợp mắc mới và hạn chế nguy cơ lây lan trong trường học.

Các chuyên gia y tế cho rằng, bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có khả năng diễn tiến rất nhanh, đặc biệt khi vi khuẩn xâm nhập vào máu gây nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não.

Đáng lo ngại, khoảng 10 - 20% dân số có thể mang vi khuẩn não mô cầu tại vùng hầu họng mà không xuất hiện triệu chứng. Trong một số trường hợp, vi khuẩn vượt qua hàng rào bảo vệ niêm mạc đường hô hấp, xâm nhập vào máu và gây bệnh xâm lấn. Với thể tối cấp, người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào hôn mê, sốc nhiễm khuẩn và tử vong chỉ trong vài giờ.

Bệnh lây truyền trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc gần với dịch tiết đường hô hấp hoặc vùng hầu họng. Mọi lứa tuổi đều có nguy cơ mắc bệnh, song trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới một tuổi, thanh thiếu niên, người trên 65 tuổi và người suy giảm miễn dịch là những nhóm dễ bị ảnh hưởng. Nguy cơ lây nhiễm cũng gia tăng trong môi trường sinh hoạt tập thể đông người.

Khoảng 50% trường hợp mắc bệnh não mô cầu xâm lấn có biểu hiện viêm màng não với các triệu chứng sốt, đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn ói, sợ ánh sáng, lừ đừ hoặc co giật. Ở trẻ nhỏ, các triệu chứng điển hình có thể không rõ ràng, khiến việc nhận diện bệnh gặp khó khăn.

Trong khi đó, khoảng 30% trường hợp biểu hiện bằng nhiễm khuẩn huyết hoặc sốc nhiễm khuẩn. Người bệnh có thể khởi phát với sốt cao, rét run, mệt mỏi nhưng nhanh chóng chuyển nặng, xuất hiện tụt huyết áp, rối loạn đông máu và suy đa cơ quan.

Một trong những dấu hiệu nguy hiểm là ban xuất huyết dưới da, thường có màu đỏ sẫm, tím hoặc đen và không mất đi khi ấn. Theo chuyên gia, hơn 80% trường hợp nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu xuất hiện biểu hiện này. Tuy nhiên, không phải người mắc bệnh đều có ban xuất huyết, nhất là trong giai đoạn đầu, vì vậy không nên chờ xuất hiện dấu hiệu này mới đưa người bệnh đến cơ sở y tế.

Mức độ nguy hiểm của bệnh còn thể hiện ở nguy cơ tử vong và di chứng lâu dài khi cứ 7 người mắc bệnh não mô cầu có khoảng một người tử vong dù đã được điều trị tích cực. Khoảng 20% người sống sót có thể chịu những di chứng nghiêm trọng như mất thính lực, tổn thương não, rối loạn vận động, suy giảm chức năng thần kinh, thậm chí phải cắt cụt chi do hoại tử mô.

Điều khiến bệnh não mô cầu đặc biệt nguy hiểm là những biểu hiện ban đầu thường dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường.

Người bệnh có thể chỉ sốt, mệt mỏi hoặc đau đầu, nhưng tình trạng sức khỏe lại suy giảm nhanh chóng trong thời gian ngắn. Do đó, khi xuất hiện sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ, lừ đừ, ban xuất huyết hoặc những dấu hiệu bất thường tiến triển nhanh, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để được cấp cứu và điều trị.

Trước tâm lý lo lắng của phụ huynh khi ghi nhận nhiều ca bệnh tại cùng một trường học, Sở Y tế TP.HCM nhấn mạnh, không phải tất cả học sinh đều cần sử dụng kháng sinh dự phòng. Việc chỉ định thuốc phải dựa trên đánh giá cụ thể về tính chất, thời gian và mức độ tiếp xúc với người mắc bệnh.

Kháng sinh dự phòng có vai trò quan trọng trong kiểm soát nguy cơ lây truyền đối với những người tiếp xúc gần thuộc diện được chỉ định. Tuy nhiên, phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua hoặc cho trẻ sử dụng thuốc khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế, bởi việc dùng thuốc không phù hợp có thể gây tác dụng không mong muốn và làm gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh.

Đặc biệt, người đã sử dụng kháng sinh dự phòng vẫn cần tiếp tục theo dõi sức khỏe. Nếu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, phải đến cơ sở y tế để được kiểm tra, không chủ quan cho rằng đã uống thuốc là hoàn toàn được bảo vệ.

Cùng với giám sát dịch tễ và xử trí người tiếp xúc gần, tiêm vắc-xin phòng bệnh não mô cầu theo khuyến cáo là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Người dân cần duy trì vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay, hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nhiễm bệnh và tuân thủ hướng dẫn của cơ quan y tế.

Hiện Việt Nam đã có các loại vắc-xin phòng các nhóm huyết thanh B, BC và A, C, Y, W-135 dành cho cả trẻ em và người lớn. Trong đó, vắc-xin phòng nhóm B có thể tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi; vắc-xin nhóm BC dành cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi; còn các vắc-xin phòng nhóm A, C, Y, W-135 có thể sử dụng từ 6 tuần tuổi và một số loại không giới hạn độ tuổi.

Theo đó, mỗi loại vắc-xin chỉ phòng được những nhóm huyết thanh nhất định. Vì vậy, người dân nên tiêm phối hợp theo đúng khuyến cáo để được bảo vệ đầy đủ trước các nhóm não mô cầu có khả năng gây bệnh nặng.

Các chuyên gia cũng lưu ý, phụ huynh không nên chờ đến khi trẻ xuất hiện ban xuất huyết hoặc rối loạn ý thức mới đưa đi cấp cứu. Khi trẻ có các biểu hiện như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ, lừ đừ hoặc nổi ban xuất huyết, cần đưa đến bệnh viện càng sớm càng tốt, bởi với bệnh não mô cầu, mỗi giờ chậm trễ đều có thể quyết định sự sống còn của người bệnh.

Nói thêm về vắc-xin, theo Ths.Lê Thanh Khôi, Phó Giám đốc Y khoa trực thuộc Hội đồng Y khoa Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng chống đỡ với vi khuẩn còn hạn chế.

Các biểu hiện ban đầu của bệnh thường không đặc hiệu như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn hoặc cứng cổ. Chính sự tương đồng với các bệnh cảm cúm thông thường khiến nhiều phụ huynh chủ quan, bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.

"Viêm màng não mô cầu có tỷ lệ tử vong cao thứ hai sau bệnh dại. Theo số liệu ngành y tế, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50% nếu không được điều trị kịp thời. Ngay cả trong những trường hợp được cứu sống, cứ 5 người sống sót lại có 1 người phải đối mặt với các di chứng nặng nề như điếc, tổn thương thần kinh, đoạn chi hoặc sẹo vĩnh viễn", Ths.Lê Thanh Khôi cho biết.

Bên cạnh tiêm phòng, Ths.Lê Thanh Khôi còn lưu ý các biện pháp phòng bệnh khác cho cả gia đình như vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, súc miệng họng bằng dung dịch sát khuẩn thông thường; giữ gìn vệ sinh nơi ở, nơi làm việc, đảm bảo thông thoáng không khí. Đồng thời, cả gia đình cần duy trì chế độ ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi hợp lý, tăng cường sức đề kháng để giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh.

Theo các chuyên gia, bệnh có thể diễn tiến cực kỳ nhanh chóng, gây sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và cướp đi sinh mạng người bệnh chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát.

Trước nguy cơ gia tăng các bệnh truyền nhiễm trong mùa hè, giới chuyên môn nhấn mạnh tiêm chủng vẫn là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất.